Maandag 18/10/2021

AchtergrondVoetbal, een mannenbastion?

Vlaanderen telt geen enkele vrouwelijke voetbalcommentator. Doen andere EU-landen het beter?

null Beeld Sven Franzen
Beeld Sven Franzen

Een machocultuur en een mannenbastion. De kritiek op Sporza is niet mals na de uitschuiver van commentator Eddy Demarez. En bij de start van het nieuwe voetbalseizoen valt op dat er opnieuw geen enkele vrouw een match van commentaar voorziet. Hoe zit dat in andere Europese landen?

Engeland: Ook gevestigde stemmen ontsnappen niet aan kritiek

Alex Scott, de bekendste vrouwelijke sportanalist van de BBC, kreeg onlangs opmerkelijke kritiek. Het Hogerhuislid Lord Digby Jones, een voormalige bewindsman, liet weten zich te ergeren aan het platte accent van de voormalige sterspeelster van Arsenal. Vooral haar gewoonte om de ‘g’ in te slikken bij woorden als ‘rowing’, ‘swimming’ en ‘boxing’.

De snobistische kritiek leidde tot veel commotie, temeer omdat de 36-jarige Londense een Member of the Most Excellent Order of the British Empire is en een grote naam in de voetbalwereld. Dat mag ook wel, want ze analyseert voor Match of the Day al jaren op deskundige wijze de voetbalwedstrijden. Scott is een van de negen vrouwen die deel uitmaken van het 45-koppige voetbalteam van de BBC. Een van hen, Vicki Sparks, geeft ook commentaar bij wedstrijden.

Tien leden van het team hebben een biculturele achtergrond, onder wie ook Scott, die van Iers-Jamaicaanse komaf is. Bij ITV, een netwerk van Britse commerciële televisiezenders, is de samenstelling diverser: zeven vrouwen in een groep van 31, alsmede veertien mensen van kleur.

Scott is medepresentator geweest van Match of the Day Kickabout en BBC Sports Personality of the Year Awards 2020. Ze wordt genoemd als potentiële opvolger van Gary Lineker, mocht de presentator van Match of the Day er ooit genoeg van hebben. (Patrick van IJzendoorn)

Alex Scott (rechts) bracht voor de BBC ook verslag uit van de Olympische Spelen in Tokio. Beeld BBC / Nick Eagle
Alex Scott (rechts) bracht voor de BBC ook verslag uit van de Olympische Spelen in Tokio.Beeld BBC / Nick Eagle

Frankrijk: 13 procent praattijd voor vrouwen

Het was uitgerekend op de Franse zender Canal+ dat afgelopen voorjaar een confronterende documentaire verscheen over seksisme in de sportjournalistiek. Je ne suis pas une salope, je suis une journaliste heet de film: ‘Ik ben geen slet, ik ben een journalist’. Daarin vertellen twintig vrouwen, onder meer werkzaam bij de sportzender, over beledigingen, ongepaste opmerkingen en aanrandingen op het werk – niet zelden door mannelijke collega’s.

Belangrijk onderwerp van de beschuldigingen: Pierre Ménès, vedette in het vak van de voetbaljournalistiek en analist voor onder meer Canal Football Club (CFC). De beschuldigingen van aanranding waren al schokkend, maar de ophef werd des te groter toen bleek dat Canal+ twee scènes had gecensureerd om de eigen stercommentator te beschermen.

Net bij het voetbalprogramma CFC waren vrouwen vanaf het begin (in 2008) betrokken, als presentator, verslaggever, columnist of interviewer. De onthullingen over het wangedrag van Ménès en collega’s toonden hoe desondanks een giftig klimaat van seksisme kon bestaan.

Een probleem dat de hele sportjournalistiek betreft, zo bleek uit een opiniestuk in Le Monde dat in dezelfde tijd verscheen als de documentaire. In het stuk kaarten 150 vrouwelijke sportjournalisten de minderwaardige positie van vrouwen op sportredacties aan, vastbesloten die situatie te doorbreken.

Dat begint volgens hen bij een betere representatie van vrouwen in sportprogramma’s, als presentator, gast of expert. Want daarin blijf Frankrijk nog ver achter, toonde onderzoek dit jaar opnieuw. Van alle spreektijd is slechts 13 procent voor vrouwen. De vrouwen: “Aandacht voor sport door mannen voor mannen over mannen, dat is in 2021 niet meer te verdragen.” (Eline Huisman)

Italië: ‘De mooiste sportverslaggeefster aller tijden’

Tijdens de EK-finale tegen Engeland mocht oud-international Katia Serra plaatsnemen in het commentaarhokje op Wembley, naast haar mannelijke collega Stefano Bizzotto. Ze was de eerste vrouwelijke commentator ooit bij een voetbalfinale van de Italiaanse ploeg.

Een mijlpaal, maar zowel Serra als Bizzotto had de finaleklus te danken aan het feit dat de gebruikelijke commentatoren corona hadden en dus in quarantaine zaten. Bovendien kreeg Serra na de finale een behoorlijke bak kritiek over zich heen, onder andere over haar stem. “Ik ben eraan gewend, het verbaast me niet meer”, reageerde ze gelaten.

Ook de Siciliaanse tv-verslaggeefster Diletta Leotta is een grote naam in de Italiaanse voetbaljournalistiek, voor wie vooral de commerciële zenders graag ruimte maken.

Leotta staat in binnen- en buitenland bekend als ‘de mooiste sportverslaggeefster aller tijden’. “In dit vak telt esthetiek ook mee”, zegt de journalist er zelf over. Die ongemakkelijke waarheid is breder dan de sportjournalistiek, gaat uiteraard alleen op voor vrouwen en staat in Italië amper ter discussie. (Rosa van Gool)

De Siciliaanse verslaggeefster Diletta Leotta met stervoetballer Cristiano Ronaldo op een voetbalgala. Beeld Photo News
De Siciliaanse verslaggeefster Diletta Leotta met stervoetballer Cristiano Ronaldo op een voetbalgala.Beeld Photo News

Spanje: ‘Niemand overleden’ na optreden vrouwelijke commentator

Het broekje kon niet korter van de Spaanse presentatrice die de sportweddenschappen aanprees, vlak voor de wedstrijden van Spanje op het EK voetbal deze zomer. Het leken beelden uit een tijd dat de vrouw alleen de hapjes en drankjes mocht aanreiken tijdens een voetbalmatch en daarbij vooral niet voor het beeld mocht lopen.

Wie verder kijkt dan dit opzichtige gebruik van uiterlijk vertoon, ziet dat de Spanje wel degelijk aan het veranderen is. Op tv zijn vrouwen niet meer weg te denken als verslaggevers en presentatrices van de talrijke voetbalprogramma’s. Ook tijdens wedstrijden. In 2019 gaf Danae Boronat als eerste vrouw live commentaar bij een wedstrijd op het hoogste niveau van het mannenvoetbal. “En niemand is eraan doodgegaan”, voegde ze er na afloop snedig aan toe.

Dat het machismo terrein verliest, blijkt eveneens uit de scherpe kritiek in de Spaanse (sociale) media na laatdunkend commentaar op vrouwenvoetbal. “Moeilijk om dit soort wedstrijden in het vrouwenvoetbal te zien en dan te zeggen dat ze goed hebben gespeeld”, zei een mannelijke commentator tijdens de wedstrijd Nederland - Verenigde Staten tijdens de Olympische Spelen. Het kwam hem in de (sociale) media op een geseling te staan. (Dion Mebius)

Zweden: Geen vrouwenvoetbal, maar gewoon voetbal

In het als progressief bekend staande Zweden is het woord ‘vrouwenvoetbal’ ten strengste verboden. Het is voetbal, een sport die door vrouwen en mannen beoefend wordt. Dat wordt streng gehandhaafd op voetbalwebsites en in sport- en nieuwsprogramma’s.

Voetbal was in Zweden altijd al goed ontwikkeld als een sport voor vrouwen. Het nationale team greep vorige week net naast het goud in Tokio en de nationale competitie was lange tijd de sterkste van Europa. In de tv-analyses bij grote wedstrijden verzorgen meestal oud-voetballers het commentaar en de analyses, maar wel met minimaal één vrouw aan tafel.

Het analistenteam in Zweden is altijd gemengd, met één man en één vrouw. Het team dat het huidige seizoen van de Zweedse eredivisie voor de publieke zender SVT verslaat, bestaat naast de presentator uit de oud-voetballer Daniel Nannskog en de jonge sportjournalist Therese Strömberg.

De rol van Strömberg werd eerder ingevuld door sportjournalist Johanna Frändén. Zij becommentarieerde de verrichtingen van het Zweedse team op de EK’s en WK’s in de periode 2010-2020. Bij de traditionele kranten, zoals Aftonbladet, vergelijkbaar met Het Laatste Nieuws, zijn het nog wel vrijwel uitsluitend mannen die het voetbal verslaan. Ook het commentaar tijdens de wedstrijden wordt doorgaans door een man verzorgd. (Sander Schimmelpenninck)

null Beeld Rob en Robin
Beeld Rob en Robin

Duitsland: ‘Blond en knap, maar ook goed’

Toen Claudia Neumann op het EK van 2016 de eerste vrouwelijke commentator was bij een wedstrijd van de Mannschaft, leidde dat tot een ‘shitstorm’, zegt Peter Ahrens, die voor het weekblad Der Spiegel schrijft over voetbal. “De boodschap was dat vrouwen zich niet met het mannenvoetbal moesten bemoeien.” Ook oud-international Mario Basler zei iets dergelijks.

Tegenwoordig is Neumann grotendeels geaccepteerd, zegt Ahrens, maar toen ze deze zomer tijdens het EK voor de zender ZDF samenwerkte met cocommentator Ariane Hingst – de eerste keer dat beide rollen door een vrouw werden vervuld – werd er weer gescholden.

Het EK kende nog een primeur: bij de publieke zender ARD zat er voor het eerst een vrouw bij de experts in de studio, keeper Almuth Schult. Ahrens: “Ze heeft veel gedaan voor vrouwelijke analisten. Door haar slimheid en zelfvertrouwen schreven alle media over ‘de nieuwe ster van de ARD’. Langzaam maar zeker worden vrouwen in het voetbalgebeuren normaler.”

Op de publieke zenders ARD en ZDF zijn door quota steeds meer vrouwen en Duitsers met een migrantenachtergrond te zien, zegt Ahrens. Bij de commerciële zenders Sky en DAZN, waar de Bundesliga wordt uitgezonden, werkt nog geen vrouwelijke commentator. Wel hebben ze veel vrouwelijke verslaggevers naast het veld, Ahrens schat de verhoudingen in als fiftyfifty. “Ze zijn blond en knap, maar ook goed.” (Gijs Beukers)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234