Donderdag 06/10/2022

Wat nu, Obama?

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

De verkiezingsuitslag van afgelopen nacht zal de machtsverhoudingen in de Amerikaanse politiek grondig hertekenen. Nu hij zijn meerderheid in het Huis van Afgevaardigden kwijt is, krijgt president Barack Obama het nog moeilijker dan voorheen om zijn agenda uit te voeren. Maar ook de Republikeinen moeten op zoek naar een nieuwe identiteit.

Tom Vandyck vanuit Minneapolis

Door Tom Vandyck uit Minneapolis

De nieuwe Republikeinse meerderheid treedt aan met een niet minne 'to do'-lijst, die al begint nog voor de nieuwe parlementsleden ingezworen zijn. De partij voerde campagne met de belofte om een einde te maken aan president Obama's economische beleid. Nu heeft ze de stemmen om daar een serieuze poging toe te doen.

De Republikeinen zullen het morele gewicht van hun meerderheid gebruiken om onmiddellijk te eisen dat er bezuinigd wordt en in het begrotingstekort gesnoeid. Tegelijkertijd willen ze echter ook de belastingsverlaging van president Bush behouden. Dat zou 4000 miljard dollar (2850 miljard euro) aan het begrotingstekort toevoegen.

Obama wil Bush' belastingverlagingen afschaffen voor gezinnen met bruto-inkomens hoger dan 250.000 dollar (180.000 euro). Zonder parlementair akkoord vervallen ze op 31 december echter ook voor iedereen die minder verdient. Aangezien het nieuwe Congres pas in januari aantreedt, zal dat dossier al in de zogenaamde 'lame duck session' van het uittredende parlement behandeld moeten worden - meteen goed voor een eerste krachtmeting.

De Republikeinen willen ook Obama's ziektehervorming herroepen. Het is onwaarschijnlijk dat ze dat kunnen, aangezien Obama zijn presidentiële vetorecht kan gebruiken om hun parlementaire initiatieven af te blokken. Bovendien zijn individuele onderdelen van de ziektewet, zoals het verbod om mensen te weigeren die vooraf bestaand ziektes hebben, wel degelijk populair bij de bevolking.

Wat de Republikeinen wel kunnen, is de nieuwe ziektewet vertragen en uithollen. Dat kan, bijvoorbeeld, door te snoeien in de budgetten van de departementen die ze moeten uitvoeren.

Zo goed als geen enkele Republikein gelooft in klimaatverandering. Dat wil zeggen dat Obama's klimaatwet er met een Republikeinse meerderheid zo goed als zeker niet zou komen. Ook zijn voornemen om 'Don't ask, don't tell', het verbod op openlijke holebi's in het leger, af te schaffen bij parlementaire meerderheid, mag hij wellicht opbergen.

Canapépolitiek
De voorbije twee jaar regeerde Obama met grote meerderheden in beide huizen van het Congres, het Amerikaanse parlement. Dat was vaak echter net zozeer een nadeel als een voordeel. Merkwaardig genoeg kan deze nederlaag Obama's politieke positie dan ook makkelijker maken.

In de Amerikaanse Senaat zijn zestig stemmen op honderd nodig om de filibuster te breken. Dat is een procedureel manoeuvre om een stemming onmogelijk maken. De Democraten hadden de laatste twee jaar eerst zestig stemmen en na de verrassende verkiezing van Republikein Scott Brown begin dit jaar in Massachusetts nog 59.

Bijgevolg moest Obama voortdurend op zoek naar de stemmen van twee of drie gematigde Republikeinen, terwijl hij alle moeite van de wereld had om de conservatieve senatoren van zijn eigen partij aan boord te houden. Dat leidde ertoe dat dossiers als de gezondheidshervorming slechts afgerond konden worden na allerlei uiterst moeizaam bereikte compromissen. Bijgevolg ontstond het beeld van onfrisse canapépolitiek, wat bijdroeg tot de nederlaag van gisteren.

Die situatie is nu van de baan. Met hun nieuwe meerderheid in het Huis en hun toegenomen gewicht in de Senaat, kunnen de Republikeinen zich heel wat moeilijker permitteren om overal koudweg nee op te zeggen. Van hen zal verwacht worden dat ze meewerken aan het beleid en compromissen maken met het Witte Huis en de Democraten.

Strategische keuze
Dat de Republikeinen zich inschikkelijk zullen opstellen, lijkt twijfelachtig. Zij gingen naar de kiezer met de belofte Obama's agenda nog meer te blokkeren dan voordien. Hun fractieleider de Senaat, Mitch MConnell, liet vorige week al weten dat het de eerste prioriteit van zijn partij zal zijn om ervoor te zorgen dat Obama in 2012 niet herverkozen wordt.

Obama kan dat uitbuiten. Als de Republikeinen overal nee op blijven zeggen, is het namelijk niet meer zijn eigen schuld dat dossiers mislukken of eindeloos aanslepen. Vanwege de filibusterregel was dat al zo, maar nu zal het makkelijker te communiceren zijn.

Obama staat dus voor een strategische keuze. Enerzijds kan hij zich verder opstellen als de man die de partijtegenstellingen in Washington eindelijk zou overstijgen, zoals hij beloofde tijdens zijn campagne in 2008, en blijven proberen om compromissen te maken met de Republikeinen. Die benadering heeft hem tot nog toe echter weinig opgeleverd

Het alternatief is dat hij meer de confrontatie opzoekt en probeert om zelf munt te slaan uit de polarisatie, door de Republikeinen af te schilderen als obstructionisten die meer bezig zijn met het dwarsbomen van de president dan met het welzijn van het land. Dat ligt niet in Obama's aard, maar met de presidentsverkiezingen van 2012 in het vooruitzicht, zou hij er op zijn minst wel zijn linkse achterban mee uit haar lethargie wekken.

Tweesnijdend zwaard
Ook de Republikeinen staan echter op een kruispunt. Zij moeten uitzoeken hoe ze met hun nieuwe Tea Party-parlementsleden zullen omgaan. Al is de Tea Party groot geworden met de hulp van het Republikeinse partijapparaat, haar achterban is anti-Washington in het algemeen, en moet vaak haast even weinig weten van de Republikeinen als van de Democraten. De Tea Party-kandidaten zwoeren tijdens de campagne dan ook dat ze geen compromissen zouden sluiten in de hoofdstad.

Of het zo'n vaart zal lopen, valt te bezien. Meer ervaren partijgenoten zullen hen er wellicht toe aanzetten om het rustig aan te doen. Het Republikeinse establishment weet dat het in een open val loopt als het toelaat dat de partij zich té radicaal opstelt. Dan zullen de Democraten hen inderdaad probleemloos als extremisten en obstructionisten kunnen afschilderen.

Maar aan de andere kant moet het partijestablishment goed opletten. De Tea Party is namelijk een tweesnijdende waard. Aan de ene kant bezorgde ze de Republikeinse partij, die er twee jaar terug belabberd aan toe was, een broodnodige electorale injectie. Aan de andere kant hebben een aantal Republikeinen het afgelopen jaar aan den lijve ondervonden dat de Tea Party de macht heeft om zetelden mandatarissen te doen struikelen in de voorverkiezingen. Republikeinen van de oude stempel denken dus wel twee keer na voor ze ermee in aanvaring komen.

Buitenland
Internationaal zal de nederlaag van gisteren Obama's standing aantasten, maar hij blijft de president van de VS en bijgevolg de belangrijkste speler op het veld. Bovendien heeft hij het parlement veel minder nodig in het buitenlands beleid.

Het is niet ongebruikelijk dat presidenten die lik op stuk krijgen bij tussentijdse verkiezingen zich meer op het buitenland gaan concentreren. Obama heeft wat dat betreft zijn bord vol. De oorlog in Afghanistan blijft een zeer grote kopzorg, in Irak zijn nog steeds tienduizenden Amerikaanse soldaten gestationeerd, Iran is problematisch en zoals de mislukte aanslagen van vorige week aantoonden, blijft ook terrorisme een ernstige dreiging.

Bovendien kan Obama doen wat ook Clinton deed toen hij in 1994 de meerderheid in het Huis verloor in vergelijkbare omstandigheden: zijn blik richten op het Israëlisch-Palestijnse conflict. De president vertrekt later deze week alvast voor een tiendaagse reis naar India, Zuid-Korea, Japan en China. Dat toont eens te meer het groeiende belang van Azië in de Amerikaanse buitenlandse politiek aan. (Tom Vandyck)

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234