Dinsdag 17/05/2022

AnalyseVerenigde Staten

Joe Biden wil het stemrecht redden. Maar hij is wel wat laat

null Beeld AFP
Beeld AFP

In een als historisch aangeduide toespraak in Atlanta haalde de Amerikaanse president Joe Biden dinsdag hard uit naar de Republikeinen die het moeilijker maken voor mensen om hun stem uit te brengen. Vooral zwarte en Democratische kiezers worden daarvan het slachtoffer. Biden wil de democratie verdedigen, zei hij in Atlanta. De vraag is of hij daarmee niet te laat is.

Maral Noshad Sharifi

Joe Biden is het zat. De Amerikaanse president wil met twee nieuwe wetten het stemrecht van Amerikanen beschermen, maar hij krijgt ze er maar niet doorheen. Want de Republikeinen liggen dwars. ‘Wij willen dat het volk bestuurt’, zei Biden tijdens een toespraak dinsdag in Atlanta. ‘Zij willen dat de chaos regeert.’

Biden is gefrustreerd over veel dingen. Hij is boos op de Republikeinen, omdat zij zijn kieswetten in de Senaat tegenhouden door de ‘filibuster’ in te zetten. Dat is een handige truc waarbij senatoren de stemming over een wetsvoorstel blokkeren door urenlang – soms zelfs dagenlang – het woord te nemen. Om een einde te maken aan een filibuster is de steun nodig van 60 van de 100 senatoren. Een wet kan al worden aangenomen met een meerderheid van 51 stemmen.

De afgelopen maanden heeft de president in ‘stilte’ gesprekken gevoerd met leden van het Congres, zei hij dinsdag. Hij wilde ze overtuigen van het belang van de kieswetten, maar praten bleek niet genoeg. Nu is het geduld van de president op. ‘Ik ga niet langer zwijgen’, zei Biden, terwijl hij met zijn hand op het katheder sloeg. Ergens moet de Amerikaanse president ook boos zijn op zichzelf. Zijn vurige oproep komt tamelijk laat: veel Amerikanen zijn het ook zat dat Biden zolang hierover heeft gezwegen.

Stemmen wordt moeilijker

Biden trad een jaar geleden aan als president. Op het vlak van kiesrechten is er sindsdien veel veranderd. In negentien staten hebben Republikeinen tientallen wetten aangenomen die het voor kiezers moeilijker maken om hun stem uit te brengen. Poststemmen en vroegtijdig stemmen worden beperkt, stembureaus in bepaalde wijken worden gesloten, openingsuren verkort.

De reden die Republikeinen hiervoor aanvoeren is: stembusfraude tegengaan. Veel Republikeinen menen dat de laatste presidentsverkiezingen oneerlijk zijn verlopen en zeggen herhaling daarvan te willen voorkomen. Dit soort sentimenten wordt aangewakkerd door Donald Trump.

De Amerikaanse president is gefrustreerd over de vernielingen die Republikeinen in zijn ogen hebben aangericht aan kieswetten. Met opzet, zeggen experts, op plekken waar Democratische, zwarte kiezers wonen: vooral zij zullen worden getroffen door de veranderingen.

Het was dan ook geen toeval dat Biden zijn toespraak hield in Atlanta, de hoofdstad van de zuidelijke staat Georgia, het hart van de zwarte burgerrechtenbeweging. ‘Ik zal uw stemrecht en onze democratie verdedigen,’ zei Biden. ‘Tegen buitenlandse en binnenlandse vijanden’.

Filibuster afschaffen

In zijn toespraak in Atlanta sprak Biden zich ook fel uit tegen het instrument van de filibuster. Dat was voor het eerst; tijdens zijn verkiezingscampagne wilde Biden daar nog niets van weten. De roep vanuit de Democratische Partij om die bedreigende democratie te beschermen door de filibuster af te schaffen, werd het afgelopen jaar steeds luider. Biden twijfelde, hij wilde geen partijdige beslissing nemen.

Daarbij komt: die filibuster werkt natuurlijk twee kanten op. Wat als de Republikeinen straks een meerderheid hebben in de Senaat? Dan kunnen Democraten die truc dus ook niet inzetten. Maar veel critici zijn ervan overtuigd dat Republikeinen, als ze straks de tussentijdse verkiezingen winnen, zelf ook zullen proberen de filibuster af te schaffen.

Afgelopen zomer liet Biden weten toch bereid te zijn de filibusterregels aan te scherpen. Dinsdag, in Atlanta, ging hij helemaal overstag. Alles om zijn nieuwe kieswetten te beschermen. Het gaat om de zogeheten Freedom to Vote-wet, die de mogelijkheden om te stemmen uitbreidt, en de John Lewis Voting Rights Advancement-wet, vernoemd naar een vorig jaar overleden politicus, met als doel discriminatie aan te pakken tijdens het stemmen.

Historische woorden op een historische plek

Chuck Schumer, de leider van de Democraten in de Senaat, heeft gezegd dat hij de twee wetten deze week opnieuw aan de Senaat wil voorleggen. Als de Senaat er niet op zijn minst mee instemt om over de wetten te debatteren – iets dat de filibuster óók verhindert – ‘hebben we geen andere keuze dan de regels van de Senaat te veranderen, inclusief het afschaffen van de filibuster’, zei Biden.

Dat waren historische woorden, op een historische plek, namelijk de geboorteplaats van burgerrechtenicoon Martin Luther King. De vraag is alleen of ze niet te laat komen. Twee Democratische senatoren, Joe Manchin en Kyrsten Sinema, hebben al laten weten tegen afschaffing van filibuster te zijn. Ook binnen Bidens eigen partij zit niet iedereen op één lijn.

Burgerrechtenactivisten zijn gefrustreerd dat Biden niet eerder in actie is gekomen; sommigen bleven weg van het bezoek van de president. Daarom blijft het nog maar de vraag of deze speech iets concreets oplevert, of slechts retoriek is. Dominee Al Sharpton ontmoette Biden na zijn toespraak en zei: ‘Ik heb de president verteld dat hij een monumentale toespraak heeft gehouden en hoewel ik hem maandenlang heb uitgedaagd om te komen, was het beter laat dan nooit.’

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234