Dinsdag 05/07/2022

ReportageOekraïne

‘Wat er nodig is? Dekens, slaapzakken, medicijnen. Geen versleten kleding’: enorme hulpoperatie vergt coördinatie

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Bergen kleding, miljoenen euro’s, ontelbare vrijwilligers: de oorlog in Oekraïne leidt tot een hulpoperatie van historische omvang. Maar niet alles is even bruikbaar. ‘Wat we nu nodig hebben is planning, coördinatie en capaciteit.’

Remco Andersen

Carsten grabbelt in de kledingberg, produceert een versleten oranje kussensloop, en houdt het met gestrekte arm in de lucht. ’Zie je, dat bedoel ik nou’, zegt Carsten, net aangekomen met een vrachtwagen vol hondenvoer. ‘Hoeveel mensen ken jij, op de vlucht voor een oorlog, die dringend behoefte hebben aan een kussensloop?’

De kledingberg, onder een vochtig dekzeil van tien bij vijftien meter, ligt pijnlijk in de weg, voor de deur van een voormalig winkelcentrum dat dienst doet als opvanglocatie voor Oekraïense vluchtelingen. Twee weken na het begin van de oorlog komen hulpverleners op deze grensoversteek om in de particuliere giften.

De steun is ongekend. Op de snelweg tussen Rzeszów en de Pools-Oekraïense grensovergang Korczowa rijden meer buitenlandse dan Poolse auto’s. In korte tijd komen langs: een lege touringcar uit Tsjechië, een vrachtwagen met ‘Solidarité Ukraine’ uit België, een busje uit Groot-Brittannië, een ambulance uit Luxemburg, een personenwagen uit Zwitserland en een doorgezakte stationwagon vol blikken pasta uit Polen zelf.

Dekens met sterrenpatroon

Een deel van al die giften belandt in het grensdorpje Mlyny, in de Halle Kijowska; een tweetal kloeke opslagloodsen met een voormalig duty-freewinkelcentrum eraan vast. Op een drukke dag passeren negenduizend mensen de hal met leegstaande sanitair-outlets en dierenvoeding-discounters.

Op honderden groene en zwarte veldbedden, verstrekt door de Poolse legerreserve, liggen mensen die een week geleden nog gewoon een fijn warm huis hadden onder gedoneerde dekens met roze sterrenpatroon of bruin blokkenmotief. Moeders slapen, staren naar hun telefoon of voor zich uit. Kinderen rennen gillend door de gangen, en opvallend veel Yorkshire Terriërs hoppen van veldbed naar veldbed.

Er tussendoor banjert een mengelmoes aan hulpverleners: vrijwilligers in gele of oranje hesjes, professionals met een logo van Caritas of de Italiaanse organisatie Intersos, Poolse militairen in groen uniform, politiemensen in het blauw, vertalers met een ID-kaart om de nek, twee heren van de Oezbeekse ambassade in Polen, en drie Britse voetbalfans in shirtjes van de Oekraïense Westham United-speler Andriy Yarmolenko. Zij hebben zojuist een pallet met pretzel-zoutjes afgeleverd.

Onophoudelijk telefoon

Spin in dit web is vandaag Karol (38), een gemeenteambtenaar die tijdens zijn twaalf uur durende dienst het aanspreekpunt is voor iedereen. Hij mag officieel niet met de pers praten, daarom geen achternaam. Zijn telefoon rinkelt onophoudelijk. Hoeveel plekken zijn er bij jou nog over? Hoe kom je daar? Is er medische assistentie? Zijn er speciale corridors voor hulpgoederen?

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

De vele steun is waardevol en wordt zeer gewaardeerd, zegt Karol. ‘Maar we hebben te veel kleding. Veel daarvan is oud en versleten. Er komt zoveel binnen dat we niet alles direct kunnen sorteren. Soms worden gevers ongeduldig en laten het dan voor de deur liggen. Daar leggen wij de spullen bij die we niet nodig hebben. Van elke duizend kilo die ik binnenkrijg, gaat vijfhonderd kilo naar buiten.’

Wat de mensen onder zijn hoede wel nodig hebben? Hij tikt op zijn vingers: ‘Dekens en slaapzakken. Het is hier ’s nachts vreselijk koud en dat zijn zware spullen die veel mensen niet voldoende bij zich hebben. Verder: eten, drinken, babyvoeding, melk, medische hulp, onderdak, rust en slaap.’

En goede, warme kinder- en babykleding, zegt de 25-jarige Anna uit Odessa, vanuit de kledingberg buiten. Schoenen, maillots, mutsjes, handschoenen, sjaals. Anna is een van de weinigen die wel door de hopen textiel voor de deur van Halle Kijowska heengaat. Met grote stappen baant ze zich een weg door het heuvellandschap van half leeggehaalde kartonnen dozen, opengescheurde vuilniszakken en rondgestrooide kleding, bekeken en weer neergegooid.

‘Ik ben gevlucht met mijn moeder en twee kleine kinderen, dus ik kon niet zoveel tassen dragen’, zegt Anna. Over haar linkerarm hangt de opbrengst van haar zoektocht: roze waterdichte laarsjes voor haar dochter, drie gestreepte maillots, en een roze muts met witte pluim. ‘Wij kunnen wel even met onze kleding doen, maar de kinderen gaan overal ontzettend snel doorheen. Je kunt je niet voorbereiden op een oorlog. Elke dag denk je: het zal stoppen. Maar op een dag is het ‘boem!’, bij je eigen huis.’

Acht plekken voor Berlijn!

De hulpoperatie langs de Poolse grens, waar zeker negen van dit soort opvang- en doorstroomcentra zijn (de talloze volle scholen en gymzalen in het land niet meegeteld), krijgt de afgelopen dagen snel vorm. Vrijwilligers leveren nog steeds veel hand- en spandiensten, maar professionele hulporganisaties duiken steeds vaker op.

De meeste vluchtelingen blijven hier een paar uur tot een dag, voordat ze verder Polen of Europa intrekken. Soms naar familie of vrienden, soms naar het ongewisse. Een rij bussen staat voor de deur van de Halle Kijowska, klaar om gegadigden naar Tsjechië te rijden. ‘Acht plekken voor Berlijn!’, klinkt het uit de speakers. De Poolse en Duitse spoorwegen vervoeren hen gratis.

Vraag hulpverlener Francesco Sinchetto (34) wat nu het hardste nodig is, en zijn antwoord verraadt zijn jarenlange ervaring in landen als Jemen en Zuid-Soedan: ‘Planning, coördinatie, capaciteit. Er komen nu 100.000 mensen per dag Polen binnen. Zoiets heb ik nog nooit meegemaakt. Dit is zoals de Syrische vluchtelingeninstroom naar Griekenland in 2015/2016, maar dan met factor tien vermenigvuldigd. Polen kan dit onmogelijk alleen.’

Internationale ngo’s

De hulp is onderweg, niet alleen in de vele volle busjes – Sinchetto, met brede glimlach: ‘Dat is een enorme blijk van steun en empathie, dat wil ik echt onderstrepen’ – maar ook in de vorm van honderden miljoenen euro’s in deels particuliere donaties.

Bij de besteding daarvan nemen de grote internationale ngo’s – het Rode Kruis, Cordaid, Care – samen met de Verenigde Naties het voortrouw. Het geld gaat naar voedsel, medische zorg, drinkwater, psychosociale zorg voor volwassen en kinderen, hygiënische kits voor vrouwen en meisjes, winterkleding, familie-hereniging, cash assistance voor de allerarmste families – de lijst met noden is schier eindeloos.

De grote hulporganisaties besteden een deel van het werk uit aan internationale en lokale partners. Intersos, de Italiaanse hulporganisatie waarvoor Sinchetto werkt, is bijvoorbeeld partner van de Nederlandse Stichting Vluchteling.

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Veel mensen hebben klachten door het urenlange wachten in de kou, zegt Sinchetto. ‘Extreme vermoeidheid, koorts, spierkrampen. Maar we hebben ook mensen met hevige paniekaanvallen, kinderen die ineens niet meer praten. We hebben vier kinderen met kanker kunnen doorsturen naar ziekenhuizen in Polen. Eén van hen is zelfs met de helikopter naar Warschau gevlogen.’

De respons is ‘anders’ dan tijdens de Syrische vluchtelingencrisis, zegt hij diplomatiek. ‘In vergelijking daarmee is de Europese respons snel en verenigd.’ Europa opent zijn deuren, Oekraïners reizen vrij door het continent. Maar een meer gestructureerde respons moet zo snel mogelijk opgezet worden, zegt hij.

‘Zodat we niet drie dagen, maar drie of zes maanden vooruit kijken. Want straks komen er steeds meer mensen aan zonder geld, zonder een plek om heen te gaan. Binnenkort krijgen alle Europese landen te maken met de crisis die Polen nu doormaakt.’

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234