Zaterdag 29/01/2022

AchtergrondExtreemrechts

Voert extreemrechts zelf een cancelcultuur? ‘Die trollen doen hun research grondig’

. Beeld Karel Duerinckx en Marc Baert
.Beeld Karel Duerinckx en Marc Baert

Zelfa Madhloum stopt als woordvoerder bij Open Vld na onophoudelijke onlinehaat. Ook andere mondige mensen met een migratieachtergrond overwegen te zwijgen of mijden bepaalde onderwerpen. Installeert extreemrechts zo zelf een cancelculture?

Roel Wauters

De stroom bagger aan het adres van Madhloum kwam op gang eind mei vorig jaar. Ze was aangesteld als woordvoerder van de net verkozen Open Vld-voorzitter Egbert Lachaert. “Sindsdien is het niet meer gestopt”, zegt ze. De haat kwam uit extreemrechtse hoek.

Het bleef niet enkel bij beledigingen. Op een gegeven moment verscheen ook haar adres online, met een beschrijving van haar huis met het speelgoed van haar zoontje. “De bedreiging wordt zo erg tastbaar.” In die periode werd haar ruimere familie gecontacteerd door internettrollen. Intussen ontving ze doodsbedreigingen. Ze kreeg twee weken lang politiebescherming. Madhloum besliste daarom vorige week haar job op te zeggen. “Dit is het allemaal niet waard. Ik ben een sterke jonge vrouw van kleur, dat past blijkbaar niet in het plaatje van sommige mensen.”

Zelfa Madhloum besliste vorige week haar job op te zeggen. 'Dit is het allemaal niet waard. Ik ben een sterke jonge vrouw van kleur, dat past blijkbaar niet in het plaatje van sommige mensen.' Beeld Karel Duerinckx
Zelfa Madhloum besliste vorige week haar job op te zeggen. 'Dit is het allemaal niet waard. Ik ben een sterke jonge vrouw van kleur, dat past blijkbaar niet in het plaatje van sommige mensen.'Beeld Karel Duerinckx

Het verhaal klinkt erg herkenbaar in de oren van andere jonge prominente stemmen met een migratieachtergrond. Ondernemer Youssef Kobo werd in 2016 tot ontslag gedwongen op het kabinet van toenmalig Brussels staatssecretaris Bianca Debaets (CD&V). Nadat hij zich scherp had uitgelaten over toenmalig N-VA-topper Pol Van Den Driessche werd er een online haatcampagne gelanceerd. De doodsteek voor Kobo was een tweet van drie jaar voordien. Daarin maakte hij een aangebrande grap over onverdoofd slachten en medewerkers van dierenrechtenorganisatie Gaia.

“Die trollen doen hun research grondig”, zegt hij nu. “Ze doorzoeken je sociale media, gaan na met wie je op de foto staat, surfen het halve internet af om je adres te pakken krijgen.” De bagger die openlijk op de sociale media wordt gespuid is volgens Kobo nog maar het topje van de ijsberg. “Ik kreeg massaal veel haatberichten in mijn mail, maar ook mijn werkgever, mijn partij en mensen uit mijn omgeving werden onder druk gezet.”

Communicatiestrateeg en onderzoekster Yasmien Naciri beaamt. Bij haar startten de beledigingen en bedreigingen toen ze in 2014 in de media begon te komen, onder andere op de radio. Nadat ze in 2016 columniste werd bij De Morgen verergerde het nog. Ook van haar huis circuleerde een foto online, met daarop de aanwijzing waar haar slaapkamer was. Ook bij haar werden mensen uit haar omgeving, de bedrijven waar ze voor werkte en de vzw waar ze als vrijwilliger bestuurder was, bestookt met laster over haar persoon. En dat kan ver gaan. “Onlangs verscheen uit het niets een foto van mij met een bokskampioene bij een artikel op (de rechtse site, RW) Palnws”, vertelt ze. “Het gevolg: trollen zijn ook haar online gaan opzoeken en beginnen lastigvallen.”

Naciri spande in 2014 een rechtszaak aan tegen een van haar belagers en won die twee jaar later ook. “De eerste zaak van die soort”, zegt ze. Daarna luwde de onlinehaat even, om later weer helemaal op te laaien. Ze heeft intussen een nieuwe rechtszaak lopen.

Georkestreerd

Zowel Naciri, Kobo als Madhloum vermoeden dat de aanvallen georkestreerd zijn. “Vaak komen ze met tientallen tegelijk”, zegt Naciri. Madhloum: “Soms zie je ook bijna woordelijk dezelfde boodschap terugkeren.”

Aangezien veelal anonieme accounts worden gebruikt, is het moeilijk na te gaan voor deze gevallen, maar in het buitenland keert vaak een gelijkaardig patroon terug. “In besloten Facebook-groepen, Whatsapp of Discord wordt afgesproken om iemand aan te vallen”, zegt Ico Maly, die aan de universiteit van Tilburg onderzoek doet naar extreemrechts. “Daarna, in een tweede fase, pikken andere mensen daar spontaan op in en ontstaat een soort sneeuwbaleffect van onlinehaat.”

Maly deed in 2018 in het magazine Sampol uit de doeken hoe Jihad Van Puymbroek werd aangepakt toen ze net begon als socialemediamedewerker bij de VRT. Vanuit besloten groepjes beheerd door Schild en Vrienden werden de aanvallen gepland, zo beschrijft hij.

Youssef Kobo: 'Ik raad jongeren aan om zich in te houden of bepaalde onderwerpen te mijden. Anders hou je het niet vol.’ Beeld Marc Baert
Youssef Kobo: 'Ik raad jongeren aan om zich in te houden of bepaalde onderwerpen te mijden. Anders hou je het niet vol.’Beeld Marc Baert

Het gevolg is wel dat heel wat gekleurde stemmen zich gaan inhouden of bepaalde onderwerpen vermijden. “Ik raad jonge gasten dat ook expliciet aan”, zegt Kobo. “Anders hou je het niet vol.” Geen grote standpunten over controversiële thema’s als migratie of integratie, rechtse stemmen val je beter niet rechtstreeks aan. “Je mag dat gerust zelfcensuur noemen”, zegt hij. Anderen houden ermee op en duiken de luwte weer in, zoals Madhloum. En er zijn veel jongeren die met hetzelfde idee spelen, geven Naciri en Kobo aan.

Naciri verwijst naar een rapport van de Europese Commissie uit 2018. Vrouwen met een migratieachtergrond en een uitgesproken mening zijn sneller een doelwit van online haat. Een van de gevolgen is dat ze zich sneller low profile gaan opstellen in het publieke debat. Toch wil Naciri benadrukken dat ze zich niet de mond zal laten snoeren, laat staan bepaalde onderwerpen vermijden. “Ik ben van nature eerder diplomatisch, maar zeg waar het op sta.”

Installeren de rechtse trollen daarmee een soort cancelcultuur, iets wat ze vooral de linkerzijde verwijten? Dyab Abou Jahjah, activist van het eerste uur, nuanceert. “Onder cancellen versta ik: een universiteit die een lezing annuleert of een krant die een columnist schrapt, toegegeven, vaak na een onlinecampagne. Maar het is de instelling die beslist, vanuit een soort morele superioriteit. Hier gaat het vooral om trollen die op een tribale, sektarische manier te werk gaan. Erg vervelend. Maar behalve Kobo, die werd ontslagen, is niemand hier gecanceld.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234