Vrijdag 30/09/2022

AnalyseParlementsverkiezingen Frankrijk

Links Frankrijk gaat verenigd de strijd aan met de partij van Macron: al zijn de eerste barsten al zichtbaar

De kopstukken van verenigd links Frankrijk, met in het midden Jean-Luc Mélenchon. Beeld AFP
De kopstukken van verenigd links Frankrijk, met in het midden Jean-Luc Mélenchon.Beeld AFP

Er was opnieuw een nederlaag voor klassiek links voor nodig, én onverwachte hoop uit radicale hoek, maar in Frankrijk hebben linkse partijen uiteindelijk de handen ineen geslagen. Door één front te vormen bij de parlementsverkiezingen hopen ze een tegenwicht te bieden aan president Macron. Al zijn de eerste barsten al zichtbaar.

Eline Huisman

Het was een historisch moment, krap twee weken nadat de Franse president Emmanuel Macron opnieuw de presidentsverkiezingen had gewonnen. Was links Frankrijk nog totaal verdeeld de presidentsverkiezingen ingegaan, nu stonden de vier belangrijkste linkse partijen gezamenlijk op een podium hun jongste overwinning te vieren: een akkoord over officiële samenwerking voor de parlementsverkiezingen, voor het eerst in 25 jaar. Zelf waren ze er zichtbaar door ontroerd.

In de hoop tegenwicht te bieden aan Macron met een sterke vertegenwoordiging in het parlement trekken de vier samen op bij de aankomende parlementsverkiezingen, waarvan zondag de eerste ronde plaatsvindt. Het radicaal-linkse La France Insoumise, de klassiek linkse Parti Socialiste, de groenen van EELV en de communistische PCF hebben zich achter een gedeeld programma geschaard, voeren samen campagne en presenteren per kiesdistrict één gezamenlijke kandidaat.

De alliantie met de naam ‘Nupes’, Nieuwe Ecologische en Sociale Volksunie (Nouvelle Union Populaire Écologique et Sociale), pleit onder meer voor verhoging van het minimumloon, verlaging van de pensioenleeftijd naar 60 jaar en forse investeringen voor de ecologische transitie, die een miljoen banen moeten opleveren. Naast een lijst van 650 overeengekomen maatregelen zijn er 33 ‘nuances’ opgesteld waarover nog geen consensus bestaat. Een intern ‘parlement’ moet uitsluitsel bieden over netelige kwesties, zoals de uitfasering van kernenergie. Binnen de Assemblée nationale, de Franse Tweede Kamer, behouden de partijen hun onafhankelijkheid, met eigen financiering en de vrijheid naar eigen inzicht te stemmen.

Nederlaag als drijfveer

De roep om een linkse samenwerking was ook in Frankrijk al lange tijd te horen, vooral vanuit de achterban. In de aanloop naar de presidentsverkiezingen in april dit jaar leek geen van de linkse kandidaten een schijn van kans te maken om de beslissende tweede ronde te halen. Maar tot samenwerking was geen van hen te bewegen. Uiteindelijk gaf een groep betrokken kiezers en activisten een voorzet door een linkse voorverkiezing te organiseren. Het idee: één gezamenlijke presidentskandidaat presenteren, en zo het versplinterde landschap op links bijeenbrengen.

Dat plan was gedoemd te mislukken: van de belangrijkste kanshebbers was alleen Christiane Taubira bereid de uitslag te respecteren. De voormalig minister van Justitie onder president Hollande won vervolgens ook de voorverkiezing, maar moest haar campagne staken wegens een gebrek aan de benodigde steunverklaringen. Wat een poging tot samenwerking moest zijn, werd zo een symbool van verdeeldheid.

Dat het nieuwe linkse blok toch tot stand is gekomen, is mede te danken aan de verkiezingsnederlaag die Parti Socialiste bij de presidentsverkiezingen opnieuw trof. Met 1,75 procent van de stemmen werd de partij verder vermorzeld – samenwerking is deels een kwestie van lijfsbehoud. Maar ook de onverwachte opmars van de radicaal-linkse leider Jean-Luc Mélenchon speelt een rol. Als kandidaat voor de presidentsverkiezingen eindigde hij na de eerste ronde vlak achter Marine Le Pen van Rassemblement National. Niet voldoende om het in de finale tegen zittend president Macron op te nemen, maar wel genoeg om nieuwe hoop te brengen dat links weer mee kan doen. Bovendien liet hij concurrenten op links ver achter zich – geen van de anderen kwam boven de 5 procent uit – en was daarmee de discussie over wie het voortouw mocht nemen, beslecht.

‘Gebrek aan geloofwaardigheid’

“Zin om te winnen”, verklaarde een parlementslid voor La France Insoumise simpelweg hoe het ondenkbare akkoord plots mogelijk bleek. “De mensen zijn het verliezen zat.” De alliantie maakt inderdaad een nieuwe energie los, die intussen tot in het kamp van de president zorgen baart. Bij de race om het presidentschap kwam de belangrijkste uitdaging voor Macron nog van extreem-rechts. Intussen lijkt de alliantie onder leiding van de radicaal-linkse Mélenchon de grootste bedreiging voor een absolute meerderheid voor zijn partij in het parlement. Nupes voert campagne met de slogan ‘Mélenchon premier ministre’, in de hoop met een meerderheid in het parlement Macron te dwingen tot samenwerking met een linkse premier.

Toch is ook binnen de betrokken partijen weerstand tegen de alliantie. Oud-president Hollande (Parti Socialiste) verwijt Nupes een gebrek aan geloofwaardigheid, verwierp de stembussamenwerking en sprak van een ‘onuitvoerbaar programma’. Zijn toenmalige premier en partijgenoot Bernard Cazeneuve zegde zijn lidmaatschap op. Critici vanuit vooral socialistische en groene hoek wijzen onder meer op de euroscepsis van Mélenchon, die ‘ongehoorzaamheid’ predikte tegenover Europese regels die in strijd zijn met zijn programma. Ook over zijn Navo-kritiek en uitlatingen over politiegeweld (een term die de Parti Socialiste afwijst) bestaan grote meningsverschillen. Wat betreft de EU luidt de gevonden middenweg dat ‘sommigen van ongehoorzamen spreken’, waar anderen denken aan ‘tijdelijk afwijken’, beiden met het doel het eigen programma zo goed mogelijk uit te voeren.

De meest recente oppositie van binnenuit kwam van vier socialistische activisten, die naar het gerechtshof waren gestapt over de procedure. Volgens hen had de Parti Socialiste een nationaal congres moeten organiseren om over de samenwerking te stemmen, in plaats van alleen de partijraad te laten beslissen. Deze week sommeerde de rechter de partij om binnen dertig dagen een congres te organiseren, op straffe van 500 euro boete per dag. Bovendien mag het akkoord niet worden gebruikt om dissidenten uit de partij te zetten. De Parti Socialiste stelt dat een congres niet op tijd georganiseerd kon worden voor het inleveren van de kandidatenlijsten, en gaat tegen de uitspraak in beroep.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234