Dinsdag 27/09/2022

Yann Arthus -Bertrand

'We moeten de wereld ernstig nemen'

'We moeten de wereld ernstig nemen'

Hij is vooral bekend van zijn luchtfotoreeks 'La terre vu du ciel', waarvoor hij een half miljoen foto's nam in 100 verschillende landen. Een wereldsucces. Maar Yann Arthus Bertrand heeft nog ander verbluffend werk, ondermeer een wereldsaga rond paarden. Een aantal van die foto's zijn momenteel te zien in Knokke. Een gesprek met een sprekende lens.

Door Jaak Pijpen

De dag is niet echt jong meer, maar hij blijft met een razend tempo kleine koffietjes bestellen: "Bien corsé, je me suis couché tard hier..." Hij lijkt op acteur Jean Rochefort en heeft kleine vinnige oogjes. Net zestig geworden, een echte charmeur en een niet te stoppen spraakwaterval (gelukkig zonder de lachwekkende afkortingen waarmee de meeste Fransen zo koketteren). Een echte titi parisien die maar moeilijk bij de les is te houden. De les, dat is de tentoonstelling van een honderdtal foto's uit zijn boek Paarden in het Cultuurcentrum van Knokke-Heist.

Is deze reeks over paarden gemaakt tijdens schaarse tussenlandingen?

"Neen hoor, ik ben altijd gepassioneerd geweest door alles wat leeft, en een paard heeft iets in zich dat andere dieren niet hebben. Het heeft heel wat voeten in de aarde gehad voor ik wist waar en hoe ik ze zou fotograferen. Ik kreeg heel veel hulp van een van mijn assistentes, die een echte paardenfanaat is. Zij heeft me als een echte slavendrijver over de hele aardbol gejaagd in een poging om niet alleen zoveel mogelijk paardenrassen te pakken te krijgen, maar ze ook in hun oorspronkelijke biotoop te fotograferen. Zo zijn we onlangs naar Kirgizië getrokken, waar ik op 3.000 meter hoogte uit de helikopter werd gedropt voor een fotosessie. Daarvan hangt er trouwens een foto op de tentoonstelling. Jean-Louis Goureaud, nog zo'n paardenfreak, schreef ook de teksten bij de foto's, iets wat ik niet kan. Een paard is van een evidente schoonheid en ook hier werd weer eens bewezen dat ik met een beeld veel meer kan zeggen dan met woorden."

Die foto uit Kirgizië staat nog niet in het boek?

"Neen, niet in deze editie. Het leuke aan mijn werk is dat het nooit af is. Zo trek ik heel binnenkort naar Slovenië, waar ik echte lippizaners ga fotograferen. Ik blijf aan alle projecten tegelijkertijd doorwerken. Ook aan dat met de paarden, want ik voel het als mijn plicht dit voor later vast te leggen. Het paard is immer gemodelleerd door de mens, die als een god heeft gecreëerd wat hij hebben wilde. Binnen pakweg honderd jaar zullen er veel rassen niet meer bestaan of vermengd zijn met andere. Dat mag ik niet verloren laten gaan."

Waarom dan geen reisverhalen?

"Ik zei het al, ik kan niet schrijven zoals ik dat zou willen. Ik moet het wel doen met beelden. Ik heb trouwens ook geen vorming als fotograaf gehad. En die had ik destijds ook niet nodig om aan een doctoraat te werken, dat ik maakte over het gedrag van leeuwen in Kenia. Samen met Anne, mijn vrouw, verbleef ik bijna zes jaar in het Masai Marareservaat. Dat resulteerde ook in mijn eerste fotoboek, Lions, begin jaren tachtig (inmiddels verschenen er van hem meer dan 75 boeken - JP). Daar ontdekte ik hoe mooi de aarde wel is, zeker als je ze vanuit de lucht bekijkt. Vanuit een luchtballon was dat toen. Het vervolg ken je wel..."

Toch geen alledaagse beslissing om toen naar Afrika te trekken?

"Voor mij wel, ik heb altijd van de natuur, en vooral van de schoonheid ervan, gehouden. Ik ben niet bang te zeggen dat ik iets mooi vind. Kunstfoto's zijn aan mij niet besteed. Vandaar dat ik ook dikwijls scheef word bekeken door collega's, die 'schoonheid' een beetje flauw vinden. Ik ben niet echt geliefd bij hen, maar daar heeft mijn succes misschien ook iets mee te maken (trouwe klanten van Yann Arthus-Bertrand zijn 'Paris Match', 'Geo', 'Life' en 'National Geographic' - JP). Uiteraard is een zonsopgang mooi, of een bloem, maar er zijn zoveel andere, minder evidente dingen op de wereld waar ik mij emotioneel veel meer bij betrokken voel. Als ik jonge fotografen aan een 'kunstfoto' zie zwoegen, vind ik dat allemaal zo ingewikkeld. Ik heb geen tijd te verliezen en nog zoveel te doen. En die drang om iets over 'de wereld' te maken heeft altijd in mij heeft gezeten. Want na een vrij korte zijsprong in de filmwereld, als assistent-regisseur en ook als acteur (Yann Arthus-Bertrand speelde ooit aan de zijde van Michèle Morgan - JP) was ik eind jaren zestig al de verantwoordelijke voor een natuurgebied in Midden-Frankrijk. En na mijn Afrikaanse periode bleef ik fotoreportages maken over alles wat beweegt, leeft of avontuurlijk is. Overal waar er iets te beleven viel wat daarmee verband hield, probeerde ik bij te zijn (zo was hij bij Dian Fossey en haar berggorilla's en volgde hij tien keer de woestijnrally Parijs-Dakar - JP). Maar de schoonheid van dieren bleef mij begeesteren: de jaarlijkse landbouwbeurs in Parijs is dan ook een echte bedevaart voor mij. Zelfs dieren van de boerderij zijn allemaal mooi als je ze fotografeert als mannequins, met aandacht voor hun pose en met belichting."

Heel opmerkelijk bij je paardenfoto's is het grote doek dat je blijkbaar overal hebt meegenomen. Dat is toch heel uitzonderlijk?

"Neen, want een doek is de manier om je onderwerp te isoleren van wat lelijk zou kunnen zijn. Ik heb dat zeker niet uitgevonden, het werd zelfs gebruikt bij het begin van de fotografie door Félix Nadar (1820-1910, de bekendste portretfotograaf van zijn tijd in Parijs, die uit een luchtballon ook de eerste luchtfoto's van Parijs nam - JP). Het doek is gemaakt uit jute, uit aardappelzakken. Omdat die nu niet meer gemaakt worden, hebben we er destijds een voldoende grote reserve van aangelegd. Die worden gewassen, aan elkaar genaaid en dan geverfd in die typische aardekleur. We maken dat doek tijdens fotosessies altijd nat, want anders gaat het flapperen. Je zal gemerkt hebben dat ik het bij sommige foto's ook gewoon in het midden heb laten staan van een breder beeld, mét belichting en studiomateriaal. Dat deed ik als het landschap zo mooi was dat ik het gewoon moest meenemen."

Hoe lang doe je over één foto?

"Je mag één dag rekenen, dan heb ik meestal het beeld waarover ik tevreden ben. Nu we digitaal werken, bekijk ik onmiddellijk het resultaat op een computerscherm. Vroeger was het altijd wat behelpen met polaroidafdrukken. Ik probeer mijn reizen altijd zo kort mogelijk te houden, maar als ik hét beeld niet heb kunnen maken, blijf ik gewoon wat langer ter plaatse. Dat was bij de paarden een aantal keren het geval. Want dat is, in tegenstelling tot andere dieren, een onderwerp dat op zijn mooist is als het beweegt. De kracht en de elegantie komen dan het best tot hun recht."

Yann Arthus-Bertrand is gaandeweg ook veel belang gaan hechten aan duurzame ontwikkeling. En overal weet hij daarvoor de nodige fondsen, subsidies en logistieke steun te krijgen. Al in 1991 richtte hij, met steun van de Unesco, het agentschap Altitude op, een beeldbank met luchtfoto's waaruit duidelijk de invloed van de mens op de natuur blijkt. In 2003 zette hij met de steun van de UNO het project Milliard d'Autres op. Sindsdien zijn een tiental medewerkers, van wie zes cameramensen-regisseurs, over de hele wereld aan het werk om mensen te interviewen.

Is dat filmen een occasionele zijstap?

"Neen, ik vond dat als ik zo hoog in een van de helikopters zat, ik 'het woord' van de mensen niet hoorde. Ik fotografeer immers alleen de biotoop waarin zij leven. Op zoek naar de zin van het leven is dat een heel belangrijke bijdrage. We hebben nu al 3.000 interviews van een halfuur! Het wordt een titanenwerk om dat allemaal te monteren. Het worden videovoorstellingen in musea."

De 'firma' Yann Arthus-Bertrand wordt wel héél groot, want in Parijs zelf ben je ook met een mammoetproject bezig.

"Ja, samen met het WWF startte ik het Projet Longchamp op. We kregen van de burgemeester drie hectaren ter beschikking. De opening is voorzien voor 2007 en het wordt iets waar op een bevattelijke manier aan kinderen zal worden uitgelegd wat er met ons milieu gebeurt en wat duurzame ontwikkeling is.

Ik vind het trouwens heel leuk om voor kinderen te werken: ik maakte voor hen in opdracht van het ministerie van Onderwijs 22 posters die nu in de 55.000 Franse scholen gebruikt worden. Dat is toch veel fijner dan in een museum? Ik had gisteren trouwens ook een onderhoud met jullie prins Laurent en hij zou het nodige doen om ze in alle Belgische scholen ter beschikking te stellen. Ik vertelde hem ook over mijn Action Carbone, waarbij ik aanvankelijk probeerde de CO2-uitstoot van mijn helikopters te compenseren (hij stichtte inmiddels ook Aviation Sans Frontières, waarbij hij zijn expertise ten dienste stelt van ngo's als Artsen Zonder Grenzen voor het transport van geneesmiddelen en goederen - JP). Zo hebben we in Brazilië twee zonnepanelen geplaatst, zodat daar minder hout wordt verbrand. Inmiddels zijn ook met dat project twee medewerkers voltijds bezig. Ik realiseerde me dat het drukken van al die posters het bosbestand aantastte en daarom hebben we tot nu al 3.200 bomen geplant. Van dit hele project wordt er in primetime op de Franse televisie ook een programma van vier keer twee uur uitgezonden."

Kan jij dat nog allemaal de baas?

"Jawel, want ik ben, echt waar, minder ambitieus geworden en heb uitstekende medewerkers. Ik heb een zeker evenwicht gevonden en heb zelfs een familieleven. Slagen in het leven als mens is nog iets heel anders dan slagen op professioneel vlak. Ik heb veel respect gekregen voor alle vormen van cultuur en besef ook wel dat er iets fundamenteel fout loopt. We zijn gewoon met te veel: vergelijk de levensverwachting van een Japanner met die van iemand uit Sierra Leone, en dan weet je het wel. Ik vind trouwens dat wij ons in Europa minder humanistisch gedragen dan de Amerikanen. Jawel, ze mogen dan het Kyotoakkoord niet hebben ondertekend, maar kijk maar naar wat bijvoorbeeld Bill Gates allemaal realiseert buiten zijn bedrijf. Amerikanen zijn meer dan wij bezig met ethisch beleggen, biovoedsel enzovoort. Ik zou mijn leven graag mooi eindigen. Veel van mijn helden, zoals Marlon Brando en Jean-Jacques Cousteau, zijn immers slecht geëindigd. Mijn absolute voorbeeld is Nelson Mandela. Hij heeft vergeven, heeft een visie en vooral: hij heeft de macht kunnen loslaten. Zolang ik kan, zal ik er blijven op hameren dat we de wereld ernstig moeten nemen. Optimisme of pessimisme doet niet ter zake, we moeten gewoon volharden. En we moeten ons met z'n allen, vooral in Europa, ernstige vragen stellen bij de manier waarop we met de wereld omgaan. Want hij is toch zo mooi." n

INFO

Het Internationaal Fotofestival Knokke-Heist, nog tot 28/05 in onder meer cultuurcentrum Scharpoord, Meerlaan 32, 8300 Knokke-Heist, 050/630.430, www.fotofestival.be. Meer info over Yann Arthus Bertrand vindt u op www.yannarthusbertrand.com, zijn boek Paarden is uitgegeven bij Lannoo.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234