Zondag 29/05/2022

AnalyseDuitsland

Oekraïne, corona, de centen: de eerste hoofdbrekens van bondskanselier Scholz op een rijtje

Applaus voor de nieuwe Duitse bondskanselier Scholz, woensdag na de officiële benoeming in het Duitse parlement. Beeld Reuters
Applaus voor de nieuwe Duitse bondskanselier Scholz, woensdag na de officiële benoeming in het Duitse parlement.Beeld Reuters

Olaf Scholz (63) is woensdag beëdigd als bondskanselier van Duitsland. Hij neemt het stokje over van Angela Merkel, die Duitsland sinds 2005 leidde. Waarmee moeten Scholz en zijn zestien ministers het eerst aan de slag?

Remco Andersen

Toen Olaf Scholz woensdagochtend het Duitse presidentiële paleis Bellevue uitliep, met in zijn tas de oorkonde die hem officieel tot bondskanselier benoemt, was zijn hoofd vast niet alleen met blijdschap gevuld. Want hij moet meteen aan de slag. Aan de Oekraïense grens verzamelen zich Russische troepen, in de oostelijke deelstaten wordt het verzet tegen coronamaatregelen steeds gewelddadiger en de Amerikanen oefenen nu al zware druk uit op de nieuwe Duitse regering. De eerste hoofdbrekens van bondskanselier Scholz op een rijtje.

Internationale (her)positionering

Wat drijft eigenlijk het buitenlandbeleid van de nieuwe regeringscoalitie? Het is een vraag die de afgelopen dagen steeds luider klinkt in Duitsland, vanuit opiniemakers en oppositiepolitici. Internationale politiek was bij geen van de drie regeringspartijen een speerpunt in de campagne. Groenen-leider Annalena Baerbock, die woensdag is beëdigd als minister van Buitenlandse Zaken, ziet het departement als een springplank voor internationale samenwerking tegen klimaatverandering. De nieuwe regering benadrukt de noodzaak van een sterke en autonome EU. Verder blijft het vooral bij algemeenheden: dialoog, mensenrechten, de rechtsstaat.

Ondertussen staat de eerste crisis voor de deur. Rusland heeft bijna 100.000 militairen verzameld aan de grens met Oekraïne. De Amerikaanse president Joe Biden dreigt met verwoestende economische sancties tegen Rusland in het geval van een invasie, waaronder misschien zelfs uitsluiting van het internationale bancaire systeem. Biden zoekt daarvoor de steun van zijn machtigste Europese bondgenoot.

Scholz’ voorganger stond bekend om haar realpolitik, waarbij zij grote woorden meed en – vaak na lang dralen – aanstuurde op een compromis waarmee alle betrokkenen konden leven. De nieuwe bondskanselier leidt echter een regering die belooft “de Duitse buitenland- en veiligheidspolitiek opnieuw vorm te geven en onze waarden van vrijheid, democratie en mensenrechten te verdedigen”.

Kiest Berlijn onverwijld de kant van de VS en andere Europese NAVO-landen in geval van een harde economische en diplomatieke confrontatie met Moskou? Of stelt Scholz, wiens sociaal-democratische partij SPD altijd voorzichtig was met harde kritiek op Rusland, zich terughoudend op en verzwakt hij daarmee het trans-Atlantische front?

Nordstream 2

Het conflict rond Oekraïne kan ook de samenhang van coalitie onder druk zetten, nog vóór de inkt op Scholz’ kanseliersoorkonde goed en wel is opgedroogd. Volgens de Britse Financial Times eist Biden dat Duitsland Nordstream 2 schrapt als Rusland vermeende invasieplannen daadwerkelijk uitvoert. Nordstream 2, de omstreden en miljarden kostende gaspijpleiding van Rusland via Duitsland naar Europa, was altijd al een splijtzwam tussen met name de coalitiepartijen SPD en De Groenen. De SPD is voor, De Groenen zijn mordicus tegen. Amerikaanse druk kan deze breuklijn opnieuw naar de oppervlakte brengen.

Merkel: slapen

Om 3 uur woensdagmiddag kreeg Angela Merkel bloemen van Olaf Scholz en hij kreeg het ambt van bondskanselier van haar. In de speculatie over Merkels tijdsbesteding na haar politieke pensioen speelt slaap een opvallende rol. De Duitse kanselier stond erom bekend genoeg te hebben aan vier uur slaap per nacht en forceerde bij menig vastgelopen onderhandeling een doorbraak door net zo lang te vergaderen totdat haar rivalen de ogen niet meer open konden houden.

Gevraagd wat ze zou gaan doen, de dag na haar aftreden, zei Merkel eerder dit jaar: “Nadenken over wat me echt interesseert, een beetje lezen, een beetje slapen en kijken waar ik wakker word.” Niks meer hoeven doen, zei Merkel, “dat ga ik denk ik enorm fijn vinden.” Toen de Süddeutsche Zeitung haar in oktober vroeg of ze rustig kon slapen met een sociaal-democraat aan het roer in Duitsland, was haar antwoord kort: “Ja.”

Escalerende protesten

De protesten tegen anti-coronamaatregelen dreigen gewelddadig te worden, vooral in de oostelijke deelstaten van Duitsland. Dat melden deelstatelijke veiligheidsdiensten uit Sachsen, Brandenburg, Thüringen, en Sachsen-Anhalt. Radicale coronasceptici bedreigen artsen, wetenschappers, vaccinatiecentra en politici. De dreiging van geweld neemt de afgelopen weken snel toe. Zo verschenen vorige week vrijdagavond in het donker zo’n dertig mannen en vrouwen met brandende fakkels voor de woning van van de Saksische gezondheidsminister, Petra Köpping (63), in het dorpje Grimma. Met gejoel, gefluit, en protestborden maakten ze hun boodschap duidelijk: weg met de coronamaatregelen, weg met de geplande vaccinatieplicht, en weg met politici zoals Köpping. De extreem-rechtse groep ‘Vrije Saksen’ claimde de fakkeloptocht, die Köpping als zeer bedreigend ervoer.

“Rechts-extremisten infiltreren de protesten”, zei het hoofd van de Brandenburgse veiligheidsdienst, Jorg Müller. De radicaal-rechtse politieke partij AfD slaagt er telkens opnieuw in duizenden mensen op de been te brengen. Müller waarschuwt voor een escalatie als Duitsland inderdaad een vaccinatieplicht invoert, zoals Scholz in februari aan het parlement wil voorstellen.

De centen

Het coalitieakkoord staat bol van de grote visies: een alomvattende sociaal-economische omwenteling richting een klimaatneutraal Duitsland in 2045, “de grootste industriële modernisering in meer dan 100 jaar” (Scholz), 400.000 nieuwe woningen per jaar, digitalisering van de Duitse overheid en maatschappij. En dat zonder belastingverhogingen, zonder aanpassing van de grondwettelijke beperking op staatsleningen, en mét enorme kosten door een coronapandemie die nu sneller opleeft dan ooit tevoren.

Over de begroting zegt het coalitieakkoord weinig; daar hebben de coalitiepartners de komende maanden nog aardig wat te bespreken. Het nieuwe ‘superministerie’ van Economie en Klimaatbescherming bijvoorbeeld, onder leiding van De Groenen, moet de komende jaren tientallen miljarden euro’s uitgeven aan windparken en zonnecellen. Het ministerie van Financiën staat echter onder leiding van FDP-leider Christian Lindner, een liberaal die zichzelf heeft opgeworpen als de verstandige boekhouder van de nieuwe regering.

Ondertussen staat de economie er een stuk slechter voor dan ten tijde van Scholz’ verkiezingswinst, eind september. De inflatie koerst richting 6 procent, de hoogste sinds begin jaren negentig, onder meer door hoge prijzen voor grondstof en energie. Aanhoudende chiptekorten zorgen voor productievertragingen in onder meer in de auto-industrie, de exportmotor van Duitsland. Nieuwe gedeeltelijke lockdowns, net als prijsstijgingen in de reis-, vrijetijds- en winkelbranche, voeden de vrees dat de consument de hand op de knip houdt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234