Woensdag 25/05/2022

AnalyseVaccinatie

Zonder vaccin val je steeds vaker uit de boot, maar mag dat wel?

Een Covid Safe Ticket wordt gescand, op een evenement in Brussel. Beeld ID / HATIM KAGHAT
Een Covid Safe Ticket wordt gescand, op een evenement in Brussel.Beeld ID / HATIM KAGHAT

Nu de vierde covidgolf een feit lijkt, groeit ook de maatschappelijke frustratie. Ziekenhuizen die geen niet-gevaccineerden aannemen, een huisarts die vaccinweigeraars de deur wijst. Gaan we naar een samenleving waar gevaccineerden niet-gevaccineerden uitsluiten?

Stavros Kelepouris

De coronakoorts loopt op in Antwerpen. In ziekenhuisgroep ZNA maken niet-gevaccineerde sollicitanten al een maand lang geen schijn van kans: wie niet ingeënt is tegen het coronavirus, krijgt sowieso geen baan. Dat geldt voor verplegers maar evengoed voor administratief personeel.

Elders in de stad heeft een huisarts het helemaal gehad met vaccinweigeraars. Vanaf 1 januari moeten niet-gevaccineerden niet meer bij hem zijn, klinkt het in een briefje aan zijn dokterskabinet: “Indien niet gevaccineerd zoekt u best een andere huisarts omdat ik van oordeel ben dat u dan geen vertrouwen hebt in de geneeskunde en dus ook niet in mij.”

Het zijn twee geïsoleerde voorvallen, maar ze hebben dezelfde oorsprong. Mensen die overtuigd zijn van het nut van een vaccin, lijken hoe langer hoe minder geduld te hebben met wie zich niet laat vaccineren.

In beide casussen gaat het om praktijken die juridisch op losse schroeven staan. De Orde der Geneesheren reageerde scherp op het nieuws over de huisarts: deontologisch onaanvaardbaar, klonk het. En ook de beslissing van het ZNA lijkt juridisch wankel, want sollicitanten worden geweerd op basis van een vaccin dat niet verplicht is.

Precies daarom wringen de twee voorvallen. Iedereen heeft de vrije keuze om zich al dan niet te laten vaccineren. Maar hoe vrij is die keuze nog als mensen niet meer in aanmerking komen voor een job, of niet meer bij hun huisarts terechtkunnen?

Covid safe

De vraag over de vrije keuze stelde zich al eerder, bij de invoering van het Covid Safe Ticket op bepaalde plaatsen. Ook daar was de vaststelling dat vaccinatie niet opgelegd werd, maar niet-gevaccineerden wel met aanzienlijke belemmeringen werden geconfronteerd. Niet-gevaccineerden die naar een dancing willen, moeten zich telkens opnieuw laten testen. In een interview met De Morgen reageerde coronacommissaris Pedro Facon enigszins laconiek op die paradox. “Iedereen kan zich laten vaccineren, hè.”

Toch zijn de voorvallen in Antwerpen dwingender van aard. Ook wie zich bij wijze van spreken dagelijks laat testen op het coronavirus, is niet welkom bij ZNA of de bewuste huisarts. Daar gaat het niet meer om belemmeringen, maar om de toegang tot een deel van de samenleving die streng wordt afgegrendeld.

Het is wellicht geen toeval dat het tweemaal om een zorgcontext gaat. Op weinig plekken worden mensen zo direct met de gevolgen van de epidemie geconfronteerd als bij de dokter. Huisartsen kreunen al bijzonder lang onder de enorme werkdruk door de pandemie.

Frustraties

Ook in de ziekenhuizen weegt de druk van het virus zwaar. De belasting van de vorige covidgolven komt niet meer terug, maar covidafdelingen blijven slopend werk - zeker op intensive care. Feit is dat het voornamelijk niet-gevaccineerden zijn die het grootste risico lopen om op intensieve zorg te belanden. En dat risico, en de bijhorende druk voor het ziekenhuispersoneel, is perfect te vermijden: de vaccins zijn bijzonder veilig, en bieden een uitstekende (maar geen perfecte) bescherming tegen zware covid. Uit frustratie suggereerden zorgverleners sporadisch zelfs dat niet-gevaccineerden maar zelf moesten instaan voor de ziekenhuiskosten, of dat ze niet meer naar het ziekenhuis moeten komen.

De oplossing lijkt voor de hand te liggen. Wie wil voorkomen dat de spanning tussen gevaccineerden en niet-gevaccineerden verder oploopt, kan het vaccin gewoon verplichten. De overheid wou dat tot nu toe niet doen - een vaccin verplichten raakt aan de lichamelijke integriteit van het individu. En de regering wou eerst afwachten of met een vrije keuze groepsimmuniteit gehaald kon worden.

Die weigering uit het verleden levert vandaag een lastig vraagstuk op. In België is 85 procent van de volwassenen gevaccineerd, in Vlaanderen zelfs al 92 procent. Als een vrije keuze al tot zo'n hoge vaccinatiegraad leidt, is een verplichting dan wel verdedigbaar?

Ondanks die terughoudendheid voor een verplichte vaccinatie werden mensen volgens filosoof Patrick Loobuyck (Universiteit Antwerpen), die recent een boek schreef over de maatschappelijke lessen die corona ons leerde, wel op “slinkse wijze” richting vaccinatie geduwd. “Bijvoorbeeld bij de invoering van het CST werd soms impliciet, soms expliciet gezegd dat die maatregel ook bedoeld was om mensen tot vaccineren aan te zetten.”

“De overheid moet daar toch nog eens goed over nadenken. Vind je dat iedereen gevaccineerd moet zijn, dan is het misschien beter en eerlijker inenting te verplichten. Omgekeerd geldt: als je dat niet wil opleggen, omdat je die vrijheid hoog in het vaandel draagt, dan moeten we daar de consequenties van aanvaarden. Je kan niet zeggen: het is niet verplicht, maar als je het niet doet, tel je niet meer volwaardig mee als burger”, aldus Loobuyck.

Er zijn ook praktische bezwaren: wat met mensen die ook na een verplichting blijven weigeren? Iedereen de nor in, of fikse boetes? Ook dat leidt geheid tot maatschappelijke onrust.

De deltavariant heeft daarnaast van een verplichting nog een lastiger ethische kwestie gemaakt. Die variant is zo besmettelijk dat groepsimmuniteit niet meer gehaald kan worden. Ook als iedereen gevaccineerd is, zal het virus niet verdwijnen. Is het dan nog legitiem om mensen een inenting op te leggen?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234