Zaterdag 28/05/2022

Vriend van Mozart, verliefd op Bach

De man die de lezers van Knack van klassieke muziek leerde genieten, zo zal Fons De Haas herinnerd worden. 'Hij kon verbluffend eenvoudig over toch moeilijke materie schrijven', zegt Hubert Van Humbeeck, voormalig directeur van Knack, over zijn recensent.

DOOR BRECHT DECAESTECKER

- 'Naar wat ben je nu aan het luisteren?'

- 'Naar de Mattheuspassie.'

- 'Ach jong, dat is toch veel te droevig. Waarom luister je niet naar Schubert?'

- 'Ik luister ook naar Schubert, maar Bach geeft me er nog iets bij, een soort innerlijke rust. Dat zit in zijn muziek.'

- 'Nee hoor. Zet het kwintet in C maar eens op.'

Dat soort telefoongesprekken voerden ze, Frans Verleyen, hoofdredacteur van Knack, en Fons De Haas, muziekrecensent bij hetzelfde weekblad. Een kwarteeuw lang leerde hij de lezers van Knack van klassieke muziek houden. Dat was zijn passie, zijn doel, zijn drijfveer. De Haas had een grenzeloze fascinatie voor twee componisten: Bach en Mozart. 'De twee monsters', zoals de Oostenrijkse dirigent Nikolaus Harnoncourt ze omschreef in een interview met De Haas in 1985. De Haas schreef in dat jaar een reeks artikels over de Duitse barokcomponist, omdat het toen driehonderd jaar geleden was dat die was geboren. Vorig jaar nog verschenen zevenendertig van die bijdragen, gebundeld in het boek Verliefd op Bach. Hetzelfde deed De Haas over Mozart in 1991, toen Wolfgang Amadeus tweehonderd jaar was overleden. Die stukken zijn verzameld in Mozart, mijn vriend. Het boek werd uitgegeven door Roularta Books in 2005, een jaar voor dat andere Mozartjaar.

De passie voor beide componisten begon vroeg. "Ik was vijf jaar", vertelde De Haas in Knack. "In 1931. Dat weet ik nog goed, want mijn oudste broer was toen in dienst bij de marine. Hij was één dag op verlof. Ik was met mijn zusjes die zondag naar de kerk gegaan. Ze raakten me daar kwijt. Die hebben waarschijnlijk liggen janken in de kerk, en iemand heeft zich om hen bekommerd. En waar was ik? Ik zat wat ze hier noemen op het oksaal, hurkte daar bij de organist, en had vooral belangstelling voor zijn voeten. En als ik het mij goed herinner, speelde hij Bach of Handel."

Ten huize De Haas, in een volkse wijk in Amsterdam waar ze met twaalf kinderen woonden, hadden ze geen piano. Het eerste instrument van de kleine Fons was een schoendoos met getekende toetsen. Toen hij op de verjaardag van zijn moeder 'Een boeketje witte rozen' speelde, mocht hij naar de pianoles. Een half uurtje per week. En thuis mocht hij alleen spelen wanneer zijn ouders ruzie hadden, zodat de buren dat niet konden horen.

Toen hij besefte dat hij niet genoeg talent had om beroepsmuzikant te worden, meldde hij zich bij een plaatselijke krant, waar ze op zoek waren naar iemand die recensies kon schrijven. Vrij vlug schreef hij stukjes voor Robbedoes en Humo, waar hij stukken over populaire muziek moest maken. In die jaren raakte hij bevriend met Karel Anthierens, toen algemeen hoofdredacteur van uitgeverij Dupuis. De Haas begon voor Knack te recenseren toen Anthierens daar redactiesecretaris werd.

"Fons De Haas had onvoorstelbaar veel kennis van muziek", vertelt Hubert Van Humbeeck, die van 1983 tot 2002 Knack leidde. "Hij bezat een groot vermogen om die liefde voor muziek over te brengen op de lezers. Hij kon over die vaak moeilijke materie op een verbluffend eenvoudige manier schrijven. We merkten ook dat hij een eigen publiek had, dat het weekblad kocht voor zijn stukken."

Van Humbeeck herinnert zich De Haas als een altijd opgewekt persoon. Daar had hij ook een middel voor. Zingen. Bijna twintig jaar leidde hij het Ruusbroeckoor in Hoeilaart, dat hij omschreef als "twee dozijn sympathieke liefhebbers". "Ik heb veel last, door omstandigheden, van depressiviteit zoals het heet", aldus De Haas in een interview uit 2000. "Vorige week nog dacht ik, ik ga niet naar de repetitie, ik zeg het af. Dan ga je er toch naartoe, en na vijf minuutjes is het voorbij. Omdat er samen gezongen wordt. Mensen die depressief zijn, moeten in een koor gaan. Die moeten gaan zingen."

Of, zoals hij in het voorwoord van Mozart, mijn vriend schreef: "Als er een dag is met somber weer en sombere gedachten, zet dan het Divertimento in D, KV 136 van Mozart lekker hard. Wie het uitvoert, is niet belangrijk. Maar u zult ervaren dat het net is of de wolkenhemel openscheurt en de zon stralend binnenvalt."

Zijn beste artikel, zo vond hij zelf, was een snoeiharde afrekening met het beleid over het muziekonderwijs van Daniël Coens (CVP), van 1988 tot 1992 Vlaams minister van Onderwijs. "Dat artikel zat zo goed in elkaar", aldus De Haas. "Maar het heeft geen flikker geholpen. Niks. Dat was belachelijk: dat ging er onder meer om dat een kind op de muziekschool pas een instrument mocht leren na een jaar theoretisch geleuter. Ongelofelijk! Stel, je begint een voetbalclub, je trommelt de jongens bij elkaar en je zegt: oké, jullie mogen een jaar lang geen bal raken, we gaan eerst leren wat offside is."

De Haas maakte wel vaker vergelijkingen met het voetbal, een sport waar hij uren naar kon kijken. Ooit haalde hij de lampen uit zijn televisie, omdat hij vond dat zijn kinderen er dommer van werden. Tot het WK voetbal in aantocht was. Dan zat hij zelf uren voor het scherm.

In 1991 ging hij met pensioen, maar niet van harte. "Je wordt geklasseerd", zei hij daarover. "Je bent niet meer wat je vroeger was. Je vraagt je af: waarom ben ik nu ineens oud? Omdat ik op die dag in februari 65 word? Mag ik daarom niet meer meedoen? Je gaat natuurlijk trager werken, maar je kunt het nog."

De Haas overleed woensdag op eenentachtigjarige leeftijd bij hem thuis in Bosvoorde. Hij had drie kinderen.

Mensen die depressief zijn, moeten in een koor gaan, die moeten zingen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234