Dinsdag 05/07/2022

PortretJean-Luc Mélenchon

Verrassend hoog in Franse peilingen: deze radicaal-linkse rebel van 70 profiteert van de versplintering

null Beeld Penelope Deltour
Beeld Penelope Deltour

Komt er een tweede ronde van M&M in de Franse presidentsverkiezingen? Waarbij die tweede ‘M’ niet voor ‘Marine’ Le Pen staat, maar voor ‘Mélenchon’? Deze radicaal-­linkse rebel van 70 profiteert van de versplintering op rechts én links en staat verbazend hoog in de peilingen.

Tine Peeters

In november 2014 zitten Guy Verhofstadt (Open Vld) en Jean-Luc Mélenchon (dan Parti de Gauche) samen in de tv-studio van France 2 te debatteren over Europa. Mélenchon ergert zich enorm aan het onvermogen van Verhofstadt om te zwijgen en roept uit: “Luister, ik kan niet meer, ik kom nooit nog naar een debat met die man!” Verhofstadt, niet van zijn stuk te brengen, laat achteraf weten dat “hij zich best goed geamuseerd heeft” in dat Franse praatprogramma.

“Mélenchon was gedegouteerd dat er een ­politicus bleek te bestaan die nog luider kon roepen en nog harder kon gesticuleren dan hij”, zegt Tinneke Beeckman, filosofe en Frankrijkkenner. Ver­hofstadts vurigheid over het verenigd Europa ­botste ook frontaal met Mélenchons voorliefde voor een soeverein Frankrijk. De ex-trotskist droomde van een Franse republiek, onafhankelijk van de NAVO, Amerika en het door hem verfoeide kapitalisme.

Zeven jaar later is Mélenchons virulente afkeer van internationale samenwerking een van zijn zwakheden in de Franse presidentsverkiezingen. “In januari hield hij nog een redevoering met een minutenlange aanval op de NAVO en de VS”, duidt professor Frederik Dhondt (VUB). “Door de oorlog in Oekraïne doet dat vrijblijvende fulmineren nu vreemd aan. Zijn tegenstanders – niet het minst Macron – kunnen fragmenten van die speech met plezier blijven herhalen op het internet. In dezelfde toespraak pleitte Mélenchon zelfs voor een internetkabel tussen Frankrijk en Zuid-Amerika via Cuba. Mélenchon is groot geworden tijdens de Koude Oorlog en droomt van een alternatieve wereldorde die nu anachronistisch aandoet.”

De geschiedenis herhaalt zich, en dat geldt zelfs voor les présidentielles. In 2017 stoof Mélenchon tot ieders verbazing ineens omhoog in de peilingen. De tweede ronde haalde hij net niet, daar vochten Marine Le Pen en Emmanuel Macron hun duel uit. Vijf jaar later staat hij weer derde in de peilingen.

In de laatste polls zit Macron comfortabel boven de 30 procent, Le Pen klokt af op 15 procent, ­Mélenchon haalt 13 procent. De kans bestaat dus – al is ze klein – dat hij ditmaal wél de tweede ­ronde haalt. “Voor het publieke debat in ­Frankrijk zou dat misschien een goede zaak zijn”, meent Dhondt. “Omdat er dan andere thema’s aan bod komen dan in 2017. Anders kun je de debatten ­tussen Macron en Le Pen nu al hardop naver­tellen.”

Op de overbevolkte linkerkant van het Franse politieke toneel geldt Jean-Luc Mélenchon als de meest ervaren en meest eloquente presidentskandidaat. Hij is ook de enige linkse kandidaat die in de peilingen in de dubbele cijfers eindigt. Links ligt in Frankrijk – na het regnum van François Hollande (PS) – volledig aan gruzelementen. Pogingen tot samenwerking mislukten, niet het minst door Mélenchon zelf. Hij krijgt wel steun van linkse boegbeelden zoals ex-minister en ex-presidentskandidaat Ségolène Royal. “Hij is de meest solide kandidaat”, zegt Royal. “Hij probeert ook zijn scherpe kantjes, die mensen zouden kunnen tegenhouden, af te vijlen.”

‘Mélanchon leest meer in één dag dan veel politici in een jaar. Dat maakt hem een sterke tegenstander van Macron’, zegt Tinneke Beeckman, filosofe en Frankrijkkenner. Beeld Photo News
‘Mélanchon leest meer in één dag dan veel politici in een jaar. Dat maakt hem een sterke tegenstander van Macron’, zegt Tinneke Beeckman, filosofe en Frankrijkkenner.Beeld Photo News

Mélenchon valt het best te omschrijven als de Franse (en dus chauvinistische) versie van de Amerikaanse Bernie Sanders of de Engelse Jeremy Corbyn. Drie oudere mannen met oude ideeën die verrassend populair zijn bij jongeren. “Je hebt mensen van dertig jaar die oud zijn,” zegt ex-PVDA-voorzitter Peter Mertens, die hem persoonlijk kent, “en je hebt mensen van zeventig die jong zijn. Mélenchon behoort tot de tweede soort.”

Het programma, de politieke strategie en de campagnes van PVDA en Mélenchon rolden in dezelfde fabriek van de band. Beide partijen overleggen ook regelmatig: Mélenchon zakte afgelopen september nog af naar ManiFiesta, het jaarlijkse treffen van PVDA. Mertens: “De meeste grote oratoren zien vooral zichzelf heel graag. Mélenchon niet. Hij was oprecht nieuwsgierig naar ons, naar les petits belges.”

‘Santerre’

De jeugd van Mélenchon wordt gekleurd door de studentenrevolte van mei ’68. Hij sluit zich in zijn jonge jaren aan bij de trotskisten en trekt van de ene studentenbetoging naar de volgende arbeidersstaking. Hij dweilt de hele Jura af, waar hij als tiener met zijn moeder ging wonen na de scheiding van zijn ouders. Zijn vader en moeder waren zogenaamde pieds noirs (Franse kolonisten in Noord-Afrika, red.), zijn wieg stond in Tanger.

Pour la petite histoire: zijn pseudoniem is in zijn trotskis­tische jaren ‘Santerre’, naar de generaal die tijdens de Franse Revolutie Louis XVI naar de guillotine begeleidde. Van zoveel revolutionair radicalisme valt Mé­len­chon wel niet te betichten.

Integendeel. Het discours van François Mitterrand bekoort hem zo hard dat hij in 1976 het trot­skisme vaarwel zegt en zich aansluit bij de PS. Daarna begint ‘een lange mars door de instituten van de macht’: hij schopt het tot kabinetschef, ­senator en minister. Al die tijd behoort hij tot de linkervleugel van de Parti Socialiste, in 2009 volgt de scheiding. Hij richt eerst de Parti de ­Gauche op, in 2016 vervelt die tot La France Insoumise.

Tinneke Beeckman: 'Als bewonderaar van Robespierre probeert hij over te brengen dat er veel vreugde zit in het burgerschap. In het collectieve strijden voor vrijheid en gelijkheid.' Beeld Photo News
Tinneke Beeckman: 'Als bewonderaar van Robespierre probeert hij over te brengen dat er veel vreugde zit in het burgerschap. In het collectieve strijden voor vrijheid en gelijkheid.'Beeld Photo News

Beeckman: “Mélenchon is intellectueel en filosofisch enorm interessant omdat hij de ­geschiedenis van links door en door kent. Hij doet niet zomaar aan namedropping, hij leest volgens mij meer in één dag dan veel politici in een jaar. Dat maakt hem ook een sterke tegenstander van Macron. Macron wil voorbijgaan aan de klassieke verdeeldheid. Hij wil, zoals hij bij de vorige verkiezingen zelf aangaf, et gauche et droite aan zich binden. Mélenchon geeft daar een klassiek links en ideolo­gisch onderbouwd antwoord op. Hij heeft het al jaren consistent en consequent over de vervreemding door het kapitaal en de arbeid.”

Mélenchons aanklacht tegen de Franse PS – de partij van zijn politieke peetvader Mitterrand – is dan ook dat ze de derde weg van Tony Blair, Frank Vandenbroucke of Gerhard Schröder insloeg en ‘het volk’ in de steek liet (l’abandon du peuple). Beeckman: “Als bewonderaar van Robespierre probeert hij over te brengen dat er veel vreugde zit in het burgerschap. In het collectieve strijden voor vrijheid en gelijkheid.”

Op campagne poogt hij afgehaakte kiezers toch te overtuigen van het nut van hun stem. Mertens: “Net als wij probeert hij voormalige linkse kiezers weg te halen bij extreemrechts.”

De recepten van La France Insoumise mogen dan ouderwets en dieprood aandoen – pensioen op je 60ste, hogere lonen, veel zwaardere belastingen voor de rijken – de politieke marketing is dat allerminst. Mélenchon is hyperactief op sociale media en voerde de vorige keer, lang voor de Zweedse popiconen ABBA, campagne per hologram. Terwijl hij in de ene zaal speechte, konden zijn fans in zeven andere zalen, verspreid over Frankrijk, zijn hologram toejuichen.

Volksmennerij

Wie op Mélenchon stemt, zal dat vooral doen om een signaal te geven aan Macron dat hij in zijn volgende termijn meer naar links moet overhellen. President worden is totale fictie, de kloof met Macron is duizelingwekkend diep. Dhondt: “Zijn kiezers stemmen deels op hem uit nostalgie. Ze willen aantonen dat de linkse waarden er echt nog wel toe doen in Frankrijk. Mélenchon wordt weleens l’instituteur modèle de la république genoemd. De modelleraar van de derde republiek, die eind 19de eeuw de waarden van 1789 en de Franse Revolutie wist te verankeren. De man die de klassieke, linkse recepten moderniseert. Mélenchon zal ook geen historische onzin verkopen zoals Eric Zemmour, die durft te beweren dat maarschalk Pétain de Joden beschermde in WO II.”

Toch is ook Mélenchon niet vies van wat volksmennerij. Dhondt: “In zijn meetings speelt hij in op de gevoelens van de antivaxers en het verzet tegen de sanitaire pas. Hij wil zo de populistische onderbuik in Frankrijk beroeren in de hoop dat ze toch weer gaan stemmen.” Als er maar zo weinig mogelijk potentiële kiezers die oude filmpjes bekijken op het internet waarin hij tekeergaat tegen Europa, NAVO en ‘da joenk’ Verhofstadt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234