Woensdag 17/08/2022

Visionair Braem herdacht

Architect Renaat Braem (1910-2001) zou dit jaar honderd zijn geworden. De beeldenstormer, de radicale en visionaire ontwerper, en de enige Belgische architect die stage liep bij Le Corbusier, wordt vanaf 1 oktober herdacht met een oeuvrecatalogus, een tentoonstelling, een architectuurroute en tal van evenementen. ‘Braem wilde de rol van architectuur in de maatschappij uitdiepen’, zegt Braemspecialist Jo Braeken.

Honderdste geboortedag van radicale architect Renaat Braem uitvoerig gevierd

De Antwerpse Kielwijk, de wijk Sint-Maartensdal in Leuven, de politietoren in Antwerpen en het rectoraat van de Vrije Universiteit Brussel zijn enkele in het oog springende realisaties van Renaat Braem. Zijn uitspraken en zijn ontwerpen hebben vaak stof doen opwaaien, maar inmiddels wordt hij wel beschouwd als een spilfiguur van de naoorlogse, modernistische architectuur in België.

Renaat Braem werd in 1910 in Antwerpen geboren. Hij ontwikkelde al snel een sterke ideologie over architectuur, ruimte en maatschappij. Op de Antwerpse academie kwam hij in contact met het marxisme en Le Corbusier, twee van zijn belangrijkste invloeden. In 1934 lanceerde hij het grensverleggende idee van de Lijnstad, een stad die zich zou uitstrekken rond de as Antwerpen-Luik. Met dit ontwerp plaatste hij het lineaire bouwen tegenover de volgens hem voorbijgestreefde concentrische manier van bouwen rond een middelpunt. Als onderdeel van de Lijnstad ontwierp hij ook een Dodenstad, een columbarium aan de rand van een autosnelweg. Het gedurfde ontwerp leverde hem in 1936 een stage op bij de Frans-Zwitserse toparchitect Le Corbusier.

Hoewel Braem de individuele woning als voorbijgestreefd beschouwde, is de Kraainemse woning Brauns (1948) zijn eerste manifest: een huis in de vorm van een eierschaal, waarin geen afzonderlijke kamers meer zijn. Maar het echte ‘bevrijde wonen’ realiseerde hij in zijn gedurfde ontwerp voor het Antwerpse Kiel: een sociale woonwijk, waar de verschillende ‘blokken’ een eenheid vormen. Braem inspireerde zich op de Cité Radieuse van Le Corbusier in Marseille en bouwde hoge, kleurrijke appartementsgebouwen op palen. Hij wilde namelijk veel gemeenschappelijke ruimte en zoveel mogelijk licht.

Braem hield van ambitieuze projecten. Zo maakte de Antwerpse Politietoren, die pas na tien jaar aan het eind van de jaren zestig afgewerkt werd, deel uit van een veel ambitieuzer (volgens sommigen ‘megalomaan’) plan om alle stadsdiensten in drie torengebouwen samen te brengen. Dat daarvoor een deel van de oude stad gesloopt moest worden, vond de architect geen bezwaar.

Latere ontwerpen van Braem vertonen minder strakheid en meer vegetatieve vormen. Zowel de deels gerealiseerde woonwijk aan het Arenaplein in Deurne, het Middelheimpaviljoen en het rectoraat van de VUB op het Oefenplein in Etterbeek, vertonen veel ronde, plantaardige kronkels. Braem ontwierp veel van de geïntegreerde kunstwerken zelf.

Ter gelegenheid van zijn honderdste geboortedag wil het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed VIOE het brede publiek laten kennismaken met de figuur van Braem en de betekenis van zijn architectuur. Evengoed is dit de uitgelezen kans om vragen op te werpen over de hedendaagse en toekomstige omgang met zijn gebouwde oeuvre.

Het VIOE publiceert een uitgebreide monografie en oeuvrecatalogus, waarin het leven en werk van Braem in een algemene cultuurhistorische en architecturale context geplaatst wordt. Er zullen meer dan 300 projecten beschreven en uitgebreid geïllustreerd worden.

In de nieuwe expositieruimte van de in oktober afgewerkte nieuwbouw van deSingel in Antwerpen komt een tentoonstelling, met onbekende tekeningen van Braem, collages en plannen uit zijn architectuurarchief met emblematische projecten (waaronder het complex van sociale woningen op het Kiel, het Middelheimpaviljoen en de Politietoren in Antwerpen) en minder bekende, soms niet-gerealiseerde gebouwen.

Van 13 tot 30 september transformeert de Antwerpse Kammenstraat in een openluchtmuseum van modernistische kunst. De etalages van de winkelstraat krijgen een kunstwerk op bezoek van Renaat Braem: kleurige en vaak humoristische werken met referenties aan Mexicaanse muurschilderingen uit de jaren ’40 en ’50 of psychedelische platenhoezen van de jaren ’70.

Uiteraard is ook het Braemhuis aan de Menegemlei in Deurne te bezoeken, het woonhuis annex atelier dat hij voor zichzelf ontwierp en dat enkele jaren geleden volledig gerestaureerd werd. Het Braemjaar biedt voorts nog de heruitgave van zijn pamflet Het lelijkste land ter wereld, architectuurroutes in Antwerpen en Brussel, een educatief project in en rond het Renaat Braemhuis, het Middelheimmuseum en het modelappartement op het Kiel, een onlinetentoonstelling - die toont hoe Braem als ideoloog keek naar het werk van zijn collega-architecten - en een film- en debatavond over Sint-Maartensdal in Leuven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234