Maandag 26/09/2022

Zonder benen, zonder medelijden

Op 15 september 2001 ontmoette formule 1-coureur Alessandro Zanardi het noodlot, toen hij bij een crash beide benen verloor. De Italiaan heeft er de moed nooit door verloren. Anders zou hij dit weekend geen symbolische formule 1-test racen in een speciaal omgebouwde BMW F1.06.

door Bart Fieremans

Brussel l Alessandro 'Alex' Zanardi (40) is beroemder na dan voor zijn ongeval. Ondanks zijn handicap heeft de veertigjarige Italiaan zijn droom om opnieuw te kunnen racen ten volle waargemaakt: 'Ik ben nooit gestopt mij een racer te voelen.'

"Ik weet alleen dat ik uit de pitstop kwam en dat ik dacht dat ik de race zou winnen. De rest is een witte vlek in mijn geheugen." Veel herinnert Zanardi zich niet van die fatale dag, op 15 september 2001 op de Lausitzring, 15 kilometer ten zuiden van Berlijn. Zanardi nam er deel aan de eerste race op Europese bodem van de CART Series, zowat de Amerikaanse tegenhanger van de Formule 1. Hij reed aan de leiding toen hij na 142 van de 154 ronden met zijn Honda uit de pitstop kwam. Maar zijn wagen slingerde en hij kwam dwars over de baan te staan. Collega Alex Tagliani kon de bolide niet meer ontwijken en ramde vol tegen het neusstuk, met een snelheid van 320 kilometer per uur.

Daarna wachtte Zanardi een strijd op leven en dood. Hij zou een spoedoperatie van vijf uur ondergaan met amputatie van beide benen en werd vier dagen in een kunstmatige coma gehouden. Ook zeven liter donorbloed zou zijn leven redden, bij de aankomst in de Berlijnse kliniek in Marzahn had hij nog amper een liter bloed in zijn lichaam. "Ik zou een Duitse pas kunnen vragen", zo zou Zanardi er later nog over grappen. Maar eigenlijk was het een half mirakel dat hij de ravage had overleefd. "Mijn dokters zegden me dat ik dood had moeten zijn", aldus Zanardi.

Bij het ontwaken in het ziekenhuis wist Zanardi direct dat hij zijn professionele racecarrière vergeten mocht. Niet dat hij in de Formule 1 een topper was: tussen 1991 en 1995 reed hij voor teams als Jordan, Minardi en Lotus en sprokkelde hij amper één puntje in de GP van Brazilië. In de US Cart Series kende hij wel enorm succes, met de titels in 1997 en 1998. Na opnieuw een klein intermezzo in de Formule 1 bij Williams in 1999 volgde weer de overstap naar het CART-kampioenschap, tot de fatale crash in 2001.

Zanardi had in de racewereld altijd een imago van opgewekte, overal graag geziene gast. Bij het ongeval verloor hij zijn beide benen, maar niet zijn levensmoed. Zanardi zou ondanks of juist met zijn handicap uitgroeien tot een symboolfiguur. Als een voorbeeld van iemand die zich met een zelden geziene wilskracht weer als topsporter wil bewijzen, zoals Marc Herremans in België na zijn verlamming in het triatlon. "Voor mij is het belangrijkste dat ik op een dag kan kiezen of ik weer kan racen of niet. Ik zou dezelfde wagen willen besturen als tevoren", zei Zanardi amper drie maand na het ongeluk.

De Italiaan was dan al volop aan het revalideren, leerde snel met een prothese te lopen en voor zijn handicap omgebouwde wagens te besturen. Anderhalf jaar na zijn ongeluk, in mei 2003, volgde een eerste symbolische zege. In een speciaal aangepaste cockpit in een IndyCarwagen zou hij weer op de Lausitzring rijden, om daar de laatste dertien rondes af te leggen die hij zonder de crash in 2001 nog voor de boeg had. "Ik had zonet de langste pitstop uit de geschiedenis", grapte Zanardi toen, en angst had hij al helemaal niet: "Ik leef niet in het verleden. Het dominante gevoel is niet angst, maar trots. Dat ik weer iets kan doen wat ik altijd graag gedaan heb."

Zanardi zou zich weer helemaal in het racewereldje, met name in het Touring Car Championship (WTCC), inburgeren. En winnen ook, zoals vorig jaar in het Duitse Oschersleben. Voor die prestatie zou hij een prestigieuze erkenning, de Laureus World Sports Award, krijgen. En vorige week reed Zanardi nog mee in het WTCC-finale in het Chinese Macau.

Maar dit weekend moet dus een andere symbolische stap volgen: voor het eerst sinds de fatale crash zal Zanardi op het circuit van Valencia nog eens achter het stuur van een formule 1-wagen zitten. Het BMW Sauberteam had oren naar zijn vraag begin dit jaar, die hij nota bene bij wijze van grap had geformuleerd, of hij eens mocht testen in de BMW F1. De ingenieurs zouden er snel werk van maken om een bolide zodanig aan te passen dat hij geschikt zou zijn voor Zanardi.

De speciale formule 1-wagen beschikt over een hendel aan het stuur om gas te geven en een extra groot pedaal rechts van de cockpit, waarmee Zanardi met zijn rechterprothese kan afremmen. Om kracht te zetten trainde Zanardi ook thuis in de badkamer met een weegschaal tegen de muur. Dan ligt hij op de grond en drukt met de prothese tot 80 kilogram.

Zanardi was dolblij met de kans die BMW geeft voor de testrit, die ongetwijfeld ook deel zal uitmaken van de film over het leven van Zanardi. Een Amerikaanse productiemaatschappij kocht de rechten op zijn biografie My Sweetest Victory. "Natuurlijk weet ik dat ik geen contract meer zal krijgen bij een formule 1-team. Maar het zal wel een ongelooflijke sensatie zijn. Ik kan niet wachten tot ik de V8-motor hoor starten", zo blikte Zanardi vooruit naar de testrit. En niet zonder een portie galgenhumor: "Wat kan er mij overkomen? Mijn benen zijn onkwetsbaar. Scheelt er iets, dan moet ik alleen de schroeven aandraaien."

Zanardi heeft geen probleem met zelfspot. Enkele maanden geleden was hij te gast in de populaire CBS-televisieshow van David Letterman. Toen plooide hij zijn kunstbeen ondersteboven zodat hij zijn voet als een koffietafel kon gebruiken. En de crash beschreef hij als volgt: "Een beetje van Alex ging de ene kant op en een ander deeltje van Alex de andere kant." En als hoofdgast in de talkshow van MTV Italy sprak hij over de moeite die hij zal hebben om zich in de krappe cockpit van de formule 1-wagen van BMW te wringen: "Maar geen probleem. Ik verander gewoon van voet, desnoods een glazen muiltje van Assepoester."

Natuurlijk is de testrit ook een pr-stunt voor BMW. "Het toont aan dat technologie er is om door mensen benut te worden, en niet omgekeerd", zegt Zanardi. "Maar ik ben trots te tonen hoe men tegen het noodlot kan vechten. De crash is een punt in mijn leven dat alles veranderde, maar het gevoel dat ik een racer ben is nooit gestopt. De mensen zijn verwonderd dat ik bekwaam ben om te racen, niemand verwacht dat een man zonder benen kan winnen. Iedereen ziet me als een zeer sterk man, bijna als het tegendeel van een gehandicapte. Vaak krijgen gehandicapten medelijden, maar dat voel ik niet bij mij. Ze zien dat ik hetzelfde leven leid als voorheen, ik ben dezelfde mens gebleven."

Iedereen ziet me als een zeer sterk man, bijna als het tegendeel van een gehandicapte

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234