Donderdag 29/09/2022

AnalyseOekraïne

Zijn we nog steeds bang voor Poetin? Waarom Europa terughoudend blijft in Oekraïne

Een Oekraïense militair in de buurt van Kharkiv brengt een granaat naar een houwitser die uit de Verenigde Staten afkomstig is.    Beeld AP
Een Oekraïense militair in de buurt van Kharkiv brengt een granaat naar een houwitser die uit de Verenigde Staten afkomstig is.Beeld AP

De rol van het Westen in de oorlog in Oekraïne is cruciaal, dat is wel duidelijk vijf maanden nadat president Poetin het bevel heeft gegeven voor een grootscheepse invasie. Niet alleen door wat het Westen doet, maar ook door wat het niet doet.

Arnout Brouwers

Bijna vijf maanden oorlog, tienduizenden doden, en ontelbare miljarden aan verwoeste infrastructuur en er is nog geen uitweg of beslissing in zicht. Inmiddels is duidelijk dat westerse steun – in de vorm van sancties, wapens en geld – pure noodzaak is voor de zelfverdediging van Oekraïne. Maar de wens Oekraïne maximaal te steunen, wordt vanaf het begin getemperd door de vrees voor verdere escalatie als Rusland zich ‘vernederd’ voelt op het slagveld.

Westerse steun is dus het resultaat van een complexe optelsom. Een achilleshiel is de (blijvende) betrokkenheid van West-Europese landen. De Polen en Balten en andere buren zijn zeer betrokken, gevolgd door de VS en het Verenigd Koninkrijk – Washington levert tot dusver de meeste wapens. Het minst betrokken zijn de grote West-Europese landen waarvan Frankrijk zich een bemiddelende rol toedicht en Duitsland politiek deels verlamd lijkt door de onverwachte Europese oorlog.

Er zijn strenge sancties afgekondigd, maar Europa bleek te afhankelijk van Russisch gas om door te bijten. Ondertussen worstelen leiders met de economische terugslag. President Biden moest met de bedelnap naar de Saudische kroonprins. Europa discussieert niet meer over de vraag of een gasboycot Rusland kan stoppen, maar hoe het de winter doorkomt als Poetin zelf de gaskraan dichtdraait.

Grote aantallen kernwapens

De wapenleveringen bevatten nu meer zwaar materieel, maar lang niet genoeg voor Oekraïne om zich te bevrijden van het Russische invasieleger. Washington heeft de rem erop gezet, onder meer wat betreft de levering van moderne jachtvliegtuigen en tanks. Militaire experts als François Heisbourg wezen er al vroeg op dat de Sovjets in de Koude Oorlog veel verder gingen met steun aan bijvoorbeeld Noord-Korea en Vietnam zonder dat dit de wereldmachten in directe confrontatie bracht. De reden: grote aantallen kernwapens aan beide zijden, die een direct militair conflict nu nog altijd uitsluiten.

De Duitse expert Claudia Major van Stiftung Wissenschaft und Politik zegt in The New York Times dat met de huidige uitputtingsslag in Oost-Oekraïne “wij in West-Europa optimistischer zijn geworden dat de oorlog niet in Duitsland zal komen, maar in Oekraïne zal blijven”. De landen dicht bij Oekraïne hebben hun voorraden weggegeven, maar “wij, Duitsland en Frankrijk, die meer kunnen doen, zijn terughoudend”.

Gezaghebbende militaire experts plaatsen vraagtekens bij die westerse zelfbeperking, die deels een gevolg lijkt van Russische intimidatie. Hoezeer de aan- of afwezigheid van westerse wapens het verschil kan maken op het slagveld, is deze zomer pijnlijk duidelijk geworden. Rusland wist met grote moeite, via het platbombarderen van te veroveren gebied, wat vooruitgang te boeken. Een bloedige tactiek, waartegen Oekraïense frontsoldaten zich weerloos voelden zonder voldoende artillerie.

``

Bevoorrading ‘op wielen’

Recent heeft de introductie van Himars, een modern Amerikaans raketsysteem met een groot bereik, direct invloed gehad. Kiev claimt de afgelopen weken maar liefst dertig munitiedepots en commandoposten in door Rusland bezet gebied te hebben uitgeschakeld. Volgens Oekraïense bronnen moeten Rusland de bevoorrading nu “op wielen” doen, in plaats vanuit wapendepots en opslagplaatsen dicht bij het front. Als dat klopt, hebben de Russen een serieus logistiek probleem dat de intensiteit van hun artillerievuur kan gaan beperken.

Maar ook enkele Himars-systemen zijn geen silver bullet die alle Oekraïense problemen oplossen. Het oorlogsfront in Oekraïne is uitgestrekt, en de tot nu toe geleverde aantallen artillerie en pantservoertuigen hebben onvoldoende impact. Russische militaire zwakte is nog steeds zichtbaar, maar door het grote overwicht in artillerie en ‘domme bommen’ kunnen toch steeds weer nieuwe steden in de as worden gelegd.

Er is ook reden tot zorg over de brede gevolgen van een oorlog die voor Oekraïne verkeerd afloopt. Sprekend over een keerpunt, vergelijkbaar met het einde van de Koude Oorlog, zei de Britse oud-premier Tony Blair dit weekend in Londen dat de oorlog “aantoont dat we aan het einde zijn van westerse politieke en economische dominantie”. Tegen de achtergrond van relatieve westerse neergang staat de opkomst van China, dat zijn autoritaire partnerschap met Rusland voorrang geeft boven de onschendbaarheid van grenzen.

Westerse morele claims

Voor de toekomstige inrichting van een wereld met verschillende ‘polen’ is de uitkomst van de oorlog in Oekraïne cruciaal. Houdt het Westen zijn multilaterale orde van regels nog een beetje overeind? Veel landen buiten Europa liggen op vinkenslag. Ze zitten niet in een kamp, zijn sceptisch over westerse morele claims en wachten af hoe dit eindigt.

Maar op de slagvelden van Oekraïne is de vraag hoever het Westen wil gaan heel concreet. “Als de partners van Oekraïne sneller en krachtdadiger reageren”, stelt de Duitse CDU-politicus Nico Lange, “kunnen ze eraan bijdragen dat Oekraïne de overhand krijgt.” Geconfronteerd met deze brute aanvalsoorlog zijn er weinig andere opties voor het Westen dan eensgezind blijven. Maar wat dat in de praktijk en op het slagveld concreet betekent, blijft na vijf maanden gebulder van Russische kanonnen nog steeds onduidelijk en onzeker.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234