Woensdag 06/07/2022

Waarom we wel naar Mars moeten

Mensen op Mars is weggegooid geld, vindt Gustaaf Cornelis (DM 7/8). De filosoof heeft een punt, maar geen gelijk

In zijn opiniestuk (DM 7/8) argumenteert Gustaaf Cornelis dat bemande ruimtevaart, in dit geval gericht op Mars, een regelrechte verspilling van schaarse onderzoeksmiddelen is. Daarom vindt hij het ook een drogreden om onbemande missies, zoals de veelbesproken marsjeep Curiosity die maandag een feilloze landing maakte op de rode planeet, voor te stellen als een voorbereidingsmissie voor een eventuele bemande tocht naar Mars.

Cornelis heeft een punt wanneer hij zegt dat ruimtevaart een dure aangelegenheid is, en bemande ruimtevaart al helemaal. Toch graag enig perspectief: de Curiosity-missie (inclusief ontwerp, constructie, lancering, vluchtleiding en onderzoeksactiviteiten op Mars) kost 1,9 miljard, minder dan het jaarlijkse defensiebudget van België. En het ISS, het duurste ruimtevaartproject uit de geschiedenis, kost naar schatting 100 miljard. Dat is slechts zowat een vijfde van wat de VS, een van de vijftien internationale partners in het ISS, jaarlijks uitgeeft aan zijn leger.

Cornelis stelt ook terecht dat de geopolitieke context waarin de ruimtewedloop van de jaren 60 uitmondde in de verovering van de maan, historisch uniek was. De wereldorde van die periode was bipolair, met de VS en de USSR die elkaar op alle mogelijke gebieden probeerden de loef af te steken. Dat ze uiteindelijk zoveel van hun economische en industriële mogelijkheden hebben ingezet in een ruimtewedloop in plaats van in een rechtstreekse wapenwedloop, is ongetwijfeld een zegen geweest. De ruimteprogramma's die hen toen op de maan, op Mars en op Venus brachten (zij het in de laatste twee gevallen onbemand), waren echter te veel gestoeld op onmiddellijke scoringsdrang en nationale trots en te weinig op een langetermijnvisie, waardoor ze roofbouw hebben gepleegd op de ruimtevaart van de decennia erna.

Onbemand is onbemind

Toch is het niet zo dat het Apollo-programma wetenschappelijk zonder resultaat is gebleven. Ook al bleek de maan een relatief oninteressant rotsblok en taande de publieke belangstelling al snel, toch hebben de maanmissies ons meer geleerd over haar ontstaan en, belangrijker nog, hebben ze onze kijk op de aarde blijvend veranderd. Vooral dit laatste aspect, prachtig gevangen in de legendarische Earthrise-foto, die toont hoe onbeduidend de aarde in het heelal is, hangt nauw samen met het feit dat de Apollomissies bemande missies waren. Het is ook om deze reden dat elke mens, overal ter wereld, 's nachts naar de maan kan kijken in de wetenschap dat wij, als soort, daar geweest zijn.

Een missie naar Mars is zonder twijfel wetenschappelijk interessanter, maar ook vele malen gevaarlijker en duurder, in die mate zelfs dat er scenario's circuleren voor bemande missies enkele reis. Letterlijk en figuurlijk is een missie naar Mars de overtreffende trap van de bemande ruimtevaart. Om zelfs maar te denken aan een bemande Marsmissie is het noodzakelijk om informatie te verzamelen over Mars en de weg daarheen, om technologie te ontwikkelen en uit te testen. Curiosity, als meest geavanceerde marsrobot tot nu toe, draagt zeker bij aan onze kennis over Mars, maar volstaat op zichzelf niet. Evenmin is hij onmisbaar, maar naarmate we later van start gaan met het verzamelen van de nodige informatie schuift ook de horizont op waartegen een bemande missie mogelijk wordt. In dit verband is het bijzonder zorgwekkend dat NASA zich eerder dit jaar omwille van budgettaire krapte heeft teruggetrokken uit een voor 2016-2018 geplande Marsmissie in samenwerking met Europa en Rusland. Deze tegenslag maakt Curiosity enkel maar belangrijker.

Zoals president Kennedy in 1961 al stelde, in retorisch misschien de meest briljante verdediging van het Amerikaanse ruimteprogramma van de jaren 60, kiezen we ervoor om naar de maan - en nu naar Mars - te gaan, niet omdat het gemakkelijk is, maar omdat het moeilijk is. Niet omdat we er nu toe in staat zijn, maar omdat we dat morgen wel willen zijn. Misschien is dit wel de ultieme reden om naar Mars te gaan, dat zijn verkenning een dermate moeilijke, dure en dus ambitieuze onderneming is dat ze de mensheid dwingt om haar grenzen te verleggen. Die grenzen bevinden zich zowel in de ruimte als op aarde, waar Marsmissies ons zullen dwingen om wereldwijd samen te werken over de grenzen van nieuwe en oude grootmachten heen. Het verleggen van die grenzen verandert allicht onze blik op Mars en op ons zonnestelsel, maar ongetwijfeld ook die op de aarde en op onszelf.

De manier waarop de VS, Europa, Rusland en Japan nu al samenwerken in het ISS geeft goede hoop voor het potentieel ter zake van een nog veel meer tot de verbeelding sprekende missie. Dat, en niet het futurologische verhaal over het koloniseren van andere planeten als oplossing voor een rist problemen op aarde, is de uiteindelijke rechtvaardiging van de bemande ruimtevaart.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234