Woensdag 29/06/2022

NieuwsZweden

Zweedse coronacommissie: land had tijdens eerste coronagolf in gedeeltelijke lockdown gemoeten

Terrasjes in Stockholm in maart 2020, toen de meeste landen op slot waren.  Beeld via REUTERS
Terrasjes in Stockholm in maart 2020, toen de meeste landen op slot waren.Beeld via REUTERS

Zweden had tijdens de eerste coronagolf in maart 2020 strenger moeten optreden door plekken als restaurants, winkelcentra, kappers en zwembaden tijdelijk te sluiten. Dat schrijft de Zweedse coronacommissie in haar derde en laatste evaluatierapport.

Jeroen Visser

Hiermee neemt de commissie afstand van het opvallende beleid van de Zweedse autoriteiten om tijdens de coronacrisis elke vorm van lockdown uit te sluiten. Tegelijk noemt de commissie het ‘fundamenteel correct’ dat Zweden het middel van de lockdown in het verdere verloop van de pandemie nooit heeft ingezet. “Langere of terugkerende lockdowns beroven burgers van hun vrijheid op een manier die niet te verdedigen is, tenzij sprake is van een extreme dreiging.”

In een eerder rapport had de coronacommissie al zware kritiek geuit op de ‘trage’ reactie van autoriteiten tijdens de eerste golf. Waar andere landen uit voorzorg in lockdown gingen, nam Zweden opvallend weinig maatregelen. Er kwam een bezoekverbod voor verpleeghuizen en een verbod op evenementen met meer dan vijftig personen. “Dit was gebaseerd op het geloof dat het mogelijk was om ouderen en andere risicogroepen te beschermen tegen het virus. Dat bleek al snel meer wensdenken te zijn dan een concreet plan van aanpak”, aldus het rapport.

Coronahel of coronahemel

Zweden werd door zijn afwijkende beleid en hoge sterftecijfers in het eerste jaar van de pandemie afgeschilderd als zowel coronahel als coronahemel, afhankelijk van het perspectief. In het eerste geval werd schande gesproken van het lakse beleid dat ouderen en zwakkeren vogelvrij verklaarde. In het andere geval werd Zweden bejubeld als bastion van vrijheid.

Terugkijkend neemt de evaluatiecommissie een genuanceerde positie in. Ze oordeelt hard over het beleid tijdens de eerste golf, toen de sterftecijfers tot de hoogste in Europa behoorden. Maar over de hele periode bekeken en vergeleken met de rest van Europa is Zweden volgens de commissie juist ‘relatief goed’ door de pandemie gekomen. De onderzoekers roemen het feit dat de meeste Zweedse scholen altijd open zijn gebleven.

De conclusie dat Zweden het niet zo slecht heeft gedaan, werd onlangs bekrachtigd door een analyse van The Economist. Het blad rekende uit dat de oversterfte door corona in Zweden op 13.000 ligt, oftewel 128 mensen per 100.000 inwoners. In de buurlanden van Zweden, die een streng coronabeleid hanteerden, ligt de oversterfte fors lager. In Denemarken gaat het bijvoorbeeld om 62 mensen per 100.000 inwoners.

Tijdens de tweede golf in de winter van 2020 en het voorjaar van 2021 voerde Zweden meer restricties in, zoals een verbod op de verkoop van alcohol na 20 uur, thuiswerken voor ambtenaren en een limiet op het aantal winkelbezoekers. Maar ook toen bleven veel maatregelen, zoals het dragen van een mondkapje in het openbaar vervoer, vrijwillig. Terecht, oordeelt de commissie. “Veel landen die voor lange of terugkerende lockdowns kozen deden het slechter dan Zweden, wat erop duidt dat het hoogst onzeker is wat het effect van lockdowns is geweest.”

Anders Tegnell, de Zweedse staatsepidemioloog, benadrukte recentelijk in een interview met de Financial Times dat het land ondanks het ontbreken van een formele lockdown wel “op grote schaal dicht is gegaan”. Veel Zweden vermeden lange tijd sociale contacten en werkten indien mogelijk thuis. Tegnell betoogde dat maatwerk beter werkt dan ‘alles dichtgooien’. “Na twee jaar kun je zeggen dat Zweden niet uitzonderlijk is. We zijn niet de beste, maar zeker ook niet de slechtste. Je kunt je dus afvragen of de draconische maatregelen die elders zijn genomen, voor iemand goed zijn geweest.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234