Woensdag 06/07/2022

Zware jongens en lichte meisjes

literatuur

feminist press geeft door vrouwen geschreven pulpromans opnieuw uit

Pulpromans worden doorgaans geassocieerd met whisky, sigarettenrook, revolvers en gleufhoeden. In dat decor mogen vrouwen zich doorgaans beperken tot onderworpen of verderf zaaiende rollen. Dit beeld wil Feminist Press hoogdringend corrigeren. Met de herontdekking van enkele vrouwelijke pulpschrijfsters wil de Amerikaanse uitgeverij niet enkel de geschiedenis van het genre laten herschrijven, gehoopt wordt ook dat er 'oud goud' opgedolven worden.

New York / Brussel

New York Times / Eigen berichtgeving

Dinitia Smith / Armand Plottier

Haar gezicht werd eventjes verlicht toen ze door de mist stapte. De mist en de duisternis maakten haar onzeker. Dat zag hij. Het was duidelijk dat ze zich eenzaam voelde. Hij hoorde haar stilettohakken op het asfalt tikken. Het nijdige getik leek haar zelfzekerder te maken. Hij volgde haar niet meteen...

Het lijdt niet de minste twijfel: de 'zij' uit bovenstaand fragment stapt een onzekere toekomst tegemoet. De 'hij' is overigens een seriemoordenaar uit de in 1947 gepubliceerde thriller In a Lonely Place, die het pikzwarte verhaal vertelt van een getormenteerde oorlogsveteraan, een femme fatale en een detective. Het boek van Dorothy B. Hughes verwierf niet enkel een klassieke status, het stond ook jarenlang geboekstaafd als dé uitzondering die de ongeschreven regel in thrillerland bevestigde. Een regel die stelde dat je van vrouwen veel, zo niet alles mocht verwachten, behalve het schrijven van pulpliteratuur. Pulpliteratuur wordt immers doorgaans geassocieerd met mannelijke schrijvers als Dashiell Hammett of Raymond Chandler, die het genre naam en faam bezorgden. Daar wil de uitgeverij Feminist Press dringend verandering in brengen.

In de reeks 'Femmes Fatales' bracht de uitgeverij niet enkel In a Lonely Place opnieuw uit, ook de lesbische romance Girls in 3B van Valerie Taylor (uit 1959) en Skyscraper van Faith Baldwin (uit 1931, over meisjes die liefde zoeken in de grootstad) werden rijp geacht voor een nieuwe carrière. Vanzelfsprekend greep Feminist Press ook terug naar de originele covers van de boekjes. Naar afbeeldingen die destijds, met liefde voor details, in elkaar geknutseld werden. Hete lust en bruut geweld, er zijn lastiger onderwerpen denkbaar. In het ene geval werd de garderobe van het covermeisje strikt beperkt tot een minuscuul en transparant slipje, voor een ander boekje werd geopteerd voor een meisje dat de hete adem van een seriemoordenaar in de nek voelt. Of wat te denken van een weerloos meisje naast een fallusachtige wolkenkrabber?

Pulpromans hebben hun naam te danken aan het goedkope papier waarop ze gedrukt werden. Tijdens de gloriejaren van het genre (vanaf de jaren dertig tot de jaren vijftig) werden ze verkocht buiten de traditionele kanalen, dus niet in boekhandels maar bij de kruidenier, het tankstation of via automaten. Coherente verhalen, uitgewerkte karakters of literair taalgebruik hoef je van de meeste pulpwerkjes niet te verwachten. Hun charme ontlenen ze eerder aan het snelle tempo waarin er geroofd en gemoord werd. Het was, kortom, ideale lectuur om stiekem onder de dekens te lezen. Nadien kon je je daarover een beetje schuldig voelen, maar dat maakte de boekjes enkel maar charmanter. Vandaag de dag kan je je enkel verbazen over die vreemde, prefeministische decennia tijdens dewelke vrouwen in thrillers enkel de rol van gevaarlijke dame, hoer of maagd toebedeeld kregen. Onwrikbare waarheden als 'vrouwen die aan seks denken, tarten het noodlot', inspireerden vele schrijvers tot hun pakkend verhaal.

Livia Tenzer en Jean Casella van Feminist Press schreven in hun voorwoord dat pulpboeken doorgaans probleemloos de censoren passeerden, voor films was men in dezelfde periode niet zo mals. Verboden terrein exploreren was aan de meeste pulpschrijvers, die zich overigens vaak achter een pseudoniem verscholen, duidelijk wel besteed.

Ondanks de strenge eisen van het genre kan je de mannelijke pulp nochtans duidelijk van de vrouwelijke onderscheiden, stelde Livia Tenzer onlangs in een interview. "Mannen waren bang om hun job aan een vrouw kwijt te spelen. Dat wordt mooi beschreven in Skyscraper, een boek dat tijdens de economische crisisjaren, na de beurskrach van 1929, werd geschreven. Skyscraper is mooi in zijn eenvoud. Het hoofdpersonage, de 22-jarige Lynn, heeft een topfunctie bij een bank. Zo gauw het aantrekkelijke meisje verliefd wordt op een zekere Tom stapelen de problemen zich op. Vooral het slot van Skyscraper mag opmerkelijk genoemd worden. Lynns werkgever wordt gedwongen om de huisregels van de bank aan te passen, want het meisje mag met haar Tom huwen zonder haar baan op te geven. In a Lonely Place, dat in 1950 verfilmd werd door Nicholas Ray met niemand minder dan Humphrey Bogart in een hoofdrol, behandelt de problematiek van de oorlogsveteranen die zich na de Tweede Wereldoorlog opnieuw aan het burgerleven moeten aanpassen. Tijdens de afwezigheid van de mannen werden de vrouwen in het arbeidsproces ingeschakeld en volgens professor Lisa Maria Hogeland creëerde dit gegeven een "verhoogde seksuele spanning" in de Amerikaanse cultuur. The Girls in 3-B gaat dan weer over drie meisjes die samen een appartement in Chicago huren. Dit boek werd geschreven door Valerie Taylor, pseudoniem van schrijfster en dichteres Velma Young, een fervent verdedigster van de lesbiennerechten. Volgens literatuurprofessor Lisa Walker onderscheidt dit boek zich van de doorsnee pulp doordat de lesbische protagonisten als bij uitzondering niet als alcoholisten of in de armen van een begrijpende man eindigen. Sterker nog, volgens Valerie Taylor is het perfect mogelijk om als lesbienne ook gelukkig en succesvol zijn.

En Feminist Press heeft nog meer 'Femmes Fatales'-titels op stapel staan. Zo mogen we in de lente The Blackbirder uit 1943 verwachten, opnieuw een werkje van Dorothy B. Hughes. Het vertelt het verhaal van een rijke Amerikaanse in Parijs, die samen met het verzet tegen de nazi's ten strijde trekt. Dat Amerika talloze vrouwelijke pulpschrijfsters telde verbaast de Nederlandse thrillerschrijver en -kenner Rinus Ferdinandusse geenszins. "Alleen raakte behalve Dorothy B.Hughes geen van hen in Europa bekend."

Dorothy B. Hughes is dan ook een schrijfster die Ferdinandusse niet onmiddellijk met pulp wil associëren, net zo min als grootheden zoals Raymond Chandler en Dashiell Hammett, volgens hem "allemaal schrijvers die benauwend mooie thrillerliteratuur schreven." Professor Marysa Demoor, specialiste genderstudies en literatuur, vindt het alvast bijzonder waardevol dat Feminist Press deze boeken, die anders niet aan bod zouden komen, terug op de markt brengt. "De uitgeverij wil al een aantal jaren bepaalde auteurs terug bekend maken opdat studenten die begaan zijn met gendercursussen ze kunnen bestuderen. Misschien hoopt de uitgeverij ook op een verfilming, wat na het succes van een film als Pulp Fiction van regisseur Quentin Tarantino niet geheel denkbeeldig is."

"We blijven zoeken naar slechte meisjes, vrouwen met onwettige kinderen en lesbiennes", besluit uitgeefster Livia Tenzer combattief. "meestal krijgen 'onze vrouwen' hun zin en ze worden niet altijd gestraft voor hun gedrag."

De titels uit de Femmes Fatales reeks zijn verkrijgbaar via amazon.com

'We blijven zoeken naar slechte meisjes, vrouwen met onwettige kinderen en lesbiennes, die niet altijd worden gestraft voor hun gedrag'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234