Vrijdag 19/08/2022

Wie weerstaat nog aan de kick van het kopen?

Black Friday, cyber monday, dolle dinsdag. Elke dag wel een of andere topdeal in je mailbox: allemaal goed en wel, maar volgens hulpverleners werken e-commerce en agressieve marketing ook koopverslaving in de hand. Een ziekte waar 1 op de 20 Belgen aan lijdt of erg vatbaar voor is.

Afgaande op het succes van tweedehandssites blijven weinig mensen gespaard van koopjes die achteraf toch niet zo bijster slim blijken. Toch is er een groot verschil tussen 'mijn vriendin heeft zeker tien paar laarzen staan' of 'mijn man heeft wel een halve kast vol ongelezen boeken' en mensen die lijden aan oniomanie - ziekelijke koopdrang. Dat is een verslaving waarbij iemand steeds opnieuw in de verleiding komt om geld uit te geven en spullen te kopen die eigenlijk voor niets nodig zijn.

Het komt volgens professor consumentengedrag Malaika Brengman (VUB) almaar vaker voor en het leidt volgens haar net zozeer tot grote drama's als bij wie niet zonder alcohol, drugs of gokken kan. "Koopverslaafden zijn doorgaans mensen met een laag zelfbeeld of depressieve gevoelens die wanneer ze iets kunnen kopen plots een zeer goed gevoel krijgen. Het komt door een hormoon dat kortstondig vrijkomt in hun hersenen, waar ze steeds naar op zoek gaan. Zoals een roes bij druggebruikers. Maar het duurt niet lang. Vaak voelen shopverslaafden zich al rot aan de kassa of wanneer ze online een transactie hebben gedaan. Omdat ze weer iets hebben gekocht dat ze niet nodig hebben: kleren die met het etiketje eraan voorgoed in de kast verdwijnen. Of een elektrisch toestel dat ergens op zolder wordt verstopt en nooit uit de doos komt."

Een doctoraatsstudie aan de VUB die Belgische consumenten uitvoerig bevroeg over hun koopgedrag, spreekt van 5 tot 6 procent die lijdt aan koopverslaving. Dan gaat het al snel over enkele honderdduizenden mensen. Een enorm getal, maar er zijn volgens de prof gradaties: van personen die sneller dan normaal de drang voelen om iets te kopen tot mensen die extreem verslaafd zijn. "Die laatste groep wordt groter, horen we in het veld", aldus prof Brengman. "Door allerhande reclametechnieken in de stijl van black friday. Maar ook de e-commerce, waarmee je met je smartphone op elk moment iets kunt kopen, en het feit dat Facebook-gebruikers zich weleens blindstaren op de hebbedingen van een ander, jaagt het aantal verslaafden in de hoogte."

Anonieme alcoholisten

Dat merkt ook Helene Key van het verslavingszorgcentrum Addiction Solutions. "Het neemt flink toe. Wij organiseren al wekelijks groepsmeetingen met mensen die verslaafd zijn aan geld uitgeven. Precies zoals de anonieme alcoholisten, maar dan met koopverslaafden. Daarnaast begeleiden we hen ook individueel. Het zijn voornamelijk vrouwen. Uit alle lagen van de bevolking: jong en oud, rijk en arm. Mannen zien we minder. Wellicht omdat ze schroom voelen. Ook bij het binge-eating was dat het geval en druppelen nu pas de eerste mannen binnen."

Verslaafd zijn aan je kleerkast vullen: het lijkt onschuldiger dan niet van drugs, drank of gokformulieren kunnen blijven. Maar dat is het niet. "Het kost natuurlijk gigantisch veel geld, verslaafden kunnen zich amper nog concentreren op hun werk. En er lopen ook relaties op stuk omdat ze hun gedrag vaak verbergen voor hun partner. Er zijn er zelfs die gaan stelen."

Een oplossing vinden, is niet zo eenvoudig. Een gokker kan zich nog op een zwarte lijst laten zetten en een ex-alcoholist kan zijn best doen om nooit nog een druppel aan te raken. Maar een mens kan niet stoppen met consumeren. "Het is moeilijk om weg te blijven uit een winkel, maar er zijn trucjes: enkel nog met cash betalen, je uitschrijven voor die nieuwsbrieven met koopjes, met een boodschappenlijstje werken en iemand meenemen om te shoppen."

Ook therapie heeft succes. "We proberen de oorzaak van het probleem aan te pakken en zorgen ervoor dat iemand een andere manier vindt om met stress om te gaan", zegt Helene Key. "Een fijne wandeling maken, sporten of een lekkere kop koffie kan je ook een goed gevoel geven."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234