Zondag 25/09/2022

White Power bedreigt Zweden

Escalatie van neonazi-geweld dwingt overheid tot ingrijpen

OLIVIER TRUC

IN STOCKHOLM

Voor Stieg Larsson hebben de Zweedse neonazi's de Rubicon eind mei overgestoken. Drie van hen vermoordden twee politiemannen na de hold-up. "De slachtoffers werden afgemaakt met een kogel in het hoofd. Het ging er niet om hen te doden, maar om de democratie te vernederen", schreef de Zweedse journalist van het persagentschap TT, gespecialiseerd in extreem-rechts. Sindsdien deden twee aanslagen met bomauto's de spanning stijgen. De eerste verwondde een journalist. Enkele dagen later raakten in Malmö twee politieagenten gewond toen ze na een anoniem telefoontje op zoek gingen naar een gestolen auto.

"De strategie van de neonazi's is gewijzigd", zegt Larsson. "De migranten waren hun mikpunt. Nu zeggen zij dat ze geen probleem vormen, dat ze zich daar over zullen ontfermen binnen twee dagen nadat ze aan de macht zijn gekomen. Hun vijand is nu de samenleving, de democratie en al haar vertegenwoordigers: journalisten, politiemensen, leerkrachten. We mogen ons dus aan nog meer geweld verwachten." Larsson vreest dat de Amerikaanse strategie van 'verzet zonder leider' zich in Zweden heeft genesteld, een strategie van georganiseerde acties door geïsoleerde individuen die handelen zonder verwijzing naar wat dan ook.

Omringd door twee kompanen van het blanke ras, met op de Viking-symboliek geïnspireerde tatoeages op de gespierde armen, onderhoudt 'Erik' zijn gehoor op een terras in Stockholm over de Noorse natuur en de "multinationale vergiftiging". Hij is een van de verantwoordelijken van de Nationell Ungdom. Het is een ultranationalistische beweging die zo discreet is dat ze tot hiertoe nooit inging op een vraag tot interview. Als behorend tot een overkoepelende organisatie (de Zweedse verzetsbeweging) is NU uitgever van Folktribunen, een blad dat opkomt voor "een echt en autoritair bewind", "het uitwijzen van niet-assimileerbare migranten" en het vooral gemunt heeft op homoseksuelen, die voorgesteld worden als de publieke vijand nummer 1.

Lid worden van NU vereist een verplichte fysieke training. "Zweden is een hardere samenleving geworden", stelt Erik vast. "We moeten klaar zijn voor het gebruik van geweld, als zelfverdediging." Het NU-trio illustreert op zijn manier de tranformatie die zich de voorbije jaren binnen de Zweedse neonazibeweging voltrok. Geen sprake meer van dronken skinheads. "Ze zijn beter georganiseerd, gedisciplineerder, ideologischer", zegt Ioannis, een van de stichters van de organisatie de Vrienden van Hassan, genoemd naar een jong slachtoffer van een racistisch misdrijf. "Hun geweld is minder versnipperd, veel doelgerichter."

De jaren tachtig werd gekenmerkt door een generatieconflict. De skinheads doken op in de twee voornaamste extremistische groeperingen. Een eerste beweging, het BSS ('Zweden aan de Zweden'), is gaandeweg geëvolueerd naar een soort maatpakkennazisme en gaat tegenwoordig als een minder agressieve politieke partij door het leven, de zogenaamde Sverigedemokraterna, de Zweedse Democraten. Met de logistieke steun van het Franse Front National slaagden zij erin zetels te halen in enkele gemeenteraden. De skins liepen er wat verloren bij.

De andere beweging, de Noordse Nationale Partij (NRP), heeft zich dan weer bewezen met aanslagen tegen homoseksuelen en migranten. Talrijke jongeren uit de beweging zijn toen gearresteerd, leden die de leiding van de formatie uiteindelijk heeft laten vallen. Voor de skinheads was de maat vol en ze richtten eigen organisaties op, met als vlaggenschepen achtereenvolgens de tijdschriften Street Fight, Vit Rebell (Blanke Rebel) en Storm.

Tot begin jaren negentig was de VAM (Blanke Arische Weerstand) de spectaculairste groep. Ze pakte uit met bankovervallen en de leegroof van wapendepots. Maar na enkele politierazza's lag de organisatie op apegapen. Op dat moment ontstaat in Zweden de White Power-muziek. Een obscure groep die naar de naam Ultima Thule luistert, rijft een contract binnen bij Marianne, het platenhuis van Bert Karlsson. Karlsson is parlementslid voor Ny Demokrati, een poujadistische en populistische beweging die bij de parlementsverkiezingen van 1991 6,5 procent van de stemmen binnenhaalde. In enkele maanden tijd verkoopt de groep 150.000 albums en haalt ze de top van de Zweedse hitlijsten. De verontwaardiging is zo groot dat Karlsson het contract met de groep opzegt.

Maar tussen '93 en '96 zijn in Zweden zeker twintig White Power-producenten aan de slag. Hun platen verkopen ze per correspondentie aan belangstellenden in Europa en de VS. In 1994 alleen al zijn in Zweden zo'n 30.000 racistische en nazistische platen geproduceerd, het werk van alles samen een dertigtal groepen, als daar zijn Division S en Vit Agression (Blanke Agressie). Ze doen steeds meer optredens en het succes is zo overweldigend dat er machtsconflicten ontstaan. Die worden uiteindelijk beslecht in het voordeel van Combat 18, de Britse terreurgroepering die in Denemarken een Scandinavisch bruggenhoofd heeft opgezet. Ondertussen heeft de agressie zulke vormen aangenomen (acht racistische moorden in '95, meer dan 300 geweldplegingen vorig jaar) dat de overheid, onder druk van de antifascistische beweging, moest reageren.

"Er zijn meer neonazi's dan antiracisten met een beschermde identiteit", merkt, niet zonder ironie, Kurdo Baksi op, hoofdredacteur van het integratieblad Svart Vitt (Zwartwit). Baksi stelt vast dat "de geweldplegingen uiteindelijk bijgedragen hebben aan de toenadering tussen Zweden en migranten, want deze keer was de Zweedse democratie het doelwit."

Vandaag is de White Power-muziek minder zichtbaar. De gevestigde platenmaatschappijen kijken nauwlettend toe. Twee jaar geleden is de Zweedse regering begonnen met een informatiecampagne over de holocaust. Maar er is meer nodig. Kurdo Baksi is naar de eerste minister getrokken met een petitie die de oprichting van een centrum voor slachtoffers van het neonazisme eist en vraagt dat de politie de dreiging van de neonazi's eindelijk ernstig neemt. "De Säpö (de Zweedse geheime dienst, nvdr) minimaliseert de neonazi's. Het is zo erg dat, als de politie informatie wil over een neonazi of een bepaalde organisatie, ze meteen naar ons belt."

© Libération

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234