Maandag 26/09/2022

Waarom het no-nonsenserecept van warenhuisketen Colruyt ook in barre

crisistijden blijft renderen

De kleine geheimen van een grote jongen

Meneren zijn het nog altijd niet. Grote jongens des te meer. Colruyt blijft groeien en toont zich immuun voor economische rampspoed en koopkrachtverlies. De warenhuisketen uit Halle is een beursgenoteerde gigant geworden, maar het stempel van de familie is nog alomtegenwoordig. 'No-nonsense' luidt het motto dat ook in de distributiecentra van Colruyt onverkort geldt. 'De Morgen' zag hoe de jacht op nutteloze kosten er het hele jaar door geopend is. Zelfs de verfstrepen op de parkings ontsnappen er niet aan. Door Erik Raspoet

C olruyt is dan toch geen onderneming van het jaar geworden. Maar al ging de trofee naar speelkaartenproducent Carta Mundi, de warenhuisketen is daarom niet minder een fenomeen. Koopkrachtcrisis? "Voelen we niks van", zegt Colruytpersverantwoordelijke Tim De Meyer. "In de zomer hadden we een marktaandeel van 21 procent en daar zit nog groei in. We blijven natuurlijk op onze hoede, maar voorlopig speelt de koopkrachtcrisis in de kaart van onze lageprijzenpolitiek.' Banken wankelen, beurzen crashen, het consumentenvertrouwen keldert, een economische recessie lijkt onafwendbaar. Het regent jobstijdingen, maar bij Colruyt glijden ze als water van een eend. Het Bel 20-aandeel is dit jaar al met negen procent gestegen. Niets kan de groei stuiten. Vorig jaar werd een omzet van 5,7 miljard geboekt, een aanwas van liefst 8,9 procent op jaarbasis die zich ook in tewerkstelling vertaalt. In de periode van juni 2007 tot juni 2008 dikte het personeelsbestand met drieduizend eenheden aan, de groep telt intussen 20.300 medewerkers. Colruyt is op bescheiden schaal actief als retailer in Frankrijk en Luxemburg, in India stelt de groep dan weer 300 IT'ers te werk. Dat betekent dat meer dan negentig procent van het personeel in eigen land werkt, zij het dan onder verschillende logo's. Buurtwinkelketen Okay, Bio-Planet, DreamLand en DreamBaby zijn enkele bekende dochters, ook superetteketen Spar hoort sinds drie jaar bij de familie. Een groot deel van het succes kan met twee woorden worden verklaard: no-nonsense. De bedrijfsfilosofie valt meteen op bij een bezoek aan het hoofdkwartier in Halle, bakermat én epicentrum van Colruyt. Van een succesbedrijf met een miljardenomzet verwacht men een lobby vol marmer, chroom en design. Zo bekeken fungeert ook de inkom van Colruyt als een visitekaartje. De bescheiden ruimte is spaarzaam verlicht, het meubilair is ronduit Spartaans, wachtende bezoekers kunnen uit een thermoskan koffie pompen in piepschuimen bekers, precies zoals in de winkels van Colruyt en Okay. Hier maalt men niet om prestige of schone schijn, staat er op het visitekaartje.

'Hier zijn geen meneren, meneer'

Perswoordvoerder Tim De Meyer neemt ons op sleeptouw. "Zeg maar Tim, want de gewoonte om iedereen van hoog tot laag bij de voornaam te noemen is even oud als de warenhuisketen zelf." Tim is nog geen jaar in dienst, maar hij kent al de legendarische anekdote. Hoe een journalist ooit aan de receptie naar meneer Colruyt vroeg en volgend antwoord incasseerde: "Hier zijn geen meneren, meneer". De onsterfelijke woorden belandden later als titel op de cover van een boek over Colruyt, in feite een bundel getuigenissen van personeelsleden die op initiatief van Jo Colruyt werd uitgegeven. De in 1994 overleden vader van huidig CEO Jef Colruyt pareerde daarmee een kritische Humo-reeks over al dan niet vermeende totalitaire trekjes in zijn eigenzinnige personeelsbeleid. Maar dat zijn oude koeien in de gracht, net als de dure eed van Jo dat hij geen enkele journalist meer zou toelaten. Tim blijkt zelfs een erg behulpzame gastheer, die zijn functie met ongeveinsd enthousiasme vervult. "No-nonsense is geen holle slogan", zegt hij, "en het zweren bij voornamen is geen gimmick. Hier is iedereen gelijk, wederzijds respect is de hoeksteen van alle relaties. Op de parking zul je bijvoorbeeld geen gereserveerde plaatsen voor de directie vinden. Wie eerst komt, staat het dichtst bij de ingang. Als Jef om negen uur begint, staat de parking helemaal vol en moet hij achteraan een plaatsje zoeken. Dan zien we onze CEO een kwartier lang tussen de auto's lopen."

Als we het toch over de parking hebben, daar heeft hij nog een tekenende anekdote over. Of we al gemerkt hebben dat een van de vier lijnen op het asfalt aan het vervagen is, meer bepaald de streep die de ingang van de parkeerplaats evoceert? "Vroeger schilderden we volledige rechthoeken", legt Tim uit. "Tot een van onze medewerkers een pientere vraag stelde. Waar waren die twee korte strepen eigenlijk voor nodig, ééntje kon toch wel volstaan? Onze werkvereenvoudigers hebben zijn suggestie bestudeerd. Bleek dat we door het systematisch schrappen van die streep op al onze parkings jaarlijks 5.000 liter verf besparen, zeg maar 30.000 euro zonder de uitgespaarde werkuren mee te rekenen."

Geld besparen, het is de dagelijkse obsessie van Colruyt. Daarom verstrooien tl-lampen bij Colruyt tot tweederde minder licht dan bij de concurrerende supermarkten. Daarom moet de klant zich bukken om zijn diepvriespizza of fishsticks uit gesloten kisten te vissen. Ze hebben de rekening gemaakt: het zelfde aanbod achter glazen deuren zou jaarlijks 4 miljoen euro meer kosten. "We leggen onze klanten ook uit waarom we dat doen", zegt Tim. "Alleen door kosten te drukken, kunnen we het engagement van onze rode telefoon waarmaken dat we per regio voor ieder product de laagste prijs aanrekenen. Bovendien past energiebesparing in onze visie op duurzaam ondernemen. We recycleren ook al ons afval zelf: karton wordt geperst, groenten en fruit gaan in de biogasinstallatie, de verbrandingsoven voor restafval verwarmt ons distributiecentrum in Gellingen. Tien jaar geleden hebben we in Halle een windmolen gebouwd, dat was toen nog pionierswerk. Intussen participeren we in een windmolenpark in Ieper, Colruyt is partner in een consortium dat een offshorepark voor de Belgische kust gaat bouwen. Tegen 2015 willen we voor onze energievoorziening volledig zelfbedruipend zijn".

Wat we zelf doen, doen we beter

We banjeren door het distributiecentrum Dassenveld, een aaneenschakeling van reusachtige stapelhuizen. Orderpikkers op elektrische transpaletten schieten als vissen langs elkaar heen. Vlamingen, Walen, Brusselaars, allochtonen en opvallend veel Afrikanen, in de distributiecentra werken 65 nationaliteiten en geldt uiteraard nultolerantie voor racisme. Groenten en fruit verzamelen hoeven ze niet meer te doen, dat gebeurt volautomatisch door een indrukwekkende installatie met zes robotgrijpers die 2.000 bakken per uur ofwel duizend paletten per dag aankan. Ontworpen door en gebouwd onder supervisie van Createch en Dolmen IP, twee Colruytdochters die kort geleden gefusioneerd zijn onder de naam Intrion. Het bedrijf, gespecialiseerd in automatisering van goederenbehandeling, productie- en verpakkingsprocessen, telt onder meer DHL onder zijn externe klanten. Technologie voor eigen behoeften ontwikkelen om die expertise nadien op de markt te verzilveren, ook dat is een huisrecept van Colruyt. Bekend is het succesverhaal van Dolmen Computer Applications, de softwareontwikkelaar die intussen met Real Software is gefusioneerd en niets meer met het moederbedrijf te maken heeft, behalve dan het aandeelhouderschap van de familie. Wat we zelf doen, doen we beter, het mantra geldt niet alleen voor technologische ontwikkelingen. Colruyt houdt de vleesproductie voor zijn slagerijen van a tot z onder controle. Het huismerk koffie wordt in de eigen branderij geroosterd, wijn in de eigen bottelarij op flessen getrokken. "We bouwen ook alles zelf", zegt Tim. "Colruyt heeft vijftig architecten in dienst. Aan esthetiek kunnen die zich niet te buiten gaan, maar economisch en ecologisch bouwen is ook een mooie uitdaging".

Werkvereenvoudigers

We lopen door eindeloze gangen, langs kale refters waar arbeiders en kaderleden samen hun lunch verorberen. Via affiches wordt promotie gevoerd voor carpoolen en bike to work, terreinen waar Colruyt graag een voortrekkersrol speelt. Bij het station van Halle staat een batterij bedrijfsfietsen klaar voor sporende Colruytwerknemers. Wie zich engageert om minstens vier dagen op vijf de auto thuis te laten, krijgt bovenop de gebruikelijke fietsvergoeding een state of the art tweewieler cadeau. Het systeem werkt, in anderhalf jaar tijd werden al 1.300 fietsen uitgedeeld. Onze tocht leidt naar het dak van het distributiecentrum, gelegen in het hart van Colruytland. In een straal van twintig kilometer liggen alle centrale diensten en distributiecentra voor food, non-food en vlees, alweer een strategische keuze waarmee Colruyt zich van het pak onderscheidt. "Wij concentreren alles rond Halle. Inbev levert hier en wij doen de verdere distributie, dat komt goedkoper uit dan de bevoorrading van onze winkels aan Inbev over te laten. De hele logistiek is erop gericht zo weinig mogelijk kilometers te rijden. Daarom hebben we geen koelwagens. Diepvries en frigo gaan mee met gewone camions, in thermische containers waarin koolzuurgas wordt geïnjecteerd om de gewenste temperatuur te bewaren. Op die manier halen we een gemiddeld ladingspercentage van 95 procent, de natte droom van iedere logistieker. Leeg rijden is uit den boze, op de terugweg brengen onze transporteurs al het leeggoed en afval mee".

Participeren in de winst

Het dak is volledig met fotovoltaïsche panelen bedekt, goed om het water te verwarmen waarmee de duizenden kratten worden gewassen die dagelijks pendelen tussen de verdeelcentra en de 205 Colruytvestigingen en 50 Okay-winkels. Zes werknemers bedienen de wasinstallatie, uiteraard een eigen fabricaat. Afstompend werk? "We zorgen voor voldoende afwisseling", relativeert Tim. "Daarnaast stimuleren we jobrotatie. Onze werknemers krijgen maandelijks een overzicht van alle interne vacatures. Het is de normaalste zaak dat mensen vandaag in een distributiecentrum werken, en morgen in een winkel aan de slag gaan. Dat vergt uiteraard grote inspanningen op het vlak van interne opleiding, maar het is in ons eigen belang. Werknemers die zich goed in hun vel voelen, presteren beter. Maar afwisseling alleen volstaat niet. Frustratie op de werkvloer ontstaat wanneer mensen het gevoel krijgen dat ze geen greep hebben op hun arbeidsomstandigheden. Daarom hebben we de groene telefoon bedacht. Werknemers mogen altijd bellen met suggesties om hun taak beter uit te voeren of kosten te drukken. We engageren ons om binnen de drie weken feedback te geven, vaak via een van onze werkvereenvoudigers. Ook dat is trouwens een typisch Colruytfenomeen. In de centrale diensten en winkels lopen 106 voltijdse werkvereenvoudigers rond die constant op zoek zijn naar methodes om de efficiëntie op te drijven en de kosten te drukken".

Ze hebben nog meer trucs om de arbeidsbevrediging aan te zwengelen. Overuren kunnen omgezet worden in cursussen persoonlijke groei. Assertiviteitstraining is een populaire keuze, net zoals de vierdaagse stages in het eigen yogacentrum. Deze traditie is te danken aan wijlen Jo Colruyt, wiens liefde voor Oosterse spiritualiteit en zenmeditatie legendarisch was. Het had hem vast plezier gedaan dat zowel directieleden als arbeiders in gemengde groepen van deze opties gebruikmaken. Niettemin, de voornaamste incentive scheert lager bij de grond en luistert naar de naam pecunia. Alle personeelsleden die minstens een jaar in dienst zijn participeren in de winst, desgewenst in de vorm van aandelen. Vorig jaar werd langs die weg 22,8 miljoen euro verdeeld. Kloof tussen arbeid en kapitaal? Niet bij Colruyt, zowat driekwart van het personeel is aandeelhouder van zijn eigen patroon.

Pionieren met ponskaarten

En zeggen dat het allemaal begon met een warme bakker uit Lembeek die koloniale waren ging importeren om zich vervolgens als grossier voor kruideniers op te werpen. Zoon en troonopvolger Jo gooide het over een andere boeg. Het waren de jaren zestig, supermarkten rezen als paddenstoelen uit de grond. Jo pakte uit met Discount, een prijsvechter die het embryo van de latere Colruytformule vormde. Spaarzaam verlichte loodsen zonder enig franje, kostenbesparend vernuft van eigen makelij. Zoals het onnavolgbare kassasysteem met de lege en de volle winkelkar of de ponskaarten die de klant samen met de aangekochte producten moest verzamelen, een geniaal systeem dat niet alleen van pas kwam bij het afrekenen, maar vooral bij het stockbeheer. "Visionair", noemt Martine Pauwels, directeur distributiecentra, haar vorige CEO. "Met die ponskaarten was Jo zijn tijd ver vooruit. Het woord IT bestond nog niet, hij heeft de eerste lichting computerdeskundigen zelf moeten opleiden". Intussen telt Infoco 850 IT'ers die uitsluitend voor de Colruytgroep werken. "Ponskaarten komen er al lang niet meer aan te pas", zegt afdelingshoofd Eric Haesen. "Maar het principe is hetzelfde gebleven. De kassa's van al onze winkels zijn rechtstreeks met de centrale stock verbonden. Ieder product dat de deur uitgaat wordt automatisch aangevuld, zonder tussenkomst van de gerant. Het systeem is natuurlijk enorm verfijnd, de software houdt bijvoorbeeld rekening met seizoensschommelingen. Er zijn concurrenten waar de gerant nog dagelijks zijn bestellingen moet doorgeven. Wij waren in België ook de eersten die barcodes gebruikten. Ook op andere vlakken lopen we voorop, met e-commerce en Collect & Go hebben we opnieuw een kloof geslagen".

Een seconde tijdwinst

Blijft de vraag of het winkelconcept in al zijn eigenzinnigheid te exporteren valt. De ervaringen zijn voorlopig beperkt tot Frankrijk waar de winkels er identiek uitzien, op één detail na. De looplijnen op de vloer, bedoeld om klanten onbewust lang het ideale parcours doorheen de winkel te leiden, werden na hevig protest van de consumenten gewist. Mercantiele hersenspoeling, vonden de Fransen. Wel overeind gebleven is het kassasysteem met de twee caddy's, een fenomeen dat al menig buitenlands Colruytbezoeker met stomheid heeft geslagen. Annicq Balcaen, regiomanager Gent, is er nog altijd even enthousiast over. "Het is ontstaan uit noodzaak", legt hij uit. "In de eerste winkels werden vooral grote volumes verkocht, ongeschikt voor een klassieke kassa met loopband. Van die noodzaak hebben we een deugd gemaakt. Ons kassasysteem spaart één manipulatie uit. Dat betekent tijdwinst, zowel voor ons als voor de klant. Ergonomisch is ons systeem zonder meer superieur. Je zult maar de hele dag zittend producten scannen, dat is nefast voor je rug. Onze mensen werken rechtopstaand en lopen voortdurend heen en weer tussen de caddy en de betaalterminal. Ik noem ze trouwens geen kassiers, die hebben we bij Colruyt niet. In onze winkels moet iedereen alles kunnen, het ene moment vullen ze rekken aan, het volgende staan ze aan de kassa".

Behalve Martine, Eric en Annicq werd Vic De Meester opgetrommeld als spreekbuis van het Colruytpersoneel. Ik vraag het diensthoofd werkvereenvoudiging verkoop om een voorbeeld van een gouden tip tot meerdere efficiëntie. Het antwoord kon niet typischer zijn. Een winkelbediende kwam op het idee om de barcodes van groenten en fruit in een afzonderlijke flipper onder te brengen en die aan de weegschaal te bevestigen, zodat scannen en wegen in een beweging kunnen gebeuren. "Dat levert een seconde tijdwinst op", zegt Vic. "Dat lijkt niet veel, maar vermenigvuldig die seconde met het aantal wegingen die er dagelijks in al onze vestigingen gebeuren". Graag had ik ook een Colruyt in mijn panel gezien. Keuze genoeg, behalve CEO Jef zitten er nog een stuk of wat familieleden op sleutelposities. Helaas, niemand voelde zich geroepen. De familie leeft nogal teruggetrokken, eufemistisch geformuleerd. Hoe familiaal is trouwens nog een beursgenoteerd bedrijf met meer dan 22.000 medewerkers? Martine spreekt namens het voltallige panel. "De familie Colruyt blijft belangrijk, ze staat garant voor de waarden van duurzaam ondernemen. Maar familiaal heeft bij Colruyt intussen een tweede betekenis, die van samenhorigheid. 22.000 is een hele bende, maar we voelen ons allemaal lid van de Colruytfamilie".

n 'Frustratie op de werkvloer ontstaat wanneer men het gevoel krijgt geen greep te hebben op de arbeidsomstandigheden. Daarom bedachten we de groene telefoon. Werknemers mogen altijd bellen met suggesties om hun taak beter uit te voeren of te besparen', aldus Colruytwoordvoerder Tim De Meyer.

Colruytwoordvoerder Tim De Meyer:

Op onze parking zijn er geen gereserveerde plaatsen voor de directie. Als CEO Jef Colruyt om negen uur begint, staat de parking vol en moet hij achteraan een plaatsje zoeken

Colruytwoordvoerder Tim De Meyer:

We stimuleren jobrotatie. Het is de normaalste zaak dat mensen vandaag in het distributiecentrum werken en morgen in een winkel aan de slag gaan. Dat is ook in ons eigen belang: werknemers die zich goed in hun vel voelen, presteren beter

Martine Pauwels (directeur distributiecentra):

Het woord familiaal heeft bij ons een tweede betekenis. Die van samenhorigheid. 22.000 medewerkers is een hele bende, maar één voor één voelen we ons

lid van de Colruytfamilie

colruyt in een notendop

l Opgericht door Franz Colruyt uit Lembeek bij Halle in 1925 als importeur koloniale waren.

l In de jaren zestig gelanceerd als supermarktketen Discount door Jo Colruyt. Vanaf 1976 opereert de keten onder eigen naam, nauwelijks een jaar volgt de beursintroductie.

l Jo Colruyt ontwikkelde uniek lage kostenmodel, onder meer door creatief gebruik van moderne technologie. Colruyt was eerste Belgische distributeur die barcodes scande.

l Bekendste dochters: Okay, Dreamland en Bio-Planet.

l De groep telt 22.300 werknemers in België, Frankrijk, Luxemburg en India.

l Omzet 2007: 5,7 miljard euro, een groei op jaarbasis van 8,9 procent.

l Dit jaar enige stijger onder de Bel 20-aandelen.

l Voert duurzaam ondernemen hoog in het vaandel. Colruyt participeert in een nog te bouwen offshore windmolenpark in de Noordzee.

l Huidig CEO Jef Colruyt werd in 2002 uitgeroepen tot ondernemer van het jaar.

n Jef Colruyt

n Werknemers aan de slag in het hypermoderne distributiecentrum van Colruyt te Halle. De warenhuisketen voelt nog niks van het gekelderde consumentenvertrouwen: 'Voorlopig speelt de koopkrachtcrisis in de kaart van onze lageprijzenpolitiek. In de zomer hadden we een marktaandeel van 21 procent en daar zit nog groei in.'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234