Woensdag 05/10/2022

AchtergrondHooliganisme

‘Wie het meeste durft, is de grootste hooligan. En ik durf alles’: het hooliganisme anno 2022

Anderlecht-supporter 'Nikki'. Een stadionverbod was 'de grootste pijn die ik ooit in mijn leven heb gevoeld'. Beeld RV Lars Crommelinck
Anderlecht-supporter 'Nikki'. Een stadionverbod was 'de grootste pijn die ik ooit in mijn leven heb gevoeld'.Beeld RV Lars Crommelinck

Nog meer dan op het voetbalveld zal de blik dit weekend op de harde kern in de tribunes gericht zijn. Het hooliganisme 2.0 laat zich niet zomaar in de kiem smoren. ‘Hooligans zijn niet enkel marginalen, maar ook dokters en advocaten.’

Ilias Van BambostShania KooyBriek PlasschaertLars Crommelinck en Michiel Martin

“Of ik mijn nichtjes of neefjes zou meenemen naar een voetbalstadion?” Jo De Geest, hoofdcommissaris van politiezone Antwerpen, moet er even over nadenken. Hij is het nochtans die bij (risico)wedstrijden van Antwerp of Beerschot de orde handhaaft vanuit de commandopost, maar de “te opgefokte, agressieve sfeer” baart hem duidelijk zorgen. Wat tot een veelzeggend antwoord leidt: “Ik zou wellicht eerder een pretpark bezoeken.”

Als de Jupiler Pro League zich dit weekend weer op gang trekt, zal er met argusogen richting de harde kernen in de tribunes worden gekeken. De covidpauze bleek vorig seizoen de perfecte assist voor een overvloed aan Bengaals vuurwerk en agressie, met als kers op de taart de wedstrijd Union-Beerschot. Op de laatste speeldag van de reguliere competitie gooiden de bezoekende supporters met vuurpijlen, bestormden het veld en deelden enkele rake klappen uit. Zeven minuten voor tijd werd de wedstrijd definitief stilgelegd.

Cijfers van de Voetbalcel Binnenlandse Zaken tonen dat er een soort hooliganisme 2.0 in de steigers zit. Na een periode van verval zit het aantal pv’s sinds 2017 weer in de lift, en de tweede helft van 2021 zorgde voor een opstoot van jewelste. Er werden toen 50 procent meer pv’s opgesteld dan in dezelfde periode vlak voor de pandemie. Uiteindelijk klokte het seizoen 2021-2022 af op 1.483 pv’s, wat voorlopig in lijn ligt met het seizoen 2018-2019. De afhandeling van pv’s is echter nog in volle gang.

Frank, een 53-jarige veiligheidsverantwoordelijke bij Antwerp, ziet met lede ogen hoe supportersgroepen “driester en driester” te werk gaan. Hij weet wat er kan gebeuren wanneer geweld escaleert. In 2019, wanneer Antwerp voor het eerst sinds de terugkeer in de hoogste divisie kan winnen van Club Brugge, slaat de feeststemming om in een ernstige vechtpartij in de tribunes. “Ik stond met mijn rug naar de trappen, kreeg een duw en ik viel achterover.”

Het (zichtbare) resultaat: een gebroken knie, een tand kwijt en een gescheurde lip. “Door het hele incident was ik bijna vijf maanden werkonbekwaam. Tot op de dag van vandaag heb ik nog steeds enkele complicaties. Een recente operatie mislukte. Een van de aders in mijn buik zit nog steeds verstopt.”

Frank blijft zijn passie met plezier doen, maar ziet het respect voor stewards minderen. “Zeker bij de nieuwe generatie hooligans.” Tot die vaststelling komt ook het Nederlandse Auditteam Voetbal en Veiligheid. Daar is eenzelfde tendens rondom hooliganisme ontstaan, en valt vooral de geldingsdrang van een jonge harde kern op die zich moeilijk laat handhaven.

Als lid van Brussels Casual Service (BCS) kent Johan*, een 51-jarige Anderlecht-fan, het klappen van de zweep binnen een groep ultra’s - de meest ‘fanatieke’ supportersorganisaties. Maar het hooliganisme is veranderd, beaamt hij. “Vandaag zijn de jongere hooligans vaak te zien met boksbeugels en messen, ze willen mensen echt moedwillig verwonden.” Hij schaart zich niet achter dat nieuwe geweld. “Dat doet een échte casual niet.”

Dokters en advocaten

Tessa Mertens (28) kan het moeilijk vatten, dat er zo veel geweld is en blijft. “Voetbal zou een feest moeten zijn”. Haar vader Guy, waarmee ze altijd naar ‘de voetbal’ trok, belandde in 2017 in een coma na een kopstoot in de tribune en zou nooit meer ontwaken. “Hij was een warme man, dronk graag al eens een pintje en maakte veel ambiance. Elke dag nog denk ik aan wat er toen gebeurd is.”

Ook op het veld kan het hachelijke situaties opleveren. Rafael Romo, ex-doelman bij OH Leuven, kreeg afgelopen seizoen een voetzoeker naar het hoofd gesmeten door een Standard-supporter. “Er was een luide knal en daarna voelde ik meteen een ondragelijke pijn in mijn rechteroor”, zegt Romo. Hoewel de pieptoon verdween, blijft het incident een trauma. “Met de kennis die ik nu heb, zou ik zo’n wedstrijd nooit meer willen spelen.”

Volgens Anderlecht-supporter Johan is hooliganisme 'één en al ego'. 'Wie het meeste durft, is de grootste hooligan. En ik durf alles.' Beeld RV Ilias Van Bambost
Volgens Anderlecht-supporter Johan is hooliganisme 'één en al ego'. 'Wie het meeste durft, is de grootste hooligan. En ik durf alles.'Beeld RV Ilias Van Bambost

In hoeverre de pandemie als hoofdverklaring geldt voor de felle opstoot, is maar de vraag. Volgens sociologen waren de lockdowns vooral een brandversneller voor sentimenten die al smeulden, en dan vooral de afkeer van het establishment. Die frustraties vinden hun weg vlotjes naar de voetbaltribune. Dat is exact wat hooliganisme inhoudt, stelt hoofdcommissaris Jo De Geest: “De club en het voetbal vormen enkel de gelegenheid, het doel is geweld.”

Volgens Anderlecht-supporter Johan is hooliganisme “één en al ego” en jezelf bewijzen om bij de harde kern te mogen horen. Zo’n tien jaar geleden vernielde hij een hek in het Jan Breydel-stadion, en op de terugweg was hij degene die een bus vol Club Brugge-fans deed stoppen waarna de ruiten met stenen werden ingegooid. “Ik kreeg vijf jaar stadionverbod en een boete van 14.000 euro, omdat ik geen namen wilde noemen.”

Het is de erecode die centraal staat in de cultus van geweld, en die zeker niet enkel “marginalen” aantrekt, zegt Johan. “Dokters, advocaten, in alle niveaus vind je ze. Het is een uitlaatklep. Wie het meeste durft, is de grootste hooligan. En ik durf alles.”

Hij zegt het al lachend. Net zoals Anderlecht-supporter Nikki* (43) met de borst vooruit vertelt hoe hij nog steeds de beelden heeft liggen van een wedstrijd uit 1999 tegen Club Brugge, waarbij 440 zitjes en talloze toiletten in het uitvak sneuvelden. “Af en toe kijk ik er nog eens naar en dat geeft me keer op keer een kick. Het was een dag vol ambiance.”

Het vertelt iets over de drijfveren van de hooligan. Spijt of schuldbesef is er meestal niet. Maar de straf, onder meer een stadionverbod van tien jaar, was volgens Nikki “de grootste pijn die ik ooit in mijn leven heb gevoeld”. Dat is dus het drukpunt, iets wat ze in de Premier League al langer beseffen. Gewoon al het veld betreden, staat er garant voor een levenslang stadionverbod.

Die stadionstraffen zijn in ons land al gevoelig opgevoerd. In de eerste jaarhelft van 2022 alleen al gaat het om ruim 12.000 maanden stadionverbod, meer dan eender welk volledig kalenderjaar. Toch werd afgelopen seizoen het maximumverbod - op dat moment vijf jaar voor een eerste overtreding - slechts vier keer opgelegd. “We merken bij clubs dat er bij veel veiligheidsverantwoordelijken een angst heerst om stadionverboden uit te spreken", zegt Pro League-woordvoerder Stijn Van Bever daarover.

Vooraf verstopt vuurwerk

“Er moet dus iets veranderen”, weet hoofdcommissaris Jo De Geest. “Als de harde kernen het gevoel krijgen dat ze vrij spel hebben, wat zou hen dan nog tegenhouden om verder te gaan?” Vooral op het stijgende gebruik van pyrotechnische materialen krijgen autoriteiten maar moeilijk vat, ondanks de gevaren. De temperatuur van dergelijk vuurwerk kan oplopen tot 1.000 graden Celsius en leiden tot permanente brandwonden of irritaties op de luchtwegen.

null Beeld RV Lars Crommelinck
Beeld RV Lars Crommelinck

Ultra’s kennen de truken van de foor om vuurpijlen binnen te smokkelen, geduffeld in ondergoed of winterkleren. En ze kennen de tekortkomingen van de verouderde controlesystemen in heel wat stadia. “De pyro wordt dan vooraf verstopt in het stadion en tijdens de wedstrijd opgehaald.” Gekende verstopplaatsen zijn valse plafonds, materiaalkoten, vuilnisbakken of brandhaspels. “Er zijn ook stewards die hand-en-spandiensten leveren, dan faalt het systeem natuurlijk.”

“We mogen nog met duizend stewards fouilleren, we kunnen het niet tegenhouden”, zegt veiligheidsverantwoordelijke Frank, die begrijpt dat zijn collega’s lijf en leden niet altijd in de weg gooien bij een bedreigende situatie. “Er is politieke moed nodig. Iemand die zegt: ‘Nu is de maat vol’. Vandaag is er een soort van laksheid.”

Begin mei stelden de Pro League samen met minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden het actieplan ‘Samen voor veilig voetbal’ voor, dat vanaf dit seizoen de kentering moet inleiden. Zo komen er onder meer strengere sancties die in alle stadions dezelfde zullen zijn. Zo zal geweld tien jaar stadionverbod opleveren, en het betreden van het veld vijf jaar. Recidivisten krijgen maar liefst 25 jaar stadionverbod.

“De waarneming gebeurt op de club, de sanctie en het dossier worden behandeld door een eigen commissie”, benadrukt Stijn Van Bever. Die aanpak moet niet alleen de angst bij clubs wegwerken, maar ook een snelle opvolging garanderen. Inclusief beroep moet alles telkens in 25 dagen afgehandeld worden. “Amokmakers hebben nu het gevoel dat, als ze iets uitsteken, ze veertien dagen later nog steeds binnen geraken”, zegt Van Bever. “Dat moet eruit.”

Naast dat lik-op-stukbeleid wordt er onder meer ingezet op sensibilisering, het koppelen van tickets aan identiteitskaart, het optrekken van de verloning van stewards - nu vaak 20 à 30 euro per wedstrijd - en een upgrade van de infrastructuur. “We zien dat het aantal confrontaties daalt in moderne stadions met 360°-camera’s, daar wordt elke actie geregistreerd”, zegt Jo De Geest. “Mensen zien dat niet, maar veel supporters die pyro afsteken of geweld plegen worden nu al op die manier geïdentificeerd.”

Antireclame

Er staat best wat op het spel voor de voetbalwereld. Naast een zaak van veiligheid is het voor de clubs ook een financiële strijd. “Als we onze sport willen behouden en groeien, moeten we ervoor zorgen dat ouders te allen tijde met hun kinderen naar het voetbal willen gaan”, zegt Van Bever.

Hooliganisme is dé antireclame voor voetbal als gezellig (gezins)uitje. Dat toont het verhaal van Pascal Braeckman, beter bekend als ‘de geluidsman van Tom Waes’. Hij is een fervent Anderlecht-supporter, maar paars is paars en aangezien hij dicht bij het Kiel woont, ontstond eveneens een liefde voor Beerschot. “Ik heb een jaar of vijf zes een abonnement gehad”, vertelt Braeckman. Volgend seizoen niet meer.

Er was de incidentrijke wedstrijd tegen Union waardoor Beerschot straks twee wedstrijden achter gesloten deuren moet spelen, iets wat ook de doorsnee abonnee treft. Maar ook eerder in het seizoen maakte de harde kern het bont met onder meer freefights - georganiseerde gevechten op een afgelegen plek - antisemitische gezangen en vuurpijlen. “Dat heeft niets meer met voetbal te maken”, aldus Braeckman. “Met zulke supporters kan ik me moeilijk vereenzelvigen.”

null Beeld RV Lars Crommelinck
Beeld RV Lars Crommelinck

“Heeft het nog wel zin dat ik naar het voetbal ga?” Die vraag borrelt op, zegt Braeckman, wanneer een gevoel van ontspanning plaats ruimt voor een permanente stress. Ook hij ziet “zware bestraffingen” als de manier om de rotte appels eruit te krijgen.

Vraag is natuurlijk wat die repressieve aanpak op korte termijn oplevert. Volgt meteen de stilte, of eerst de storm? Toen minister Verlinden vorig jaar het eerst hintte op de invoering van strengere handhaving, sloten de verschillende ultragroeperingen - vrij uitzonderlijk - de rangen met een collectief statement. Uit een interview met Sport/Voetbalmagazine: “Begin jaren 2000 waren er een vijftal ultragroepen in België en nu heeft elke club er één ondanks het schrikbewind dat gevoerd wordt. Onze beweging kun je niet zomaar in de kiem smoren.”

Jo De Geest pleit dan ook voor dialoog: “Pyro helemaal verbannen en streven naar een operapubliek dat naar een voetbalwedstrijd komt kijken, is sowieso niet realistisch.” Volgens hem kan die sfeermakerij - “de rode gloed in een stadion” - binnen een gereguleerde context bestaan. “Met de clubs en de supporters moeten we zoeken hoe supporters pyro veilig kunnen afsteken.”

De Pro League werkt op dit moment aan de uitrol van enkele proefprojecten, die gebaseerd zijn op de Amerikaanse voetbalcompetitie. Daar wordt op voorhand afgesproken wanneer, door wie en welke pyrotechnische materialen worden afgestoken binnen een afgelijnde zone, zegt Stijn Van Bever.

Ook de ultra’s zijn vragende partij voor een “oplossing die degelijk gebruik van pyrotechnisch materiaal toelaat”, stelt het collectief in een schriftelijke reactie. Al blijven ze de strengere sancties die op tafel liggen “belachelijk en disproportioneel” vinden. Na twee gesprekken met de autoriteiten lijkt er niet echt een vergelijk gevonden. “Indien er niets beweegt op korte termijn, zal er langs onze kant uiteraard iets gebeuren.” Wellicht eerst de storm dus.

* Johan en Nikki zijn schuilnamen.

Deze journalistieke productie kwam tot stand als eindwerk binnen de richting Journalistiek aan de Arteveldehogeschool. Het volledige eindwerk van Ilias Van Bambost, Shania Kooy, Briek Plasschaert en Lars Crommelinck valt hier te lezen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234