Dinsdag 27/09/2022

ReportageWoon-zorgcentra

‘Zelfs bij dit weer hebben bewoners met dementie het koud’: hoe wapenen woon-zorgcentra zich tegen de hitte?

Bewoonster Maria-Louisa Deyaert (83) wordt ingesmeerd met zonnecrème en wil 'profiteren' van het mooie weer. Beeld Wouter Van Vooren
Bewoonster Maria-Louisa Deyaert (83) wordt ingesmeerd met zonnecrème en wil 'profiteren' van het mooie weer.Beeld Wouter Van Vooren

In rusthuizen ging deze week het hitteplan van kracht. Bewoners van wzc Grootenbosch worden aangespoord om veel te drinken en binnen te blijven. ‘Vroeger moest ik naar Calpe voor de zon. Nu hebben we hetzelfde weer in Beveren.’

Eline Bergmans

Olga heeft haar schapenwollen pantoffels aan als ze na het middageten even indommelt in haar rolstoel. Het is buiten 30 graden, maar in de vleugel voor bewoners met dementie zijn dikke kousen en wollen gilets geen uitzondering. “Zelfs bij dit weer hebben onze bewoners met dementie het koud”, zegt Pascale Vercauteren (59), animatrice of ‘begeleider wonen en leven’ in woon-zorgcentrum Grootenbosch in Beveren. “Hun doorbloeding is ernstig verstoord, waardoor ze zelfs tijdens een hittegolf koude handen en voeten hebben.”

Deze week is in wzc’s voor de derde keer dit jaar het hitteplan van kracht. De overheid stuurt dan een waarschuwingsmail naar organisaties die met kwetsbare groepen werken zoals de woon-zorgcentra: zo kunnen zij de gepaste maatregelen treffen zoals vastgelegd in hun warmteactieplan of hitteplan waartoe ze sinds enkele jaren verplicht zijn. Ramen en deuren in Grootenbosch blijven zoveel mogelijk gesloten, de bewoners worden aangespoord om veel te drinken.

Hittegolf of niet, bewoners met dementie houden hun warme sokken vaak aan, omdat de doorbloeding van hun benen niet goed is en ze het altijd koud hebben. Beeld Wouter Van Vooren
Hittegolf of niet, bewoners met dementie houden hun warme sokken vaak aan, omdat de doorbloeding van hun benen niet goed is en ze het altijd koud hebben.Beeld Wouter Van Vooren

Hoe zorg je dat de bewoners met dementie eraan denken om dat te doen? “Drinken is gelukkig een van de laatste zaken die een mens vergeet”, legt Vercauteren uit. “Als je een vol glas water op een tafeltje naast hen zet, drinken ze dat op. Dus gaan we regelmatig rond om de glazen bij te vullen.”

Maria-Louisa Deyaert (83) verblijft nog maar enkele maanden op de beveiligde afdeling voor bewoners met dementie. Zij draagt sandalen en een zomerjurk en wandelt ondanks het advies om uit de zon te blijven, steeds opnieuw naar buiten. “Ik moet ervan profiteren! We hebben nog geen zomer gehad”, zegt ze als de zorgkundige haar komt insmeren met zonnecrème. “Vroeger moest ik naar Calpe voor de zon. Nu hebben we hetzelfde weer in Beveren.”

Glaasje grenadine

Na een halfuurtje in de zon komt de vrouw na wat aandringen toch even in de schaduw zitten voor een glaasje grenadine. In de verpleegpost binnen geeft de temperatuur dinsdag al meer dan 27 graden aan.

Als de buitentemperatuur langdurig boven de 25 graden is, kunnen mensen last krijgen van de hitte. Een hittegolf kan niet alleen uitdroging veroorzaken, maar ook oververhitting, waardoor druk gezet wordt op hart en bloedvaten. Vooral oudere mensen met onderliggende aandoeningen zijn kwetsbaar.

Volgens de Europese Commissie is hitte met voorsprong het dodelijkste klimaat­fenomeen. Zo leidde de hittegolf van 2003 in Europa tot 70.000 bijkomende overlijdens. In augustus 2020 was er in ons land een gevoelige oversterfte tijdens de twaalf dagen durende hittegolf. Volgens het gezondheidsinstituut Sciensano vielen toen 1.460 bijkomende doden, boven op de 4.198 verwachte sterfgevallen voor die periode. In de leeftijdsgroep ouder dan 85 jaar telde Sciensano 742 bijkomende sterfgevallen. Hoeveel van die 85-plussers er stierven in een woon-zorgcentrum, wordt niet bijgehouden, vernemen we op het kabinet van Vlaams minister van Welzijn Hilde Crevits (cd&v).

In wzc Grootenbosch in Beveren waar 89 zorgbehoevende ouderen verblijven, stierven deze zomer zes bewoners. Volgens Ann Maes, dagelijks verantwoordelijke in Grootenbosch, hielden die overlijdens geen verband met de hitte. “Maar het personeel is alert. Niet alleen voor de bewoners, ook voor het personeel is de hitte en het hitteplan een extra belasting. Je mag niet vergeten dat we tijdens de zorgtaken hier ons mondmasker dragen.”

De bewoners, zoals zuster Coleta, krijgen veel water te drinken.  Beeld Wouter Van Vooren
De bewoners, zoals zuster Coleta, krijgen veel water te drinken.Beeld Wouter Van Vooren

Fruitwater

Animatrice Aricia Baeten rijdt rond met een waterkar om de bewoners van fruitwater te voorzien, en een praatje te maken.

“Mag ik een extra glaasje?”, vraagt Hilda De Munck (81), die op de eerste verdieping in een mouwloos bloesje tegenover een aircooler zit. “Het is hier zo warm. Ik heb me deze ochtend bijna dood gezweet bij de kinesist. Gelukkig heeft mijn zus me deze ochtend wat extra zomerkleren gebracht.”

Hilda is rond Pasen zwaar gevallen bij haar thuis. “Ik heb 38 hechtingen in mijn been en ik moet opnieuw leren stappen”, vertelt ze. “Maar zodra ik kan, ben ik hier weg. Ik wil terug naar mijn eigen huis. Daar is het meestal lekker koel en anders zoek ik uitwegen. Een paar jaar geleden heb ik tijdens een warme zomer mijn bed in de kelder gezet. Ik kan niet goed tegen de warmte.”

Mobiele airco

Wzc Grootenbosch werd tien jaar geleden gebouwd naast de terreinen van VITAZ, het vroegere AZ Nikolaas. Het is een vrij modern rusthuis: in de cafetaria op het gelijkvloers zoemt de airconditioning. Dit jaar werden ook de eetruimtes boven uitgerust met een mobiele airco. Toch kiezen veel bewoners ervoor om op hun warmere kamer te blijven.

Hilda De Munck zit tegenover een aircooler. ‘Gelukkig heeft mijn zus me deze ochtend wat extra zomerkleren gebracht.’ Beeld Wouter Van Vooren
Hilda De Munck zit tegenover een aircooler. ‘Gelukkig heeft mijn zus me deze ochtend wat extra zomerkleren gebracht.’Beeld Wouter Van Vooren

“Ik zit niet graag tussen veel volk. Dat is zo op onze leeftijd”, zegt Godelieve De Jonghe (85). “Mijn man is twee jaar geleden hier op de kamer gestorven, toen ik bij hem was. Wij waren heel gelukkig samen. We hadden niets meer nodig dan elkaar, en de kinderen. Nu zit ik hier alleen, maar ik zit hier goed. Zo is het leven.”

Gordijnen toe

Een dag later, op woensdagnamiddag, komt ze even haar kamer op de tweede verdieping uit om in de eetruimte een ijsje – de traktaties zijn ook afgestemd op het weer – te eten op het verjaardagsfeest van de bewoners die in juni, juli of augustus jarig waren.

Terwijl de ijsjes worden uitgeschept, zet het animatieteam ‘Lang zal ze leven’ in. Twintig tachtigplussers zingen of knikken mee. Anny Debaudt (91) die met haar vriendinnen Gilberte Van de Perre (92) en Georgette De Bruyn (92) aan tafel zit, breit daar nog een strofe aan.

“Zalig zullen we sterven, zalig zullen we sterven in de gloria”, zingt ze uit volle borst. Gilberte en Georgette gieren van het lachen. “We mogen toch al eens lachen als we hier met de gordijnen toe in ons kot zitten?”, lacht Gilberte.

De hitte is lastig, vinden ze alle drie. Op andere dagen gaan ze rond vier uur buiten aperitieven samen, maar dat zit er deze week niet in. “De warmte is ook moeilijker te verdragen op onze leeftijd. Je zweet minder, waardoor je kortademig wordt. En dan nog die dikke benen. Voor mij mochten ze dit eindstation schrappen”, zegt Anny Debaudt.

“Voor mij niet”, zeg Gilberte. “Ik wil er graag een paar jaar bijdoen, als we met zijn drie aan tafel kunnen blijven zitten.”

Luiken dicht

Georgette De Bruyn herinnert zich nog hoe warm het was in de jaren zeventig. Tijdens een van die zomers ging ze voor het eerst naar zee, iets waar ze lang naar had uitgekeken. “Maar toen we aankwamen, ben ik amper buiten geweest. Het zand in de duinen was zo heet dat je er nauwelijks door kon stappen.”

“Mensen klagen te veel”, vindt bewoonster Gabriella ‘Gaby’ Janssens (91). “De aarde warmt op, het klimaat verandert. We moeten ons daaraan aanpassen. Als het eens 35 graden is zoals deze week, dan blijf ik binnen. Dat deden we vroeger ook. In mijn studententijd ben ik eens een hele week binnen gebleven omdat het zo warm was. Alle luiken bleven dicht. Het heeft geen zin om je daar zorgen over te maken. Wat komt, dat komt.”

Alles blijft zoveel mogelijk gesloten, in het wzc Grootenbosch in Beveren. Beeld Wouter Van Vooren
Alles blijft zoveel mogelijk gesloten, in het wzc Grootenbosch in Beveren.Beeld Wouter Van Vooren

Een lange hittegolf, zoals die van 2020, kwam de voorbije veertig jaar maar twee keer voor: in 2003 en 2018. Maar het zijn niet alleen langdurige hittegolven die gevaarlijk zijn. Ook de ‘eerste warmte’ speelt een rol, omdat mensen zich dan nog niet voldoende hebben kunnen aanpassen aan de hoge temperaturen. Bij bewoners in wzc’s kan zich dit uiten in onder andere vermoeidheid, concentratieproblemen of benauwdheid.

Het team van Grootenbosch is daar deze dagen extra alert voor. Volgens dagelijks verantwoordelijke Ann Maes zal de hitte in de toekomst meegenomen worden in hun dagelijkse werking, omdat extreme temperaturen het nieuwe normaal dreigen te worden. In 2019 werd drie keer de waarschuwingsfase van het Vlaamse warmteactieplan afgekondigd, in 2020 gebeurde dat twee keer, in 2021 een keer en deze week werd voor de derde keer dit jaar het hitteplan opgestart.

Extra personeel

Moet er in de zomer extra personeel worden voorzien voor de rusthuizen? “We nemen heel wat stappen om het personeel te ontlasten”, zegt welzijnsminister Crevits. “Zo lanceerden we deze zomer al een oproep naar jobstudenten om deze zomer bij te springen in woon-zorgcentra.”

“Daarnaast namen we begin juli een historische stap voor de woon-zorgcentra”, vervolgt ze. “Voordien liet de regelgeving het niet toe om met Vlaamse subsidies logistiek personeel aan te werven. Die mogelijkheid is er nu wel. Daardoor krijgen medewerkers de kans om aan het werk te gaan en tegelijk een opleiding te volgen. Bovendien werd ook de lijst met diplomavoorwaarden uitgebreid. Niet enkel kinesisten of therapeuten kunnen bijdragen aan de ondersteuning van het wonen en leven, de verzorging en de begeleiding van ouderen. Er is nu ook de mogelijkheid om bijvoorbeeld bachelors in de podologie of masters in de muziektherapie, theologie, religie of moraalwetenschappen in dienst te nemen.”

In de eetruimte komt Pascale Vercauteren – haar job in het wzc is een late roeping, tot voor kort werkte ze voor Colruyt – nog eens langs met haar waterkar. De meeste bewoners zijn na hun ijsje alweer naar hun kamer vertrokken. Maar Anny, Gilberte en Georgette zijn nog niet uitgepraat. “Heb je geen limoncello in plaats van fruitwater? Dat zou pas echt verkoeling brengen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234