Woensdag 05/10/2022

Opvangcrisis

Vluchtelingenvrees: waar zijn we precies bang voor?

Vlaamse separatisten protesteren aan het opvangcentrum van Sijsele. Beeld BELGA
Vlaamse separatisten protesteren aan het opvangcentrum van Sijsele.Beeld BELGA

Omwonenden van toekomstige opvangcentra vrezen voor asielzoekers. Waar zijn ze precies bang voor? En waarom? "Het is geen oerinstinct. Anders zou iedereen zo reageren", legt hoogleraar migratiehistorie Leo Lucassen uit aan de Nederlandse krant AD.

Cyril Rosman & Sander van Mersbergen

De angst voor asielzoekers kun je met psychologie van de koude grond verklaren vanuit oerinstinct: angst voor het onbekende. Maar dat is een misvatting, stelt Leo Lucassen, hoogleraar migratiehistorie in Leiden. "Dan zou iedereen zo reageren. Je ziet echter ook veel mensen juist erg hun best doen voor vluchtelingen."

Er is dus een andere verklaring. "Ik denk dat het voortkomt uit een soort hetze tegen moslims en de islam die aangewakkerd door rechtse politici. Daarnaast heb je natuurlijk de gruwelijke beelden van IS. 'Die vluchtelingen zullen ook wel zo zijn', denken sommige mensen. Ten slotte heb je de media, die vol staan met berichten over vluchtelingen, en daarmee de angst aanwakkeren", besluit Lucassen.

Vijf vooroordelen over vluchtelingen:

null Beeld BELGA
Beeld BELGA

1. Onder de vluchtelingen zitten ook IS-strijders, dat heeft IS zelf gezegd

IS heeft er inderdaad op gehint dat het met de vluchtelingenstroom strijders naar Europa wil sturen om aanslagen te plegen. Ook de paus, de Russische president Poetin en de Libanese overheid trokken aan de bel. Maar bewezen is het (nog) niet, er zijn (nog) geen aanslagen via deze route gepleegd. De Nederlandse geheime diensten stellen geen aanwijzingen te hebben dat er IS-strijders onder de vluchtelingen zitten. Ze sluiten ook niet uit dat het kán gebeuren. De Deense geheime dienst stelde eerder het niet aannemelijk te vinden. De overtocht is gevaarlijk, daarna is er de kans ontmaskerd te worden door mede-vluchtelingen of politiecontroles. Als ze komen, reizen ze op een andere manier.

2. Het zijn allemaal criminelen. Ze hebben geen geld, dus gaan ze in de buurt inbreken

Kennen asielzoekers het verschil tussen 'mijn' en 'dijn'? De feiten suggereren van wel. In het Nederlandse Breda, waar in het najaar van 2014 een asielzoekerscentrum (azc) werd gevestigd, is de criminaliteit sindsdien zelfs gedaald, met 18 procent. Er wordt minder gestolen en er is minder verkeershinder. Wel neemt de geluidsoverlast toe. Eerdere onderzoeken tonen ook geen duidelijke toename van buurtoverlast.

Dat wil natuurlijk niet meteen zeggen dat asielzoekers niet crimineler zijn. Misschien stelen ze wel, maar liefst niet in hun eigen wijk.

Bij de overtredingen van asielzoekers zitten relatief veel kleine geweldsdelicten, vechtpartijtjes dus. Die vinden vaak binnen de muren van het opvangcentrum plaats. Zo beschouwd leidt de aanwezigheid van centrum wel tot meer criminaliteit, maar hebben vooral de vluchtelingen daar last van.

3. Met zo'n asielcentum in de buurt is m'n huis minder waard!

Het is misschien wel de meestgehoorde klacht. Of het ook zo is? Moeilijk te zeggen. Over het algemeen zijn huizen in buurten met veel criminaliteit en overlast goedkoper dan elders. Maar zoals hierboven gesteld, is het de vraag of de overlast stijgt door een asielcentrum. Eén keer is specifiek onderzoek gedaan naar de relatie tussen huizenprijzen en de nabijheid van een centrum in Nederland. Toen kon een verband niet worden aangetoond.

Naar de effecten van andere zaken die als overlastgevend kunnen worden ervaren, windmolens bijvoorbeeld, is meer onderzoek gedaan. Sommige studies vinden geen relatie, recenter onderzoek van het Tinbergen instituut vindt een waardedaling van 2,3 procent na plaatsing van een windmolen in de buurt.

4. Het zijn testosteronbommetjes, ik laat mijn vrouw 's avonds echt niet meer langs het asielcentrum fietsen

Veel van de asielzoekers zijn inderdaad mannen. Ze zijn lang niet allemaal alleenstaand. Vaak zijn het vaders die uit veiligheids- en financiële overwegingen in hun eentje naar Europa reizen, om daarna vrouw en kinderen per vliegtuig te laten overkomen. Daardoor wonen in veel opvanglocaties vooral mannen. Die hangen soms rond bij een azc en dat zorgt voor onrust.

Er zijn ook incidenten: eerder deze week in Gilze-Rijen (provincie Noord-Brabant) bijvoorbeeld. Een vrouw die met een kinderwagen aan het wandelen was, werd aangevallen en tegen de grond geduwd door een verwarde bewoner van het azc. In het verleden waren er meer nieuwsberichten over asielzoekers die worden opgepakt vanwege aanranding. Maar een landelijk beeld is daar niet uit te halen.

Milleke de Neef, consultant bij kenniscentrum voor seksualiteit Rutgers, vindt dat 'roepen dat asielzoekers zorgen voor seksuele intimidatie' nogal ongenuanceerd is. "Er is ook zonder asielzoekers seksueel grensoverschrijdend gedrag in Nederland." Wel stelt zij dat het belangrijk is dat (jonge) nieuwkomers seksuele voorlichting krijgen waar ook gepraat wordt over de seksuele moraal in hun eigen land en die in West-Europa. "Die kan heel anders dan zijn dan dat ze gewend zijn. Jonge nieuwkomers vinden dat zelf ook belangrijk. 'Als je van niets weet krijg je problemen', vinden ze.'' Zo houdt het dragen van een kort rokje hier niet direct in dat iemand in de prostitutie zit.

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

5. Het zijn profiteurs. En als ze niet profiteren dan pikken ze onze banen wel in

Vluchtelingen die in Nederland een verblijfsvergunning krijgen, mogen werken. Als ze niet werken, hebben ze recht op een uitkering. Uit onderzoek van het Nederlandse Sociaal Cultureel Planbureau blijkt dat in 2013 maar 26 procent van de Somaliërs betaald werk had. Bij de Afghaanse migranten is dit 42 procent, bij de Iraakse 39 procent. Voor autochtone Nederlanders ligt dit percentage op 70 procent.

De lage arbeidsdeelname komt niet voort uit een gebrek aan ambitie, stelde Dorine Manson, directrice van Vluchtelingenwerk Nederland, destijds. "Vluchtelingen zijn heel gemotiveerd om hun nieuwe leven tot een succes te maken en willen liefst zo snel mogelijk aan het werk. Maar de stap van inburgering naar werk is heel groot."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234