Dinsdag 09/08/2022

Zuckerberg for president

Roxane van Iperen is juriste, schrijfster en columniste. Deze bijdrage verscheen eerder via Vrij Nederland.

Het zoemt al jaren rond dat Mark Zuckerberg, de oprichter van Facebook, presidentiële ambities heeft. In 2010 zag ik een 26-jarige Zuckerberg voor het eerst op tv, schuchter en met de charme van een betonnen zuil, en begreep onmiddellijk waarom uitgerekend hij in 2003 de veredelde titty-swipe website Facemash had bedacht. Dit pre-Facebook-probeersel was een vergelijkingsmachine waarop je stiekem twee vrouwen tegen elkaar kon afzetten: de een was 'hot', de ander 'not'.

Sinds begin dit jaar trekt Zuckerberg door alle staten van Amerika. "Omdat ik wil weten wat mensen hopen en vrezen", schreef hij op zijn Facebook-pagina. Het woord 'gemeenschap' valt vaak, begeleid door foto's van Zuckerberg met Zeer Normale Amerikanen. De man van 70 miljard ontkent zelf met de volgende verkiezingen mee te willen doen, maar dat hij recent de topstrateeg van Clintons campagneteam heeft aangenomen doet het ergste vrezen.

Velen vinden het een eng idee dat de CEO van Facebook wellicht ooit leider van het vrije Westen wordt. De hoeveelheid data en het bereik van het bedrijf zijn gigantisch. Facebook weet of jij kanker hebt (gehad), of je zwanger, transgender of werkloos bent. Facebook kent je uitgavenpatroon, je familie, je religie en politieke voorkeuren. De angst dat informatie die jarenlang door het bedrijf is verzameld voor overheidsbeleid zal worden gebruikt, is veelgehoord.

Is dit doemscenario voor de toekomst terecht? Nee. Het is naïef en getuigt van een gebrek aan kennis van hoe onze wereld nu al in elkaar zit.

Data zijn het nieuwe goud

De invloed van het bedrijfsleven op de publieke zaak is geen nieuws meer. Trump sloot vorige week nog een wetsvoorstel af met een verwijzing naar zijn succesvolle ondernemingen. Toch vonden we het nog niet zo lang geleden heel gezond om publieke en private belangen gescheiden te houden. Bedrijven handelden in het belang van consument en aandeelhouder, terwijl de staat het veel bredere, sociale belang van iedere burger behartigde, door ook dat te leveren waaraan de markt niet voldeed. Bovendien was er de mogelijkheid van staatsingrijpen. We vergeten weleens dat in korte tijd zowel het spel als de regels ingrijpend zijn veranderd.

Het spel, de vrijemarkteconomie, verbreedde zich significant, van nationale naar globale schaal. De afgelopen decennia is de wereld zo één grote marktplaats geworden, met een vrije stroom van informatie, goederen en kapitaal die over de aardbol raast. Steeds meer zaken werden een commodity: handelswaar. Ook menselijke kennis, ons gedrag en ons sociale leven werden inzet van private winststromen. Data zijn het nieuwe goud.

De regels van het spel kregen vorm in het politieke project van een terugtrekkende overheid en het 'vermarkten' van regelgeving. Frits Bolkestein, een van de ideologische vaandeldragers van deregulering, zei het in 2003 als Europees Commissaris Interne Markt zo: "De verantwoordelijkheid van de regulateur is om een framework op te zetten dat de markt faciliteert haar eigen disciplinerende rol te spelen."

Zo hebben we de situatie gecreëerd dat het bedrijfsleven zijn eigen regels schept en steeds meer taken en bevoegdheden heeft gekregen waarover vroeger de overheid het laatste woord had. Het ultieme product van dit systeem is Facebook, met Zuckerberg als lachende leider van twee miljard mensen wereldwijd.

Facebook bepaalt onze moraal, volgens een one-size-fits-all-methodiek van België tot Saudi-Arabië, waardoor zwaar bevochten vrijheden weer worden ingesnoerd. Facebook bepaalt onze privacygrenzen. Facebook bepaalt onze vrijheid van meningsuiting, waardoor het ene protest wel en het andere niet zichtbaar is. Facebook bepaalt ons nieuws, en daarmee onze mening, en daarmee ons (stem)gedrag. Facebook gebruikt de 350 miljoen foto's die dagelijks worden geüpload om een gezichtsherkenningsprogramma te maken. Je kunt er individuen mee identificeren en volgen in kerken, bij protesten, bijeenkomsten of op luchthavens. In handen van de verkeerde een gruwelijk wapen.

Juridisch gezien kan het allemaal; waar overheden proberen de regie weer in handen te krijgen, stuiten ze op een lobby die met de jaren agressiever wordt. "Dan moet je maar van Facebook gaan", hoor ik vaak, in lijn met de gedachte dat wij persoonlijk verantwoordelijk zijn voor zowel de koers als de correctie van het bedrijfsleven. Onzin. Het is tijd in te zien dat er nieuwe regels nodig zijn voor dit gevaarlijke spel, met de eindregie weer in handen van organen die de belangen van allen behartigen, en niet die van de hoogste bieder.

Nu maar hopen dat deze column veel gedeeld wordt. Niet alleen omdat deze Zuckerberg-onderdaan zich dan weer even in haar waarde bevestigd ziet, maar omdat het een klein begin is de koning van zijn troon te stoten - met z'n eigen middelen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234