Woensdag 17/08/2022

Wantrouwen op het eerste gezicht

Eén blik op iemands gezicht kan genoeg zijn om slechte voornemens af te lezen. Dat blijkt uit twee studies, uitgevoerd aan de Universiteit Gent en gepubliceerd in het vaktijdschrift Evolution and Human Behavior.

door Tina De Gendt

GENT l Zowat 66 procent van de studenten in de studies kon aan iemands gelaatsuitdrukking aflezen of diens bedoelingen slecht of goed waren. 'Om te beoordelen of iemand te vertrouwen is of niet hebben we blijkbaar niet meer nodig dan een paar seconden', zegt professor Jan Verplaetse van de Universiteit Gent.

Voor de studie werd aan meer dan honderd studenten van de Gentse universiteit gevraagd om het 'dilemmaspel' te spelen. Daarin kunnen telkens twee spelers (zonder dat ze elkaar zien) tijdens een computerspel ofwel samenwerken om elk een klein bedrag (in dit geval 3 euro) te winnen ofwel voor zichzelf kiezen en kans maken op een hogere beloning (5 euro), waardoor de tegenspeler niets meer krijgt.

Eerdere onderzoeken hadden al aangetoond dat zowat 60 procent van de spelers tijdens het 'dilemmaspel' uiteindelijk kiest voor de sociale keuze. Ook in dit onderzoek was dat het geval. Professor Jan Verplaetse van de vakgroep grondslagen en geschiedenis van het recht liet samen met zijn collega's Sven Vanneste (psycholoog) en Johan Braeckman (filosoof) tijdens het spelen van het spel van elke speler drie foto's trekken: een eerste met neutraal gezicht, een tweede tijdens het spelen van een proefspel (waarbij geen geld te verdienen was) en een derde op het moment van beslissen tijdens het echte spel.

Die foto's werden getoond aan andere universiteitsstudenten. Zij moesten aflezen welke studenten ten koste van de ander hadden gekozen en welke de sociale keuze hadden gemaakt. Daaruit bleek dat de studenten in 66 procent van de gevallen konden aflezen of de persoon al dan niet te vertrouwen was, aanzienlijk meer dan het gemiddelde als men zou gokken. Vooral wanneer iemand de asociale keuze had gemaakt, konden de studenten dat juist inschatten. Verplaetse: "Let wel: het correct inschatten van iemands betrouwbaarheid lukt alleen als we de persoon zien op het moment van de beslissing. Bij de neutrale foto's en zelfs in de proefronde konden de studenten alleen gokken."

"Dit onderzoek is vooral interessant vanuit evolutionair standpunt", aldus Verplaetse. "Wederzijds altruïsme is een manier van de mens om om te gaan met de schijnbare onverzoenbaarheid tussen evolutie, waarin je beter egoïstisch bent, en moraal. Om die tegenstelling op te lossen vormen wij clubjes van mensen die te vertrouwen zijn." Eerdere studies hadden aangetoond dat mensen al na een half uur durend gesprek aanvoelen of ze iemand al dan niet in dat clubje kunnen toelaten. De huidige resultaten overtreffen echter alle verwachtingen.

"Het was voor ons erg verrassend om te zien hoe automatisch die inschatting gebeurt: Niet op basis van analyse maar op intuïtie", aldus Verplaetse. "Een volgende stap is achterhalen in welke mate die intuïtie aangeleerd of aangeboren is."

Verplaetse en zijn collega's hebben daartoe al een eerste stap gezet met een proef op jongere kinderen. Bij twaalfjarigen boekten de onderzoekers nagenoeg hetzelfde resultaat: meer dan 60 procent van de kinderen kon inschatten welke mensen een sociale keuze hadden gemaakt. Ook bij zesjarigen herhaalden de wetenschappers het experiment, maar daar bleek die intuïtie nog niet ontwikkeld. "Al moeten we daar eerlijkheidshalve wel aan toevoegen dat we niet met zekerheid kunnen zeggen dat de kinderen het spel begrepen hadden."

De zesjarigen kregen een gelijkaardig spel met een kleine vis die de tanden poetst van een grote vis. De vraag was om in te schatten of de grote vis de kleine zou opeten nadat zijn tanden gepoetst waren. "Of het iets met Nemo te maken heeft, weet ik niet", zegt Verplaetse, "maar de konden kinderen zich niet indenken dat de grote vis de kleine vis iets zou doen. Het antwoord 'ik lust geen vis' kwam ook vaker dan normaal terug."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234