Zaterdag 29/01/2022

AnalyseBuitenland

Het belangrijkste Zoom-gesprek van het jaar: Xi en Biden willen een potentiële oorlog voorkomen

President XI Jinping van China en Joe Biden, hier in 2015 nog als vicepresident van de VS, zoeken een nieuwe manier van verstandhouding tussen hun beider landen. Beeld AFP
President XI Jinping van China en Joe Biden, hier in 2015 nog als vicepresident van de VS, zoeken een nieuwe manier van verstandhouding tussen hun beider landen.Beeld AFP

De Amerikaanse president Joe Biden en zijn Chinese collega Xi Jinping hebben vier uur voor elkaar vrijgemaakt in hun eerste topontmoeting – per videoverbinding. De belangrijkste inzet: zorgen dat de gevaarlijkste conflicten in hun relatie niet onbedoeld ontsporen.

Marije Vlaskamp

Doorbraken heeft hun eerste top sinds Biden president is niet opgeleverd, maar dat was de bedoeling ook niet. Xi en Biden zijn het over bitter weinig zaken eens, behalve over de dringende noodzaak de Chinees-Amerikaanse rivaliteit beheersbaar te maken.

De vroeger zo pragmatische verhouding tussen de oude en de nieuwe supermacht staat de laatste jaren in het teken van botsingen. Hield Bidens voorganger Trump een kruistocht tegen alles wat mogelijk een Chinees staatsbelang dient, Biden concentreert zich op de precaire situatie van het eiland Taiwan, waar het risico op militaire confrontatie toeneemt. Dat is zo’n explosieve kwestie dat een vluchtstrook om dodelijke ongelukken te voorkomen geen overbodige luxe is.

Het slechte nieuws is dat op de hobbelige weg van de Chinees-Amerikaanse betrekkingen niet alleen de vluchtstroken, maar zelfs de vangrails ontbreken – ze zijn onder Bidens voorganger afgebroken. Het goede nieuws is dat Peking en Washington beseffen dat er iets moet gebeuren. Vandaar het belangrijkste Zoom-gesprek van het jaar: de landen staan op een beslissend kruispunt in hun relatie.

Gelegenheidssamenwerking

De wereld is groot genoeg voor ons allebei, zou Xi tijdens de top hebben gezegd. Biden had het vooraf over ‘een historisch punt van ombuiging’: naar elkaar toe groeien is uitgesloten, maar gelegenheidssamenwerking, zoals tijdens de klimaattop in Glasgow, is mogelijk. Dan moeten er wel dringend ‘verkeersregels’ komen, aldus Biden tegen Xi.

Volgens het Chinese staatspersbureau Xinhua zou Biden voor Xi hebben gebogen door te zeggen dat de VS er niet op uit zijn China tegen te werken. Die verzoenende woorden komen echter niet terug in de Amerikaanse lezing en Biden heeft de afgelopen maanden juist militaire allianties en clubjes van gelijkgezinde landen geformeerd om een muur op te werpen tegen de Chinese geopolitieke expansie. Al zegt Biden het niet hardop, het Amerikaanse idee dat China zich tot een democratische, betrouwbare partner zou ontpoppen is definitief afgeschreven en de VS vallen terug op klassieke inperkingsstrategie. China mag best een supermacht worden, maar niet groter en machtiger dan Washington toestaat.

Daarmee hoeft Biden niet aan te komen in Peking, waar de Communistische Partij net het gedachtegoed van Xi heeft verheven als de enige juiste weg naar een sterk en machtig China: de zogenaamde Grootse Herrijzenis die voor 2049 op de communistische agenda staat. Voor nu wil Xi rust in de tent. Volgend jaar eerst de Olympische Winterspelen in Peking en een partijcongres tot een goed einde brengen en de economie in rustiger vaarwater brengen, daarna is het weer tijd voor een grote sprong voorwaarts.

Ook Biden wil niet steeds worden afgeleid door allerhande kwesties rond China, zodat hij zich in 2022 kan concentreren op de verkiezingen halverwege zijn termijn. Om zo’n tijdelijke adempauze te regelen, moeten Xi en Biden, die elkaar nooit in hun huidige functie hebben ontmoet, met elkaar praten. Dat lukte vroeger prima – Biden zegt als vicepresident ‘meer dan 17.000 mijlen’ met Xi te hebben gereisd en ruim twintig uur privé met hem te hebben gesproken. Nu moeten echter de communicatiekanalen op hoog politiek en militair niveau worden hersteld.

Binnenvallen Taiwan

Deze ‘vangrail’ is cruciaal, omdat de Chinees-Amerikaanse spanningen zich steeds verder toespitsen op de kwestie Taiwan. Het moment dat het Chinese leger voldoende overwicht heeft om Taiwan te veroveren nadert. Voor Xi is terugkeer van het eiland onder Chinees gezag de kroon op zijn werk. 2049, de einddatum van Xi’s project, klinkt ver weg, maar 2027, het jaar waarin Amerikaanse militaire topfiguren verwachten dat China Taiwan zal hebben aangevallen, is akelig dichtbij. Volgens de Taiwanese defensieminister Chiu Kuo-cheng is het Chinese leger er al in 2025 militair klaar voor. Over drie jaar houden zowel Taiwan als de VS verkiezingen, machtswisselingen die Xi beoordeelt op één criterium: maakt vredige hereniging van Taiwan nog kans of rest slechts de militaire optie?

Met deze grimmige oorlogsvoorbereidingen is het zaak te zorgen voor mechanismen die de ergste klappen opvangen, zodat China en de VS niet uit de bocht schieten in een voortijdig, onbedoeld conflict. Xi hamerde op duidelijkheid, nadat Bidens regering onlangs herhaaldelijk verwarring zaaide door Taiwan vagelijk militaire bijstand te beloven om daarna terug te krabbelen.

Voor Biden is Taiwan een voorpost van de democratische waarden die hij overal ter wereld zegt te beschermen, terwijl China steeds met stoutmoediger militaire intimidatie van het de facto onafhankelijke eiland de spanningen opvoert. Daarom is de voornaamste winst van de top dat beide presidenten hun rode lijnen weer eens glashelder hebben gemaakt, maar hoe ze de doorlopende crisissfeer rond Taiwan willen temperen is onduidelijk. De gangbare praktijk - elkaar beloven de status quo te respecteren - heeft steeds minder effect.

Taiwan voert een lange lijst pijnpunten aan. China’s groeiende kernwapenarsenaal, de handelsoorlog, mensenrechten, de situatie in Noord-Korea en Afghanistan en de mondiale economische ontwikkelingsplannen waarmee beide wereldmachten elkaar de loef afsteken: over de hele linie speelt intense rivaliteit. Al hadden ze vier dagen met elkaar gepraat in plaats van vier uur, Biden en Xi vinden elkaar niet in een oplossing.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234