Zondag 22/05/2022

Vier trendsKlimaat

Vier belangrijke trends die in 2022 het tij in de strijd tegen klimaatverandering zullen keren

Een klimaatconferentie in het teken van de biodiversiteit, en dus het behoud van bedreigde diersoorten, staat gepland voor eind april in de Chinese stad Kunming. Beeld EPA
Een klimaatconferentie in het teken van de biodiversiteit, en dus het behoud van bedreigde diersoorten, staat gepland voor eind april in de Chinese stad Kunming.Beeld EPA

Alom alarm rond klimaat en natuur in 2021. Het ene sombere rapport is nog niet verschenen of de volgende negatieve cijfers zijn alweer daar. Vier belangrijke trends die in 2022 voorbij zullen komen om het tij voor de planeet te keren.

Esther Bijlo

1. Van ‘netto nul’ naar ‘netto negatief’

Bedrijven en landen buitelden afgelopen jaar over elkaar heen om ‘net zero’-beloftes te doen. Oftewel: om op enig moment in de toekomst onderaan de streep geen CO2 meer uit te stoten. Dat ‘onderaan de streep’ is van belang. Het is niet zo dat er dan helemaal geen kooldioxide meer de lucht in gaat. Tegenover wat er nog wel wordt uitgestoten, staat compensatie in de vorm van bijvoorbeeld bosaanplant.

De trend naar nettonul-emissies zou als een doorbraak kunnen worden beschouwd. Volgens de scenario’s van het wetenschappelijke klimaatpanel IPCC is maximaal 1,5 graad opwarming haalbaar als in 2050 per saldo geen CO2 meer wordt uitgestoten.

Maar de kritiek op de berg nettonulplannen zwelt aan. Zo’n rekensom waarbij emissies nog zijn weg te strepen tegen bossen of CO2-opslag biedt namelijk ruimte voor creatief gecijfer. Zo is er geen instantie die bijhoudt of al die groene compensatie bij elkaar opgeteld eigenlijk wel mogelijk is, en ontstaat daarnaast het gevaar van dubbeltellingen.

Ook verschillen de beloftes erg van elkaar. De ene gaat alleen over kooldioxide, niet over andere broeikasgassen zoals methaan. De andere neemt niet de hele productieketen mee, de volgende speculeert op technieken die nog niet zijn uitgekristalliseerd. Moeilijk chocola van te maken. Bovendien, zo stellen klimaatactivisten als Greta Thunberg, leidt dit soort klimaatboekhouden af van de belangrijkste missie: de absolute daling van de uitstoot van broeikasgassen.

Wetenschappers hebben daarom in Nature de oproep gedaan om veel beter duidelijk te maken wat het nettonulvoornemen precies inhoudt, zowel voor landen als bedrijven. Het zou logisch zijn, stellen zij, als rijke landen al eerder de nulgrens bereiken en daarna netto negatief worden, ofwel per saldo CO2 uit de lucht halen. Er is onder het akkoord van Parijs nog geen afspraak om langetermijndoelen inzichtelijk te maken – alleen voor het komend decennium – en die zou er wel moeten komen.

Het vertrouwen in compensatie wordt in toenemende mate ongeloofwaardig, stellen de wetenschappers, en ook onrechtvaardig. Stel, Microsoft wil een bosproject in Sierra Leone gebruiken om uitstoot weg te strepen. Dan kan Sierra Leone zelf dat project niet meer meenemen om de eigen klimaatdoelen te halen.

Verkeersdrukte op de Antwerpse ring.  Beeld Tessa Kraan
Verkeersdrukte op de Antwerpse ring.Beeld Tessa Kraan

2. Vlees wordt het nieuwe olie

McDonald’s produceert meer broeikasgassen dan Noorwegen. De productie van hamburgers levert een grote bijdrage aan de uitstoot van de fastfoodketen, ongeveer een derde. Dat komt vooral door de uitstoot van methaan door het vee. Ook McDonald’s heeft een nettonulverklaring afgegeven, maar onderzoekers stelden onlangs tegenover persbureau Bloomberg vast dat er weinig terechtkomt van het verkleinen van de voetafdruk. De hamburger blijft het kernproduct van McDonald’s, de verkoop ervan neemt nog steeds toe. De onderzoekers zagen veel mist in de ‘duurzame rundvlees’-initiatieven van het bedrijf.

De casus van de keten geeft de taaiheid van het probleem aan. Vlees is, samen met zuivel en vis, goed voor 40 procent van de uitstoot van het voedselpakket van de gemiddelde Belg. Volgens de VN is de wereldwijde veehouderij verantwoordelijk voor krap 15 procent van alle emissies. Bedreigende cijfers voor de vee-industrie. Niet gek dus dat dezelfde verschijnselen waar te nemen zijn als bij fossiele brandstoffen.

Vlees is, samen met zuivel en vis, goed voor 40 procent van de uitstoot van het voedselpakket van de gemiddelde Belg. Beeld Wouter Van Vooren
Vlees is, samen met zuivel en vis, goed voor 40 procent van de uitstoot van het voedselpakket van de gemiddelde Belg.Beeld Wouter Van Vooren

Zo kreeg de grootste varkensvleesproducent van Europa, Danish Crown, afgelopen jaar een klimaatzaak aan de broek. Het bedrijf moest het etiket ‘klimaatgestuurd’ van het vlees afhalen vanwege greenwashing. Een onderzoek van New York University, afgelopen jaar gepubliceerd, laat dezelfde mechanismen zien als in de fossiele sector. ‘Big Meat’ heeft miljoenen uitgegeven om de publieke opinie rond klimaatverandering en de rol van vlees daarin te beïnvloeden, lees: actie te vertragen.

Pensioenfondsen worden door de deelnemers al aangesproken op hun investeringen in de vleessector. Nu beleggers in toenemende mate kolen, olie en gas de rug toekeren, komt het volgende doelwit in beeld.

3. Eindelijk een top over biodiversiteit

2020 had het jaar van de biodiversiteit moeten worden. Er was een belangrijke top belegd in China, enige maanden voorafgaand aan de belangrijke klimaattop COP26. Die twee evenementen hadden biodiversiteit definitief op de wereldkaart moeten zetten. Een ‘Parijs-achtig’ akkoord zou er komen. Alles zou bij elkaar komen: de aanpak van opwarming van de aarde, de essentiële rol van ecosystemen daarin, het grote belang van behoud van soorten en landschappen.

Maar toen kwam corona. De top werd uitgesteld, en uitgesteld. Komend jaar lijkt het toch te gaan gebeuren, de conferentie staat gepland voor eind april in de stad Kunming. Het blijft onzeker, de technische onderhandelingen die in januari in levenden lijve zouden plaatsvinden, zijn door de opmars van de omikronvariant alweer verschoven.

Het zou onverantwoord zijn de top weer te verschuiven, reageerde het Wereld Natuur Fonds. De pandemie moet niet als excuus worden gebruikt om minder ambitieus te zijn, daar is de opgave veel te belangrijk voor. “Het verlies van natuur is niet gestopt en bedreigt zowel het menselijk bestaan als de wereldwijde economie”, stelde Lin Li, een van de directeuren van WNF onlangs. “Een miljoen soorten op aarde worden bedreigd met uitsterving, actie vertragen is geen optie.”

Een rapport van de Universiteit van Cambridge afgelopen jaar zette de uitdaging voor de wereld stevig neer. De aftakeling van natuur en biodiversiteit betekent een ‘extreem risico’ voor de mensheid, aldus de Dasgupta Review. Radicale veranderingen in productie, consumptie en financiering zijn noodzakelijk om het tij te keren.

In de financiële wereld begint het begrip biodiversiteit langzaam door te dringen. Net als klimaatverandering levert aantasting van ecosystemen risico’s op voor beleggers. Komend jaar zal met de top in China de wereld meer doordrongen raken van de noodzaak klimaat en natuur in samenhang te bekijken.

De Verenigde Naties hebben alvast een doel geformuleerd dat in een verdrag vastgelegd zou kunnen worden. Om cruciale ecosystemen te redden en verlies van natuur te stoppen, moet 30 procent van het aardoppervlak en de oceanen in 2030 beschermd zijn tegen menselijke invloeden. Frankrijk, Groot-Brittannië en Costa Rica zijn de voortrekkers van dit streven. Meer dan vijftig landen hebben zich hier officieel achter geschaard.

4. Energie voor iedereen

Met het versnellen van de overgang naar schone energie – wat veel overheden van plan zijn – komt een belangrijke kwestie hoger op de agenda. Wie gaat dat betalen? Het is een heikel punt. Energiearmoede is door de hoge gasprijzen onverwacht meer op het netvlies gekomen. Energie is een basisbehoefte die voor iedereen bereikbaar moet blijven.

Enkele offshore windmolens. Beeld ID / Jonas Lampens
Enkele offshore windmolens.Beeld ID / Jonas Lampens

Vanwege de hoge gasprijs krijgen een miljoen gezinnen in België al een verlaagd sociaal tarief voor de aankoop van gas en elektriciteit. De verlaging geldt nu alvast tot einde maart. Een structurele oplossing is dat dus niet. Ook de Europese Unie beseft dat klimaatbeleid alleen kan slagen als iedereen mee kan komen. Bij de presentatie van de Europese Green Deal eerder dit jaar zei klimaatcommissaris Frans Timmermans: ons plan moet sociaal zijn, anders mislukt het.

Daarom zal een deel van de opbrengst van de Europese CO2-belasting in een fonds belanden – ongeveer 70 miljard euro – om burgers te helpen vergroenen. Grote vervuilers betalen nu veel minder energiebelasting dan huishoudens. Eén op de vijf gezinnen kampt nu al met energiearmoede. Dat kan verder toenemen als de energieprijzen zo hoog blijven, waarschuwde Test-Aankoop onlangs. Volgens de Belgische energieregulator CREG zal een huishouden dat in ­november een variabel contract sloot voor aardgas, op jaarbasis ongeveer 2.800 euro betalen. Dat is al 1.800 euro meer in vergelijking met een jaar eerder.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234