Zondag 02/10/2022

AchtergrondAbortus

Vlak voor Victoria’s afspraak werd het recht op abortus geschrapt. Een rechtszaak bood nog een glimpje hoop

Abortusactivisten komen samen in Salt Lake City nadat het Hooggerechtshof het federale recht op abortus heeft opgeheven. Beeld REUTERS
Abortusactivisten komen samen in Salt Lake City nadat het Hooggerechtshof het federale recht op abortus heeft opgeheven.Beeld REUTERS

Het opheffen van het federale recht op abortus veroorzaakte vorige week paniek bij Amerikaanse vrouwen en klinieken. Zouden geplande abortussen direct worden verboden? Vier spannende dagen in de levens van twee vrouwen in Utah.

Thomas Rueb

Diep van binnen weet ze het al. Ze voelt zich raar, anders. Pijn in haar borsten. Maar toch: zo’n test. “Ik wilde blijven ontkennen”, zegt Victoria, uitwisselingsstudent, 20 jaar oud. Dus drinkt ze sterke thee, van verse oregano, een recept van haar moeder in Peru voor als je ongesteld moet worden. Niets. “Doe die test nu maar”, zegt haar vriend L. (19). “Dan weten we het tenminste.”

Op de uitslag reageert ze kalm. IJzig bijna. “Geen zorgen”, zegt ze, “ik los het op.” Ze belt een vriendin in Peru en huilt dan toch, eventjes. Maar Victoria besluit ook – want zo is ze – geen seconde meer te verliezen.

16.55 uur. Bij Planned Parenthood in Salt Lake City, een van drie klinieken in de Amerikaanse staat Utah, wordt nog opgenomen. “Ja. Ja! Alstublieft, het eerst mogelijke moment. Morgenochtend? Perfect!”

De kliniek zit in de kelder van een onooglijk kantoorgebouw. Tapijt, dozen, systeemplafond. Victoria moet een video bekijken. Daarna gaan 72 uur bedenktijd in, wettelijk verplicht. Maandag krijgt ze een pil, zegt de arts, zo voorbij. Op de terugweg maakt Victoria alweer grapjes met haar vriend. “Mag ik je buik voelen?” “Nee!” Het is de opluchting.

“Ik dacht nog: godzijdank gebeurt dit hier”, zegt Victoria, “en niet in Peru.” Daar, in haar thuisland, is abortus verboden.

Chaos

Karrie Galloway (71), directeur van Planned Parenthood Utah, zit diezelfde vrijdag boven de kliniek te werken als haar wereld ontploft: het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft de historische uitspraak Roe v. Wade ontmanteld. Het federale recht op abortus is opgeheven – en het gevecht van haar leven begonnen.

Galloway ziet in het land de chaos losbarsten. Dertien staten verbieden abortus met ‘trigger laws’, die meteen in werking treden. Ook Utah, al moet het parlement de wet nog ratificeren. “We hebben hooguit een paar uur”, vertelt ze haar medewerkers.

Al die wetten, overal, ongetoetst: de VS zijn in een juridisch vagevuur gestort. “Burgers, zorgwerkers, politici, patiënten”, zegt Galloway, “niemand lijkt meer te weten welke regels er gelden.” En wat de risico’s zijn.

Neem een staat als Michigan. De enige wet in de boeken blijkt daar opeens een oudje uit 1931. Gaat die dan nu in? Nee, belooft procureur-generaal Dana Nessel, die zelf ooit een abortus onderging: “Ik zal geen meisjes, vrouwen of artsen vervolgen.” Maar wettelijke garanties bestaan niet. Hetzelfde geldt voor Wisconsin en West Virginia, waar 19de-eeuwse wetten nooit zijn afgeschaft. In deze staten is abortus nu misschien strafbaar. Slechts één aanklager hoeft tot vervolging te besluiten.

Galloway ziet hoe kliniek na kliniek de deuren sluit, in totaal meer dan een kwart van de 790 die de VS tellen. Sommige gaan dicht omdat het moet, andere omdat ze niet meer durven. Duizenden afspraken worden afgezegd.

Galloway besluit patiënten te blijven helpen tot het niet meer gaat. Die vrijdagavond bekrachtigt het parlement van Utah toch echt het verbod. 41 jaar nadat Karrie Galloway is aangetreden als directeur moet haar kliniek dicht. Maar Galloway is meer dan alleen boos, teleurgesteld en verdrietig: ze heeft een aanvalsplan.

Te jong, te arm

Victoria volgt in de VS geen nieuws. Waarom zou ze? De Peruaanse is hier tijdelijk. Een medewerker van de kliniek belt. Eerst denkt ze dat hij bedoelt: verpláátst. Maar ze kan geen nieuwe afspraak maken. Abortus blijkt in heel Utah opeens verboden.

Victoria wordt duizelig aan de telefoon. Voor het eerst sinds ze weet dat ze zwanger is, voelt ze angst.

Het kind houden was nooit een overweging. Dat gesprek hoefden Victoria en L. niet te voeren. Ze ontmoetten elkaar een paar maanden geleden via een app. Ze zijn te jong, te arm, hebben niet eens een auto – wat moeten zij met een baby?

De medewerker begint over Colorado: daar mag abortus nog. Of Nevada. Idaho misschien, dat is onduidelijk. Victoria probeert haar hoofd erbij te houden. In geen van die staten is ze ooit geweest.

Pas tegen het einde van het gesprek biedt de medewerker een glimpje hoop. “De kans dat we winnen is echt heel klein”, hoort Victoria in haar oor, “maar we gaan naar de rechter stappen.”

Gevecht

Jarenlang heeft Karrie Galloway toegewerkt naar precies dit moment. Toen Donald J. Trump in 2016 werd verkozen als president, en hij beloofde abortus op de korrel te nemen, begon zij al met het bouwen van een zaak.

Jarenlang vlooiden Galloway en haar advocaten de grondwet van Utah door. Ze pikten er punten uit, zeven om precies te zijn, die mogelijk met de trigger law in strijd zijn. Hun argumentatie bereidden ze tot in de puntjes voor.

Mensen om haar heen waren sceptisch. Het zou zo’n vaart toch niet lopen? Maar Galloway twijfelde geen seconde. Dit was menens, en in Utah zou abortus al helemaal geen schijn van kans hebben. Hier maken de mormonen de dienst uit, het dominante geloof in de staat. Van abortus zijn ze geen grote fan. “Utah is een vriendelijke staat”, zegt Galloway, “met een onvriendelijk hart.”

Abortusactivisten op 2 juli bij de Jackson Women's Health Organization, de enige kliniek in de staat Mississippi die abortussen uitvoert en die een rechtszaak is gestart om een wet tegen de houden die abortus illegaal zou maken. Beeld AP
Abortusactivisten op 2 juli bij de Jackson Women's Health Organization, de enige kliniek in de staat Mississippi die abortussen uitvoert en die een rechtszaak is gestart om een wet tegen de houden die abortus illegaal zou maken.Beeld AP

Het dossier lag al klaar. Op zaterdagochtend, 24 uur na het opheffen van Roe v. Wade, spant Planned Parenthood Utah een zaak aan bij de Third District Court van Salt Lake City. Het gevecht is begonnen.

Alternatieven

Victoria en haar vriend doen het altijd met condoom. Echt. Oké, misschien een paar keer zonder. Maar de dagen dat het moest kunnen, hadden ze berekend. Wat is de kans?

Hun ouders durven ze het niet te vertellen. Victoria’s moeder onderging zelf als tiener een abortus in Peru, illegaal, een ervaring die haar voor altijd traumatiseerde. Achteraf kreeg ze spijt. Victoria: “Als mijn moeder erachter zou komen dat ik zwanger was, zou ze me dwingen het te houden.” Wat L.’s ouders zouden zeggen? “Ik weet het niet. Ze zouden in elk geval schreeuwen.”

Dus zoeken ze naarstig naar alternatieven. Een ticket naar Colorado kost 500 dollar. Victoria heeft een bijbaan, al mag dat niet met haar visum. Misschien kan ze op tijd genoeg verdienen?

Ze belt de kliniek in Denver. Daar loopt het storm, hoort ze: iedereen wil opeens een afspraak. De eerstvolgende plek is over een week. Omdat ze als student in Utah is verzekerd, kost de procedure wel 600 dollar. Daar komt nog een overnachting bij, eten, drinken – nee, dat geld hebben ze niet.

Partybussen

Galloway blijkt niet de enige die in verzet komt. Abortusklinieken spannen rechtszaken aan in Louisiana, Florida, Arizona, South Carolina, Florida, Kentucky, Texas, Idaho, Mississippi. Het strijdtoneel heeft zich van de landelijke politiek verplaatst naar de lokale rechtbank. Elke staat kent zijn eigen grondwet en procedures. De juridische wirwar is voor niemand te overzien.

In Utah zit de vaart erin. Maandagmiddag, krijgt Galloway te horen, vindt al een spoedzitting plaats. De kans op succes lijkt klein. Ze bereidt zich voor op het ergste.

Kunnen ze, zelfs met een verbod, niet toch iets voor patiënten betekenen? Galloway heeft een idee: vanuit het puriteinse Utah vertrekken elke dag partybussen naar Nevada, de staat van Las Vegas, waar alles mag, van prostitutie tot marihuana. Niemand die daar een stokje voor steekt. Kan haar kliniek niet zoiets doen? Pendelbussen voor abortus; geen wet die daar iets over zegt.

Hetzelfde geldt voor het opsturen van abortuspillen naar andere staten. In principe is het mogelijk, tijdens de coronacrisis vonden consulten ook op afstand plaats. Maar ja, welk risico loop je dan? Kun je worden vervolgd voor het verzenden van een abortuspil? Niemand die het antwoord heeft. Door het hele land worstelen klinieken met deze vragen.

De VS bezitten een rechtssysteem gebouwd op precedent. Zaken verwijzen terug naar eerdere zaken. Roe v. Wade was immers ook een uitspraak, geen wet. Vaak zijn de regels pas duidelijk nadat een rechter zich heeft uitgesproken. Galloway zou haar medewerkers in feite als proefpersonen gebruiken. Te riskant. De pendelbussen en pillen gaan van de baan.

Laatste snik

De zaak dient maandagmiddag. Galloway besluit in de kliniek af te wachten. Het oordeel komt al na een half uur. Volgens de rechter is het verbod overhaast ingevoerd. “Vele Utahans worden gedwongen een zwangerschap te voltooien die ze reeds hadden besloten af te breken”, oordeelt rechter Andrew Stone, “met alle fysieke, emotionele en financiële gevolgen van dien.”

Galloway krijgt gelijk. Het verbod wordt, tijdelijk, geblokkeerd.

De golf van lokaal verzet betaalt zich uit. Dezelfde dag besluit een rechter in Louisiana hetzelfde. Daarna volgt succes in Florida. De paniek verplaatst zich intussen naar de andere zijde. Zo simpel blijken de Republikeinse staten niet van abortus af te kunnen. Wetten die in kannen en kruiken leken, zijn toch niet waterdicht.

Galloway maakt zich geen illusies: dit is vooral uitstel van executie. Nieuwe, dichtgetimmerde wetten zijn een kwestie van tijd. Volgende week kan haar verzet al gebroken zijn, als de rechter het dossier opnieuw onder de loep neemt. Haar hoop is dat hij besluit om het verbod voor de hele duur van de rechtszaak te blokkeren. Zo’n zaak kan weken, maanden, zelfs jaren duren. Bedenk hoeveel vrouwen ze in die tijd kan helpen. “Ik ga door tot mijn laatste snik”, zegt ze.

Na het vonnis valt Galloway haar medewerkers in de armen. Er wordt gejuicht, kort, en dan: aan de slag. Minuten na de uitspraak opent Karrie Galloway de deuren van haar kliniek weer voor patiënten. Die laten niet lang op zich wachten.

Pil

Als ze de telefoon opneemt, kan Victoria haar oren niet geloven. “Het kan?” roept ze uit. “Weet u het zeker?” Ja, zegt de medewerker. Of ze er over 45 minuten kan zijn. Victoria belt L., verontschuldigt zich op haar werk en sprint naar de bushalte.

Deze keer staan er mensen met protestborden voor de kliniek. Mannen. Ze bieden haar geld om niet naar binnen te gaan. Victoria negeert ze. In de wachtruimte kijken ze YouTube-filmpjes tegen de spanning. Dan wordt zij opgeroepen. L. ijsbeert nerveus voor de deur van de kliniek.

Binnen voelt Victoria pas echte opluchting als ze het doosje met de pil in handen krijgt. “Hier”, zegt de arts, “neem er nog een mee.” Niemand weet hoelang de kliniek nog openblijft. Als de eerste pil niet werkt, heeft ze zo gegarandeerd een reserve.

De pil doet wat ze moet doen. Na een uur begint ze te bloeden. Victoria voelt zich slecht, goed, alles tegelijk. “Ik dacht eerst dat ik de ergste pech ter wereld had,” zegt ze, “maar misschien had ik juist het meeste geluk.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234