Woensdag 26/01/2022

AchtergrondFilippijnen

De Filippijnse politiek als een soap - met nu de zoveelste plottwist

De Filippijnse president Rodrigo Duterte met zijn dochter Sara op bezoek in Japan. Beeld ANP / EPA
De Filippijnse president Rodrigo Duterte met zijn dochter Sara op bezoek in Japan.Beeld ANP / EPA

De Filippijnse politiek lijkt op een soap over twee families die er de dienst uitmaken. Laatste plottwist: de dochter van de huidige president en de zoon van de vroegere dictator slaan de handen ineen. Wat brengt de volgende aflevering?

Gijs Moes

Vindt u politiek een zaak van saaie, voorspelbare types? Kijk dan eens naar de kandidaten voor het Filippijns presidentschap: een beroemde bokser, een charmante acteur, een botte politiechef, een niet zo snuggere erfgenaam en toch nog een verstandige vrouw.

“It’s more fun in the Philippines”, zegt Jean Encinas Franco, hoogleraar politicologie aan de Universiteit van de Filippijnen in Manila. Ze zegt het met een cynisch lachje, want de slogan die ooit bedacht werd voor het toerisme in haar land lijkt ook wel van toepassing op de chaotische politiek.

“We hebben geen goed ontwikkelde politieke partijen, dat maakt het proces onvoorspelbaar. Kandidaten wisselen net zo makkelijk van partij als van overhemd.” Op de achtergrond wordt alles bepaald door enkele machtige families met veel geld, zegt Franco. “Zijn we een democratisch land? Ja, volgens de procedures wel.”

Nee, heeft Sara Duterte al heel vaak gezegd, ze doet niet mee

Een van die machtige families schuift nu een nieuwe kandidaat naar voren voor de verkiezingen van mei 2022: Sara Duterte, burgemeester van de stad Davao en dochter van president Rodrigo Duterte. Ze heeft al vaak gezegd dat ze niet meedoet: tegen de pers, tegen de partij, zelfs tegen haar vader zei ze nee. Maar Duterte vindt zijn dochter nu eenmaal de beste kandidaat en met hem veel Filipino’s.

Vader en dochter Duterte botsen weleens, vooral als het om zijn opvattingen over vrouwen gaat. Beeld ANP / AFP
Vader en dochter Duterte botsen weleens, vooral als het om zijn opvattingen over vrouwen gaat.Beeld ANP / AFP

De 43-jarige burgemeester ligt al maanden voor in de peilingen en de speculaties over haar kandidatuur zijn opgelaaid sinds ze afgelopen week bekendmaakte af te zien van een tweede termijn in Davao. Donderdag sloot ze zich aan bij de politieke partij van voormalig president Gloria Arroyo, ook zo’n belangrijke naam op de achtergrond. Zaterdag maakte Duterte toch bekend dat ze meedoet, als kandidaat voor het vicepresidentschap.

Sara Duterte groeide op in een politieke familie. Toen ze tien was, werd haar vader burgemeester van Davao, een stad met ruim 2,5 miljoen inwoners op het zuidelijke eiland Mindanao. Haar oudere broer Paolo was daar viceburgemeester en is nu volksvertegenwoordiger namens Davao.

Hun jongere broer Sebastian wilde niet de politiek in, maar werd toch viceburgemeester en neemt nu de positie van zijn zus soepel over. De familie heeft altijd wel een kandidaat, al sinds grootvader Vicente Duterte in 1959 gouverneur werd van de regio.

Sara is vaders favoriet

Ze botst weleens met haar vader, vooral als het gaat om zijn opvattingen over vrouwen. Zo maakte Rodrigo Duterte een onsmakelijke opmerking over de Australische non Jacqueline Hamill, die in 1989 overleed na een groepsverkrachting in Davao. Na het zien van haar levenloze lichaam suggereerde hij dat hij wel mee had willen doen. Toen Sara protesteerde, noemde haar vader haar een drama queen.

Toch is Sara zijn favoriete kind om een rol in de politiek te vervullen. Ze heeft hetzelfde daadkrachtige no-nonsense-imago als hij en ze heeft nooit afstand genomen van de keiharde antidrugscampagne in het land. Logisch, zegt hoogleraar Franco, want als ze haar vader afvalt vinden veel Filipino’s haar een slechte dochter.

De antidrugscampagne van Duterte kostte volgens officiële cijfers ruim zesduizend levens, vaak van onschuldigen. Volgens mensenrechtenorganisaties gaat het om een veelvoud. Het Internationaal Strafhof ICC heeft een vooronderzoek ingesteld.

De man met de harde hand geeft een veilig gevoel

Met zijn nietsontziende optreden, waarbij iedereen die ook maar iets met drugs te maken zou kunnen hebben ter plekke wordt doodgeschoten, spreekt Duterte wel veel kiezers aan. In het land dat enorme inkomensverschillen en veel corruptie kent, zijn er genoeg rijken die weinig te vrezen hebben van de politie en ook een groot deel van de middenklasse voelt zich veilig bij de man met de harde hand. Net als een deel van de armen, die het meest te lijden hebben van drugshandel en misdaad.

De twee clans verenigd: (oud-)presidentsdochters Sara Duterte en Imee Marcos. Beeld REUTERS
De twee clans verenigd: (oud-)presidentsdochters Sara Duterte en Imee Marcos.Beeld REUTERS

Duterte heeft nooit een geheim gemaakt van zijn harde aanpak. Hij heeft de politie openlijk opgeroepen iedereen die iets met drugs te maken lijkt te hebben direct dood te schieten en schept op dat hij in Davao weleens iemand om het leven heeft gebracht. “Als ik naar de Tien Geboden of de priesters zou luisteren, zou ik nooit iets voor elkaar krijgen als burgemeester”, zei de man die van huis uit katholiek is.

Of een meerderheid van de bevolking zijn beleid steunt, doet niet ter zake. De regels bepalen dat de kandidaat die de meeste stemmen haalt president wordt, in één ronde. Dat hoeft dus geen meerderheid te zijn. Duterte is in 2016 gekozen met amper 40 procent, zijn voorganger Fidel Ramos kwam er met nog geen kwart van de stemmen. Een sterk verdeeld veld, zoals zich dat ook nu aftekent, werkt in het voordeel van de kandidaat met een trouwe aanhang.

Duterte regeert omdat het volk hem roept

Waarom doet de president niet zelf nog een gooi naar het hoogste ambt? Simpel antwoord: dat mag niet, volgens de grondwet kan de Filippijnse president maar een termijn dienen. Nu lijkt Duterte er niet echt de man naar om zich bij dit soort formaliteiten neer te leggen, maar toch doet hij dat. Tot nu toe. Hij stelde zich eerder wel kandidaat om vicepresident te worden, maar trok zich later terug.

Onverwachts stelde vader Duterte zich zaterdag toch weer kandidaat als vicepresident. Dan neemt hij het dus op tegen zijn dochter, maar het zal niemand verbazen als dit alleen een tactische zet is en hij zich maandag alsnog terugtrekt.

Duterte (76) laat geregeld horen dat hij genoeg heeft van de politiek, wat past bij zijn imago van sterke man en redder van het vaderland: hij doet het omdat het volk hem roept, niet omdat hij zo graag wil. “Dat beeld schetst hij graag”, zegt Franco. Sara Duterte kan ook de kaart van politicus tegen wil en dank spelen, nu ze op het laatst heeft gezegd dat ze toch meedoet. Daarmee volgt ze, wéér, haar vader. Die maakte zes jaar geleden op het allerlaatste moment zijn kandidatuur bekend.

Als vicepresident zal Sara Duterte hoogstwaarschijnlijk een team vormen met een andere erfgenaam met een nog bekendere achternaam: Ferdinand Marcos jr., bekend als Bongbong. De zoon van oud-dictator Ferdinand Marcos doet een gooi naar het presidentschap, na eerdere aarzelingen en mislukkingen.

Imelda Marcos is de drijvende kracht achter de loopbaan van haar zoon

Bongbong Marcos heeft veel meegekregen dat hem voorbereidt op het hoogste ambt, ook hij komt uit een zeer politieke familie. Die is sterk in het noorden, op het eiland Luzon. Zijn oudste zus, Imee Marcos, was tot twee jaar geleden gouverneur van Ilocos Norte en is nu senator. Haar zoon Matthew Manotoc is nu gouverneur en andere familieleden spelen ook een rol in de politiek.

Ferdinand Bongbong Marco lijkt niet altijd even enthousiast om het hogerop te zoeken. Beeld REUTERS
Ferdinand Bongbong Marco lijkt niet altijd even enthousiast om het hogerop te zoeken.Beeld REUTERS

De familie Marcos is extreem rijk, altijd handig in een dure verkiezingscampagne. De honderden miljoenen dollars die Marcos senior naar schatting overhield aan zijn periode als leider van de Filippijnen zijn niet allemaal teruggevorderd door de staat, vooral in Zwitserland moeten nog grote bedragen op de bank staan. Weduwe Imelda Marcos, voormalig Miss Manila en first lady, leidt een zeer luxe leven.

Imelda is, ondanks haar 92 jaar en een veroordeling wegens corruptie in 2018, de drijvende kracht achter de carrière van haar enige zoon. Marcos jr. lijkt niet altijd even enthousiast om het hogerop te zoeken, zij is ervan overtuigd dat hij een missie heeft te vervullen in de voetsporen van zijn vader. Of hij daarin slaagt, is de vraag.

Zes jaar geleden was Bongbong Marcos kandidaat-vicepresident; die wordt in de Filippijnen onafhankelijk van de president gekozen. Ook al vormen kandidaten in de praktijk wel één ticket, zoals in de VS, ze zijn er niet zeker van dat ze samen in het ambt komen.

De zoon van de dictator heeft zijn naam mee

Bongbong Marcos legde het destijds net af tegen Leni Robredo, een progressieve vrouw. Zij is nu al bijna zes jaar vicepresident onder Duterte, met wie ze niet door een deur kan. De president houdt haar buiten alle belangrijke beslissingen en beledigt haar in het openbaar. Duterte heeft ook geprobeerd Bongbong Marcos alsnog op Robredo’s stoel neer te zetten, zonder succes.

De zoon van de dictator heeft zijn naam mee, voor een deel van de Filippino’s. Anderen verafschuwen juist de herinnering aan Ferdinand Marcos, die de democratie met voeten trad en tegenstanders liet opsluiten en executeren. Meer dan 70.000 politieke tegenstanders gingen de cel in tijdens de noodtoestand van 1972 tot 1986, ruim 3000 mensen overleefden dat niet.

Bongbong Marcos nam nooit afstand van de mensenrechtenschendingen door zijn vader. Hij was er als jonge gouverneur zelf medeverantwoordelijk voor. In interviews zei hij dat Ferdinand Marcos het land ‘naar de moderne tijd’ heeft geleid. Toch zien zijn aanhangers wel dat Bongbong niet uit hetzelfde hardhout is gesneden als zijn vader. “Zijn zus Imee wordt gezien als competenter en slimmer”, zegt Franco.

Mensenrechtengroepen proberen de kandidatuur van Marcos jr. te blokkeren, op grond van het feit dat hij is veroordeeld voor belastingontduiking.

Wie houdt van bekende namen, heeft ruime keus

Filipino’s die een harde aanpak willen en gevoelig zijn voor bekende namen, hebben een ruime keus. Zo is er ook Manny Pacquiao. Welke presidentskandidaat kan zeggen dat hij twaalf keer wereldkampioen boksen is geweest, vaak door knock-out?

Oud-bokser Manny Pacquiao heeft zich zojuist aangemeld als presidentskandiaat. Beeld REUTERS
Oud-bokser Manny Pacquiao heeft zich zojuist aangemeld als presidentskandiaat.Beeld REUTERS

Pacquiao (42) is volksvertegenwoordiger geweest en nu senator. Hij heeft een tamelijk rechts en hard imago, maar houdt wel afstand van Duterte.

Ook de burgemeester van Manila, Isko Moreno, maakt een kans. Deze voormalige acteur, bekend uit Filippijnse films en soaps, werd populair door zijn aanpak van de misdaad en het straatvuil in de megastad.

Ronald ‘Bato’ dela Rosa, voormalig politiechef van de president, kan zich met Duterte meten wat betreft harde taal, maar niet in politieke slimheid. Hij is de kandidaat van de belangrijkste fractie van Duterte’s partij, maar dat leek vooral bedoeld om de stoel warm te houden tot Sara haar kandidatuur zou aankondigen.

Filipino’s die een humaan bestuurd land voorstaan, vestigen hun hoop op Leni Robredo, de huidige vicepresident die nu opgaat voor de hoofdprijs. Belinda Aquino, emeritus hoogleraar politicologie en Azië-studies aan de Universiteit van Hawaii, noemt Robredo “het fatsoenlijkst”. Ze vraagt zich wel af of zij het zal redden in een druk veld met kandidaten die meer geld hebben.

‘Een hemels huwelijk’

Van geldgebrek hebben de families Marcos en Duterte geen last en dus kunnen de twee erfgenamen de campagne domineren. Bongbong als president en Sara Duterte als vicepresident lijken een vrijwel onverslaanbaar team. Imee Marcos speculeerde er al op en noemde het “een huwelijk dat in de hemel is gesloten”.

Een mogelijkheid is ook dat Marcos jr. na enkele jaren aftreedt en het stokje overdraagt aan Duterte jr. Maar als daar nu al afspraken over gemaakt zijn, is het de vraag of Bongbong zich daar straks ook aan zal houden. Veel vertrouwen hebben de twee erfgenamen niet in elkaar, en dus blijft de komende jaren de spanning verzekerd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234