Woensdag 28/09/2022

Verkracht en voor jaren de cel in

Afgelopen weekend dook een filmpje op waarop te zien is hoe een vrouw in Afghanistan wordt geëxecuteerd voor overspel. Lang niet alle Afghaanse vrouwen wacht hetzelfde lot. Voor overspel ga je wel naar de gevangenis. Een kijkje in het cellencomplex van Kunduz.

Al anderhalf jaar zit Ajar (39) in voorarrest voor 'overspel'. De Afghaanse vrouw heeft geen zicht op een rechtszaak, een advocaat heeft ze nooit gezien. Ze huilt veel terwijl ze haar bizarre verhaal vertelt op het binnenplaatsje van de vrouwengevangenis in Kunduz. In de gelijknamigeNoord-Afghaanse provincie zijn ook Belgische soldaten gelegerd.

Ajar was 9 jaar toen ze trouwde en 19 toen ze weduwe werd. Ze kreeg een nieuwe echtgenoot. De problemen voor dit echtpaar begonnen nadat een voor Ajar onbekende man heeft geklaagd bij de rechtbank dat zij aan hem was beloofd als bruid. Die belofte bestond volgens hem al voor Ajars negende jaar, dus hij claimt het oudste 'recht' op haar. Ajar en haar tweede echtgenoot zijn beiden opgepakt voor overspel.

De klager is na zijn beschuldiging met de noorderzon vertrokken waardoor het niet tot een rechtszaak komt. Toch zit het echtpaar vast. Autoriteiten weigeren hen vrij te laten tot de kwestie is 'uitgezocht' of tot de klager weer komt opdagen. "Ik denk wel dat ik vrij kom, maar ik weet niet wanneer. Niemand vertelt mij iets", zegt Ajar. Ook haar echtgenoot zit nog vast.

Onzedelijk gedrag

'Overspel' of 'onzedelijk gedrag' staan officieel niet meer in het Afghaanse strafrecht, verklaren advocaten. Maar de praktijk is weerbarstiger. Vele 'daders' worden buiten het formele rechtssysteem om gestraft. Zo dook afgelopen weekend een filmpje op waarop te zien is hoe een vrouw in Afghanistan onder luid gejoel wordt geëxecuteerd voor overspel. Lang niet alle Afghaanse vrouwen wacht hetzelfde lot.

Maar voor overspel ga je wel nog steeds vaak naar de gevangenis, ook al is het formeel niet strafbaar. De helft van alle vrouwen in een Afghaanse gevangenis zit daar voor 'zina' - een moreel delict. Weglopen van huis omdat je niet uitgehuwelijkt wilt worden valt ook onder een moreel delict. Evenals verkrachting. Ook al is de seks onvrijwillig, dan nog wordt een verkrachte vrouw vaak onzedelijk gedrag verweten. Ze zou het immers hebben uitgelokt. De bewijsvoering blijft meestal beperkt tot geforceerde bekentenissen of getuigenverklaringen van wraakzuchtige familieleden. Straffen lopen op tot 20 jaar.

Ook in de gevangenis van Kunduz zijn veel van de veroordeelde 34 dames vermoedelijk onschuldig, zegt directrice Nadrah Gejah van het lokale departement voor vrouwenzaken. "Ik ken veel voorbeelden van vrouwen die zijn verkracht door een neef of zwager. Als de man geld betaalt aan de politie, aanklagers of rechters, gaat hij vrijuit en wordt de vrouw gevangen genomen."

Regelmatig worden vrouwen ook valselijk beschuldigd van moord om van ze af te komen, zegt Gejah. Haar ondeugdelijke gedrag wordt als ondersteunend bewijs aangevoerd. Latifa (28) is naar eigen zeggen zo iemand. Ze zit in de gevangenis van Kunduz voor moord, maar zegt erin te zijn geluisd door haar schoonmoeder. Volgens Latifa is haar echtgenoot gedood door zijn eigen broer. Schoonmoeder getuigde echter bij de rechtbank dat Latifa heeft meegeholpen met de moord. Latifa en de broer zouden namelijk een affaire hebben gehad. Beiden kregen 20 jaar celstraf. Volgens Latifa is de affaire en haar bijdrage aan de moord pertinent gelogen. "Mijn schoonmoeder vond mij niet aardig. We hadden al eerder problemen. Ze heeft gelogen om van mij af te komen. Ze wilde het land hebben dat ik zou erven van mijn vermoorde echtgenoot."

Latifa en Ajar en de andere 32 vrouwelijke gedetineerden wonen, slapen, eten en koken in vier smerige kamers van de gevangenis van Kunduz. Een paar van hen hebben kinderen bij zich. Zij groeien samen met hun moeder op in de cel. Op Latifa's arm zit haar anderhalf jaar oude dochter. Haar andere vier kinderen heeft ze nooit meer gezien.

De lokale advocatenvereniging AIBA zorgt er onder meer voor dat vrouwen in Kunduz een pro-Deoadvocaat kunnen krijgen. Het is mooi, advocaten beschikbaar stellen en trainen, maar dan moet het wel eerst tot een rechtszaak komen waarin ze hun cliënten kunnen verdedigen. In de vrouwengevangenis van Kunduz blijkt dat dit niet altijd gebeurt. Ajars proces is nog niet begonnen. Latifa had wel een advocaat, maar zij klaagt dat hij niet naar haar luisterde. Ze vermoedt dat haar schoonmoeder hem heeft omgekocht.

Is het dan alleen maar kommer en kwel voor vrouwen? "We hebben nog veel problemen, maar het gaat wel beter", zegt de directrice voor vrouwenzaken in Kunduz. "In de vier jaar dat ik hier nu werk, zijn vrouwen zich beter gaan organiseren zodat ze een vuist kunnen maken." Zo groeide het aantal vrouwenorganisaties van 4 naar 20 en het aantal vrouwelijke agenten van 2 naar 25.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234