Zaterdag 25/06/2022

NieuwsEconomie

Voedingsbedrijven moeten productie verlagen: ‘Kosten swingen anders de pan uit’

Mensen aan het werk in een grote bakkerij. 'Plots is de halve wereld vragende partij voor de graanoogst in Frankrijk, terwijl onze industriële bakkerijen daar al jaren trouwe klant zijn.' Beeld Belga / Werry Crone
Mensen aan het werk in een grote bakkerij. 'Plots is de halve wereld vragende partij voor de graanoogst in Frankrijk, terwijl onze industriële bakkerijen daar al jaren trouwe klant zijn.'Beeld Belga / Werry Crone

Drie op de tien voedingsbedrijven in ons land spelen volgens beroepsvereniging Fevia met het idee hun productie terug te schroeven of zelfs stil te leggen. Het is de enige optie om produceren met verlies in tijden van galopperende onkosten te vermijden.

Steven Swinnen

Een wervelwind waait door de voedingsindustrie, zegt sectorfederatie Fevia. “Het is duidelijk dat de prijzenspiraal waarin we zijn beland niet zomaar een verhaal van ‘een beetje duurder’ wordt. Dit lijkt elke dag meer op de crisis van de jaren zeventig”, zegt Fevia-spreekbuis Nicholas Courant.

“De kosten swingen de pan uit voor de voedingsbedrijven. Ten eerste is er de hoge energiefactuur die hard aankomt in een sector die veel energie verbruikt: om te koken moet je verwarmen en daarna weer afkoelen. De energiekosten in ons land zijn trouwens flink hoger dan in de buurlanden. Daarnaast zijn er de grondstoffen waarvan de prijzen maar blijven stijgen. De FAO-voedselprijsindex is in een jaar met 43 procent gestegen, door de pandemie, de geopolitieke situatie, slechte oogsten, maar ook door bijvoorbeeld de vogelgriep.

“De oorlog in Oekraïne en de sancties tegen Rusland spelen een directe rol bij de stijging van de prijzen voor plantaardige olie, maar bij maïs en andere granen zien we een zijdelings effect. Daarvan importeert ons land niet zoveel uit de getroffen regio, maar als het aanbod gevoelig krimpt dan jaagt de schaarste de prijs van wat overblijft omhoog. Plots is de halve wereld vragende partij voor de graanoogst in Frankrijk, terwijl onze industriële bakkerijen daar al jaren trouwe klant zijn.”

Doorrekenen is niet mogelijk

Mochten de voedingsbedrijven de hogere factuur kunnen doorrekenen, dan was er geen reden tot paniek. Maar dat gaat in veel gevallen niet. “De horeca heeft daar wel oren naar, maar in de retail is dat zeer lastig”, zegt Courant. “Supermarktketens willen de prijzen niet optrekken uit vrees marktaandeel en inkomsten te verliezen, en ze zwaaien met lange contracten. Veel bedrijven proberen afspraken te maken om een deel van de kosten door te rekenen, maar ze krijgen vaak geen gehoor. Daardoor zit er voor 30 procent van onze leden niets anders op dan de productie af te bouwen of zelfs stop te zetten. De voeding heeft gemiddeld een winstmarge van zo’n 4,5 procent, maar dat is nu al gehalveerd. Veel producenten zijn al blij als ze break-even draaien. Met verlies produceren gaat niet, want dan stort je je bedrijf in de afgrond. We verwachten dat de productie de volgende weken al zal afnemen.”

Nu al zijn de rekken van de zonnebloemolie vaak leeg in de supermarkten. Beeld ANP
Nu al zijn de rekken van de zonnebloemolie vaak leeg in de supermarkten.Beeld ANP

“De toestand is echt dramatisch“, zegt de eigenaar van een middelgrote producent van mayonaise, sauzen en dressings. On the record reageren zou zijn positie in het armworstelen met supermarkten nog verzwakken. “Maar iedereen in de sector zit in hetzelfde schuitje op een woelige zee. Er is al jaren schaarste aan plantaardige olie door een combinatie van zwakkere oogsten en geopolitieke omstandigheden.

“Het was altijd overal zoeken om net toe te komen, maar tijdens de lockdowns in Europa zijn de Chinezen alles beginnen opkopen. Wij durfden niet veel in te kopen, je riskeert boetes bij de leveranciers als je niet kunt afnemen. Dat maakt dat er nu een groot tekort is aan koolzaadolie en varianten met soja en zonnebloempitten. Dat heeft zijn weerslag op de prijs. Vorig jaar kochten we koolzaadolie voor 750 euro per ton, vandaag zijn we blij als we er vinden voor 2.200 euro per ton. Onze leverancier van eieren - een basisproduct voor mayonaise - heeft laten weten dat hij ermee gaat stoppen. Dat bedrijf is meer geld kwijt met kippen op te kweken dan ze betaald krijgen voor de eieren.”

Zwaar gevecht met supermarkten

De prijzen doorrekenen is heel lastig. “We gaan het moeten doen, er is geen andere oplossing. Maar ik weet nu al dat het een zwaar gevecht wordt, zeker met de supermarkten. We leveren ook aan grote spelers zoals woon-zorgcentra en ziekenhuizen. Die werken met contracten voor een jaar, dan kun je niet zomaar de prijzen aanpassen zonder boetes. In normale tijden zijn prijsschommelingen een verhaal van de bluts met de buil nemen, maar niets is nog normaal vandaag.”

Er zijn verschillende manieren om sauzen te maken, maar ook de alternatieve wegen zijn bezaaid met obstakels. “We kunnen minder olie gebruiken en meer stabilisatoren en zetmeel, maar ook die zijn minder beschikbaar. Als je het recept aanpast, moet je bovendien nieuwe etiketten laten drukken en ook daar is er grote schaarste door een staking bij een grote Finse speler. Karton is ook moeilijk te vinden. Het is alsof je op de autosnelweg in de file staat en ook elke afslag geblokkeerd is.”

Mocht plantaardige olie tijdelijk enkel nog voor voeding dienen, zou dat het probleem van de sauzenproducent al verlichten. “Wanneer een hongersnood wenkt, kun je het niet meer maken om die olie te gebruiken voor biodiesel.”

Flexibiliteit voor etiketten

Met een brede taskforce Agrovoeding wil de overheid vermijden dat er lege rekken ontstaan. “We staan dicht bij het terrein en monitoren de situatie dagelijks”, verzekert minister van Economie Pierre-Yves Dermagne (PS).

Het gaat om erg concrete zaken, zoals de etiketten. Producenten van diepvriesfrieten of mayonaise kunnen als alternatief voor zonnebloemolie uit Oekraïne arachideolie gebruiken, maar dat strookt niet met de ingrediënten op de pot mayonaise. Daarom geeft staatssecretaris Eva De Bleeker (Open Vld) opdracht aan de Economische Inspectie om flexibel te zijn.

Unizo wil een model om de prijzen toch door te rekenen. “Nu is het de voedingsproducent die betaalt, maar de grote ketens weigeren pertinent om die meerkost te vergoeden”, zegt gedelegeerd bestuurder Danny Van Assche. “De Mededingingsautoriteit moet zich afvragen of de grote spelers van de agro-en voedingsindustrie geen misbruik maken van hun positie van economische afhankelijkheid.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234