Vrijdag 12/08/2022

Zoeken naar naald in roofkunsthooiberg

roofkunst

amerikaanse portaalsite moet verregaand onderzoek mogelijk maken

Brussel

Van onze medewerker

Rudy Pieters

'Een enorme stap voorwaarts", noemt Constance Lowenthal het, voormalig directeur van de Commission for Art Recovery. Nabestaanden zullen dankzij het nieuwe internetportaal van de Amerikaanse museumvereniging veel makkelijker kunnen nagaan of een kunstwerk in een museum indertijd door de nazi's geroofd werd.

Van de massa's werken die door de nazi's geconfisqueerd werden, de grootste kunstroof ooit, zijn tienduizenden nog steeds niet terecht. Ze hangen vaak in musea, niet zelden instituten met internationale faam, zonder dat de erfgenamen van de gedupeerden het weten. Nabestaanden die wel weten dat hun familie vroeger een bepaald werk bezat maar bijvoorbeeld de titel of naam van de kunstenaar niet kennen, weten vaak niet waar ze hun speurtocht moeten starten.

"Het is zoeken naar een naald in een hooiberg", zegt Edward Able, voorzitter van de American Association of Museums (AAM). De AAM heeft daarom het plan opgevat een portaalsite op te starten die verregaand onderzoek naar nazi-roofkunst mogelijk maakt. Nazi-Era Provenance Internet Portal heet het project, een register dat alle voorwerpen in Amerikaanse musea moet bevatten waarvan de stamboom hiaten vertoont. Wanneer niet duidelijk is wie de eigenaar was in de periode van 1933 tot 1945, dan spreekt men van een hiaat. Het register maakt gebruik van de uitgebreide archieven die de nazi's zelf aanlegden over hun kunstroof.

Verschillende van de grootste musea in de Verenigde Staten hadden eind jaren negentig al op eigen initiatief werken van twijfelachtige herkomst op hun site gezet. Om het zoeken nog efficiënter te maken bundelen de Amerikaanse musea hun krachten dus op een centrale website. "Voor de nabestaanden zal het onvoorstelbaar makkelijker worden om na te gaan of een kunstwerk dat uit hun familie gestolen was, in een museum in de Verenigde Staten is beland", zegt Constance Lowenthal van de Commission for Art Recovery, de claimsorganisatie van het Joods Wereldcongres, die in opdracht van nabestaanden nazi-roofkunst opspoort.

Lowenthal waarschuwt er wel voor dat de nazi-archieven maar een deel van het verhaal vertellen. Werken die vóór de oorlog in beslag genomen werden, raakten via veilingen op de dool, zegt ze, en de Duitse regering handhaaft een tachtigjarig embargo op de financiële gegevens van die veilingen. Daardoor krijgen we pas in 2013 inzage in wat op veilingen in 1933 is gebeurd. Alleen families die een band met een oorlogsslachtoffer kunnen aantonen, mogen die archieven raadplegen, historici niet. Musea kunnen dus niet op eigen houtje nagaan of werken uit hun collectie langs zo'n verdachte veiling gepasseerd zijn.

Via onderzoek van onder meer veilingarchieven hielp de Commission for Art Recovery twee jaar geleden 84 kunstwerken terugvinden voor de erfgenamen van Gustav en Clara Kirstein. Ze hingen in twee Duitse musea. In navolging van de Amerikaanse musea zijn ook Europese instituten zoals de Londense Tate en de National Gallery bezig met de publicatie van verdachte werken uit hun collectie. In Belgische musea, onder meer in Schone Kunsten in Antwerpen en Gent, vond de Studiecommissie Joodse Goederen vorig jaar meer dan driehonderd kunstwerken en archeologische voorwerpen van joodse herkomst.

In Belgische musea vond men vorig jaar meer dan driehonderd kunstwerken van joodse herkomst

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234