Dinsdag 05/07/2022

Zwitsers stemmen over goede doelen voor 'overtollig' goud

De Zwitsers hebben een luxeprobleem. Ze zijn het niet eens over hoe de opbrengst van 1.300 ton goud moet worden aangewend.

Zürich

Van onze correspondent

Matthias Creffier

Wat aangevangen met 20 miljard Zwitserse frank (13,7 miljard euro) uit de verkoop van 1.300 ton 'overtollig' goud uit de kluizen van de Nationale Bank? De staatsschuld afbouwen, zo zeggen economen, maar dat is buiten de Zwitserse politici gerekend. Geld dat uit de lucht komt vallen moet worden verdeeld onder de kiezers, vinden zij. Twee jaar is er gedebatteerd over hoe de koek moet worden versneden. Een luxeprobleem, waarover de Zwitsers zondag in een referendum het laatste woord hebben.

De Zwitserse goudschat dateert uit de tijd dat de Nationale Bank goud in voorraad moest hebben om de waarde van de bankbriefjes te dekken. Door een grondwetswijziging in 2000 werd de Nationale Bank niet langer verplicht haar goud aan een vast tarief van 4.600 frank (3.137 euro) in de boeken te schrijven, maar kon de reële marktprijs worden gerekend. Die bedraagt intussen het driedubbele en dus kwamen de bankiers tot de slotsom dat ze ongeveer de helft van hun opgewaardeerde edelmetaal best konden missen.

Het soevereine volk kan morgen kiezen tussen twee voorstellen over de verdeling van de buit. De rechts-populistische Schweizerische Volkspartei (SVP) wil met zijn 'goudinitiatief' eens en voor altijd in de grondwet vastleggen dat overtollige reserves van de nationale bank in de ondergefinancierde nationale pensioenkas (AHV) worden gestort. De andere partijen verwijten de SVP dat de problemen van de pensioenkas op die manier slechts een paar jaar worden uitgesteld en dat het geld dan op is.

De regering heeft daarom een 'duurzaam' tegenvoorstel geformuleerd. De opbrengst van 20 miljoen Zwitserse frank wordt met de nodige indexaanpassingen voor 30 jaar vastgelegd in een fonds, zodat de volgende generatie opnieuw kan beslissen wat ermee moet gebeuren. Enkel de opbrengst uit de rente van het kapitaal, ongeveer 600 miljoen Zwitserse frank (409 miljoen euro) per jaar, wordt verdeeld: een derde gaat naar de pensioenkas, een derde naar de kantons en een derde naar de Zwitserse Solidariteitsstichting. Die stichting is nieuw en wil geld geven aan humanitaire projecten, niet alleen in Zwitserland maar ook in het buitenland.

Dat laatste is een doorn in het oog van de SVP, de partij rond zakenman-miljonair Christoph Blocher die vooral in Duitstalig Zwitserland scoort met xenofobe standpunten. "De zogenaamde Solidariteitsstichting is het resultaat van chantage door de top van het Joods Wereldcongres en zet de deur open voor verdere afpersing", aldus de SVP. Het idee voor de stichting werd in 1997 gelanceerd door toenmalig president Arnold Koller, op een moment dat Zwitserland internationaal onder vuur lag voor zijn rol tijdens de Tweede Wereldoorlog. De banken kregen het verwijt de oorlogsmachine van Hitler te hebben gefinancierd door het roofgoud van de nazi's op te kopen en zouden zich nadien in stilte hebben verrijkt met de tegoeden van op de slapende rekeningen van de slachtoffers van de Holocaust. Koller zei in die context dat de solidariteitstichting "vanzelfsprekend ook de slachtoffers van de holocaust" zou helpen, een uitspraak die de SVP graag aanhaalt om zijn gelijk te bewijzen.

Intussen heeft Zwitserland de holocaustslachtoffers via een ander fonds vergoed. De regering doet er alles aan om de bevolking ervan te overtuigen dat de Solidariteitsstichting in zijn huidige vorm niets te maken heeft met boetedoening voor de fouten in het verleden. Het gaat om een gebaar in de 'humanitaire traditie' van een 'zelfbewuste natie' uit "dankbaarheid van twee wereldoorlogen gespaard te zijn gebleven". Betalingen aan individuen of belangengroepen zijn uitgesloten, de stichting zal enkel samenwerken met respectabele organisaties voor toekomstgerichte projecten in de strijd tegen armoede en geweld, met bijzondere aandacht voor de jongeren. De regering maakt geen geheim van zijn hoge verwachtingen en vergelijkt de stichting nu al met het Rode Kruis.

Die vergelijking gaat volgens sommigen niet helemaal op. Toen de stichter van het Rode Kruis, Henri Dunant, in 1859 de menselijke ellende zag op het slagveld van Solferino had hij meteen een duidelijk doel voor ogen. De solidariteitstichting beschikt daarentegen meteen over een smak geld maar heeft geen eigen missie. "Er is meer dan ellende genoeg in de wereld", zo antwoordde de Zwitserse president Kaspar Villiger op vragen waarvoor de stichting nu eigenlijk moet dienen. Wanneer de regering in eigen land iets wil doen aan stedelijke armoede, analfabetisme en racisme, kan ze het geld beter geven aan de bevoegde overheidsdiensten, zo luidt de kritiek. En voor humanitaire steun in het buitenland kan het ministerie voor Ontwikkelingssamenwerking het best wat extra geld gebruiken. De politiek mag haar verantwoordelijkheden niet afschuiven op een stichting die aalmoezen uitdeelt, zo stelde het opinieweekblad Weltwoche. Nu wordt de bevoegdheid om projecten te selecteren overgelaten aan een twaalfkoppige stichtingsraad, die volgens de Weltwoche onmogelijk de verwachte stortvloed aan projectvoorstellen met kennis van zaken kan beoordelen en opvolgen.

En dan zijn er nog diegenen die vinden dat de Nationale Bank haar goud te goedkoop van de hand doet. Sinds mei 200 werd 600 ton geliquideerd aan een gemiddelde prijs van bijna 280 dollar (285 euro) per ons. In dezelfde periode steeg de goudprijs met 18 procent tot ongeveer 320 dollar (326 euro) per ons. In deze tijden van oorlogsdreiging en beursmalaise houdt Zwitserland zijn goud beter nog wat bij, zo luidt het.

"Onzin", reageert Werner Abegg, woordvoerder van de Nationale Bank, "Toen we met de goudverkoop begonnen waren de vooruitzichten bijzonder somber. Met nog een meer dan de helft van de goudverkoop voor de boeg liggen de inkomsten hoger dan verwacht. Wanneer we als grootste verkoper van goud in de wereld beginnen knoeien met het tempo van de verkopen verliest de markt zijn transparantie en kan het met de goudprijs weer alle kanten op."

En dus gaat de goudverkoop onverstoorbaar door, in een tempo van een ton per dag, wat de kiezer zondag ook moge beslissen. Het is ook mogelijk dat geen van beide voorstellen het haalt en dan kunnen de politici zich opnieuw het hoofd breken over wat ze in godsnaam moeten aanvangen met een geschenk van 20 miljard Zwitserse frank.

De goudschat dateert uit de tijd dat de Nationale Bank goud in voorraad moest hebben om de waarde van de bankbriefjes te dekken

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234