Maandag 04/07/2022

Portret

Charles Michel: de incompetente/ambitieuze president van de EU is stilletjes herkozen

EU-president Charles Michel. Beeld Photo News
EU-president Charles Michel.Beeld Photo News

Een mismatch of een meesterstrateeg? Vanavond is EU-president Charles Michel heel stilletjes herkozen. Want onze landgenoot roept in Europa onverenigbare gevoelens op. Waarom is dat?

Marc Peeperkorn

De meningen over hem zijn, op z’n zachtst gezegd, verdeeld. Volgens zijn critici is EU-president Charles Michel een incompetente, cholerische en chaotische Waal met een veel te groot ego. Voor zijn medestanders is de 46-jarige liberaal een gewiekste, ambitieuze, loyale politicus die de EU eindelijk profiel op het wereldtoneel geeft. Een ding was op voorhand al zeker: hij zou vanavond door de regeringsleiders herkozen worden, liefst zo geruisloos mogelijk. Dat gebeurde ook om 19 uur. Zijn tweede en laatste mandaat loopt tot 30 november 2024.

Michel zelf twijfelde afgelopen maanden soms of de leiders hem een tweede mandaat van 2,5 jaar zouden gunnen. Zenuwachtig keek hij naar Den Haag, waar Mark Rutte steeds meer glans verloor in een eindeloze kabinetsformatie. Zou die dan...? Of naar Lissabon waar premier António Costa Europese ambities werden toegedicht mocht hij de verkiezingen verliezen. Rutte staat inmiddels aan het roer van zijn vierde kabinet, Costa begint eind deze maand zijn derde, dus uit die hoek niets te vrezen. Opvallend genoeg heeft niemand überhaupt zijn of haar vinger opgestoken om Michel op te volgen.

Zijn eerste termijn als ‘voorzitter van de Europese Raad’, zoals zijn functie officieel luidt, was het resultaat van die verrassende politieke tombola in zomer van 2019. De christendemocraat Ursula von der Leyen werd door de leiders voorgedragen als voorzitter van de Europese Commissie, ten koste van de Nederlander Frans Timmermans. De sociaaldemocraten hadden vervolgens de tweede keuze maar in plaats van het prestigieuze EU-voorzitterschap kozen ze voor de positie van EU-buitenlandchef (Josep Borrell). Waarmee de toenmalige Belgische premier Michel de voorzittershamer van de Pool Donald Tusk kon overnemen.

Sinds zijn aantreden op 1 december 2019 als EU-president heeft Michel 62 Europese en andere toppen voorgezeten, waarvan 29 online. Het tussentijdse oordeel? “De man zoekt een missie”, schampert een criticaster. “Ik betaal het beste diner ooit om van hem af te komen”, belooft een tweede. “De EU-top is het machtscentrum van Europa, Michel geeft daar leiding aan, toegewijd aan het compromis”, stellen zijn fans.

Lees ook

‘Monsieur Patate’ doet het zo slecht nog niet: het beleid van Charles Michel gewikt en gewogen

Belgische aanpak

De critici wijzen op gebrek aan resultaat. Tijdens de eerste EU-top die Michel voorzat (december 2019) werd weliswaar klimaatneutraliteit in 2050 beloofd – een heuse prestatie – maar Polen legde zich hier niet op vast. Daarna begon de coronapandemie die vooral Von der Leyen eer, glorie en bekendheid opleverde met de inkoop van levensreddende vaccins en de vlekkeloze introductie van de corona-reispas.

De vijf dagen en vier nachten durende marathontop in juli 2020 – waarop de EU-leiders onderhandelden over een nieuwe meerjarenbegroting (1.050 miljard euro) en een herstelfonds (750 miljard euro) – had Michels moment moeten zijn. Maar nogal wat betrokkenen zijn vernietigend over diens inbreng: Michel gaf interviews op het balkon van zijn werkkamer terwijl Merkel, Macron en Rutte het werk deden. En nu is er oorlog in Oekraïne, geen kwestie waarmee Michel kan scoren. De Franse president Emmanuel Macron stal eerder deze maand de show met een informele top in Versailles, Macron en bondskanselier Olaf Scholz onderhandelen met Poetin.

De critici hekelen de manier waarop Michel de EU-toppen voorbereidt en leidt, toch zijn voornaamste taak. Alles op het laatste moment en dan een lange, nachtelijke vergadering. Een typisch Belgische aanpak, zeggen diplomaten: dralen, dralen en dan iedereen een paar kralen.

Wat zeker zo irriteert, is Michels niet te stoppen woordenstroom en zijn permanente roep om aandacht: met speeches, nieuwsbrieven, interviews, tweets en dan weer speciale boekjes met ‘the best of’ zijn speeches. “Hij gedraagt zich als de baas van Europa”, verzucht een EU-ambtenaar. “Terwijl hij niet meer is dan de voorzitter van een vergadering.” Het in EU-kringen zeer bekende Twitter-account Le Chou (‘Het Spruitje’) steekt graag de draak met Michels geldingsdrang.

‘Kotsmisselijk’

Directe medewerkers van Michel maar ook sommige diplomaten worden vooral heel erg moe van alle kritiek op de EU-president. “Kotsmisselijk, als ik eerlijk ben”, stelt een van hen. Op hun beurt schilderen ze de criticasters af als miezerige azijnpissers, ambtenaren die het niet kunnen verkroppen dat hun ‘Brusselse speeltje’ door Michel is afgepakt. “Ze zagen de EU als hun project, lekker ver weg van de burger. Ambtenaren en diplomaten willen maakbaarheid en voorspelbaarheid, geen politieke bemoeienis”, analyseert een ervaren EU-ambtenaar.

Kritiek op Michels voorbereiding van EU-toppen, vegen zijn medestanders van tafel. Ze wijzen op de clubjes van premiers die hij heeft geformeerd – in steeds wisselende samenstelling – die in de aanloop naar een top de agenda doorspreken. Dat leidt tot begrip voor elkaars standpunt en voorkomt gedoe op de EU-top zelf. De video-toppen tijdens de pandemie waren bovendien een manier om stoom af te blazen en uit te huilen voor leiders die thuis allemaal de wind van voren kregen.

Diplomaten stellen dat Michel dicht tegen Macron aankruipt, niet vreemd voor een Franstalige liberaal. “Maar ook voor andere leiders is hij belbaar bij nationale problemen”, stelt een diplomaat. “Hij wordt gezien als een trouwe soldaat, niet als een irritant mannetje.”

Sofagate

Wat Michel achtervolgt, is zijn ronduit beroerde relatie met Von der Leyen. Was die van meet af aan al koel – hun wekelijkse ontmoeting op maandag werd veelvuldig afgezegd, waarbij ze elkaar beschuldigden van het annuleren – het voorlopige dieptepunt en funest voor Michels reputatie was ‘sofagate’. Bij een gezamenlijk bezoek vorig jaar april aan de Turkse president Recep Tayyip Erdogan, stonden in de ontvangstkamer twee stoelen klaar. Michel liet zich in de ene zetel ploffen, Erdogan in de andere, hetgeen een perplexe Von der Leyen een hoorbaar “uhm?” ontlokte. Omdat Michel geen enkele aanstalten maakte op te staan, nam de Commissievoorzitter zichtbaar geïrriteerd plaats op een iets verderaf staande sofa. De beelden van dit incident gingen viraal, sofagate was geboren.

Excuses van Michel nadien baatten niet, Von der Leyen buitte het incident ten volle uit met een snoeiharde speech in het Europees Parlement: “Ik voelde me gekwetst, ik voelde me alleen”, zei ze. “Dit gebeurde omdat ik een vrouw ben.” Onlangs was er een soortgelijk incident tijdens de EU-Afrikatop toen de Oegandese minister van Buitenlandse Zaken Von der Leyen volstrekt negeerde en alleen Michel en Macron een hand gaf. Het was de Franse president die de minister vervolgens beleefd naar Von der Leyen dirigeerde, Michel stond ernaast te glimlachen.

Lees ook

Ruzie op Europese top na ‘sofagate’ in Turkije: waarom was er geen stoel voor Von der Leyen?

Von der Leyen: ‘‘Sofagate’ was seksisme’

Videostill van het gênante moment waarop Michel en Erdogan op een stoel plaatsnamen, terwijl er geen plaats voorzien was voor Von der Leyen. Beeld AFP
Videostill van het gênante moment waarop Michel en Erdogan op een stoel plaatsnamen, terwijl er geen plaats voorzien was voor Von der Leyen.Beeld AFP

De relatie tussen de voorzitter van de Commissie en die van de raad van regeringsleiders, is nooit makkelijk. Verdragsrechtelijk zit er overlap tussen hun bevoegdheden, wat tot geknetter leidt. Daarbij heeft de Commissievoorzitter geld (EU-budget van 160 miljard per jaar) en ruim 30.000 ambtenaren, de EU-president heeft alleen zijn hamer en politieke vrienden.

Voor de eerste EU-president Herman Van Rompuy was het zijn laatste politieke klus van zijn carrière. Hij was bij uitstek de man achter de schermen en toenmalig Commissievoorzitter José Barroso paalde zijn ambities nauwkeurig af tot waar Berlijn en Parijs hem toestemming gaven. Beide heren waren bovendien lid van dezelfde christendemocratische familie.

Hun opvolgers Donald Tusk en Jean-Claude Juncker schuurden wat meer, maar ook hier gold: voor Juncker was het zijn laatste grote optreden, Tusk keek vooral naar Polen, en beiden zijn christendemocraat. Nu zit de EU met twee mensen vol ambitie: Michel wil niet alleen nu een tweede termijn als EU-president maar is na afloop daarvan pas 49 jaar en nog lang niet uitgewerkt. De liberaal wil graag op een internationaal podium verder en dat vergt profiel.

De christendemocraat Von der Leyen (63) vertoont evenmin tekenen van vermoeidheid. Velen verwachten dat ze in 2024 een tweede termijn als Commissievoorzitter ambieert. Het resultaat is constante naijver tussen de twee ‘presidenten’. “Het stond in de sterren geschreven”, stelt een Commissie-ambtenaar. “Ze willen beiden schitteren, staan elkaar in de weg. Wat resteert is modder gooien, het gaat van kwaad naar erger”, zegt een diplomaat.

Schwalbes

Het stond Michels herbenoeming niet in de weg. Zijn liberale vrienden Rutte en Macron staan achter hem, de rest waardeert dat hij als oud-premier begrip heeft voor hun positie thuis. “Vergeet ook niet: premiers en presidenten gedragen zich als vedettes in het veld, inclusief Schwalbes. Michel als scheidsrechter is dan een welkom mikpunt van kritiek”, aldus een diplomaat.

Regeringsleiders hebben deze dagen genoeg aan hun hoofd, zegt de diplomaat. Extra gezeur met de zoektocht naar een nieuwe EU-president kon ze gestolen worden. “Het thuisfront gaat voor. Een EU-top met Michel is niet meer dan een tweemaandelijks beepje op hun radar.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234