Vrijdag 30/09/2022

Gevangenis

Wat eenzame opsluiting doet met een mens

Een gevangene in een Amerikaanse gevangenis. Beeld PHOTO_NEWS
Een gevangene in een Amerikaanse gevangenis.Beeld PHOTO_NEWS

Albert Woodfox (68) zal na een juridische slag van meer dan vier decennia eindelijk vrijkomen uit eenzame opsluiting. De man, die veroordeeld werd voor de moord op een cipier, leeft al 43 jaar bijna ononderbroken in isolatie. "Eenzame opsluiting ontreddert een mens en haalt hem naar omlaag."

Evelien Maes

Woodfox zat sinds 1971 wegens een gewapende overval in de gevangenis in het stadje Angola, Louisiana, toen er in 1972 rellen uitbraken waarbij een 23-jarige cipier om het leven kwam. Sindsdien zat Woodfox minstens 23 uur per dag in een isoleercel van twee op drie meter. Drie dagen per week mocht hij voor een uur naar buiten. Amnesty International sprak enkele jaren geleden al van een "gruwelijke en onmenselijke behandeling" en een "duidelijke schending van het engagement van de VS tegenover de mensenrechten". Zijn twee medegevangenen die voor dezelfde moord werden veroordeeld, werden vrijgelaten in 2001 en 2013.

In de loop der jaren kwamen er steeds meer vraagtekens te staan bij de veroordeling van Woodfox en zijn 'mededaders', en Woodfox bleef altijd zijn onschuld uitschreeuwen. Er was slechts één getuige die hem de moord zag plegen, en toen die in 1996 stierf bleek dat de getuigenis mogelijk was afgekocht door gevangenispersoneel, in ruil voor een betere behandeling en een slof sigaretten per week.

De bloederige vingerafdruk die op de plaats van de misdaad gevonden werd, kon niet gelinkt worden aan Woodfox of de andere verdachten. De afdruk werd nooit vergeleken met het register dat alle vingerafdrukken van de gevangenen bevatte. Een andere gevangene die getuigde dat hij met Woodfox aan de andere kant van de gevangenis was ten tijde van de moord, werd prompt en zonder verdere uitleg in isolatie geplaatst, en bleef er 20 jaar. Hij bleef altijd bij zijn oorspronkelijke verklaring.

Albert Woodfox. Beeld Amnesty International
Albert Woodfox.Beeld Amnesty International

De weduwe van de vermoorde cipier is ervan overtuigd dat de veroordeelde mannen onschuldig zijn, en dat de moordenaar(s) van haar man de dans ontsprongen. Wellicht speelde rassendiscriminatie een rol bij de berechting van de 'Angola 3': de zwarte mannen waren actief in de militante Black Panther-beweging, die ijverde voor betere leefomstandigheden voor Afro-Amerikanen.

Uitsluiting

Maar wat doet eenzame uitsluiting met een mens? "Mensen negeren en uitsluiten wordt altijd ervaren als een straf", zegt professor Ilja van Beest van de Tilburg University. "Mensen zijn sociale wezens. Het is belangrijk dat we tot een groep behoren." Evolutionair gezien is het dan ook logisch dat onze hersenen pijnprikkels sturen wanneer we eenzaam zijn, zegt hij, want een groep is nodig om te overleven.

"Eenzaamheid is dan ook gelinkt aan tal van fysieke klachten: depressie, hartklachten, noem maar op." De 68-jarige Woodfox heeft volgens zijn advocaat last van hartproblemen, hoge bloeddruk, diabetes, nierfalen, claustrofobie en slapeloosheid.

De Liga voor Mensenrechten pleit vooral voor alternatieven voor eenzame opsluiting. "Dit is een uitvinding van de 19de eeuw", zegt voorzitter Jos Vander Velpen. "Eenzame opsluiting ontreddert een mens en haalt hem naar omlaag. Hoe mensonwaardiger de opsluiting, hoe groter het recidivegevaar." De enorme recidivecijfers in de VS, maar ook in België bewijzen volgens hem het failliet van het gevangenissysteem met eenzame opsluiting op cellen. Dus moet er verandering in komen.

"Laat ons kijken naar de Scandinavische landen waar al jaren proefgedraaid wordt met menswaardige vormen van bestraffing. Dat leidt tot veel betere maatschappelijke resultaten", zegt hij. "De maatschappij wil dat mensen die fouten hebben gemaakt lijden, en liefst zo lang en hard mogelijk. Het is de allerhoogste tijd dat beschaafde democratieën naar alternatieven kijken."

De VN heeft er ook al voor gepleit om eenzame opsluiting zo veel mogelijk af te schaffen. "Zelfs als de opsluiting maar een korte periode duurt, veroorzaakt het vaak mentaal en fysiek lijden of vernedering", zegt de VN-folterexpert Juan E. Méndez in een rapport. Daarom mag eenzame opsluiting volgens de VN alleen in uitzonderlijke gevallen, als laatste redmiddel, en voor de kortst mogelijke periode ingezet worden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234