Donderdag 11/08/2022

PortretRodrigo Duterte

Ook na duizenden moorden is aftredend president ‘Dirty Duterte’ nog onverminderd populair in de Filipijnen

Rodrigo Duterte. Beeld AP
Rodrigo Duterte.Beeld AP

Rodrigo Duterte (77) treedt vandaag af als president van de Filipijnen. Hij is nog net zo populair als aan het begin van zijn termijn, hoewel zijn bloedige ‘war on drugs’ vele duizenden inwoners het leven heeft gekost.

Michel Maas

Het huis van Duterte in Davao is nog steeds een bedevaartsoord, waar mensen selfies maken met een levensechte kartonnen foto van hun ‘Rody’. Hij was de president die ontzag had voor niemand. Barack Obama noemde hij een “hoerenzoon”, hij dreigde met de Filipijnen uit de VN te stappen. In eigen land negeerde hij luidruchtige protesten en liet hij de in 1986 overleden ex-dictator Ferdinand Marcos begraven op de heldenbegraafplaats van de hoofdstad Manilla.

Hij kon niet veel respect opbrengen voor mensenrechten, vrijheid van meningsuiting of voor de rechtsstaat. Politieke tegenstanders gooide hij in de gevangenis of hij liet ze vermoorden, en kritische media snoerde hij effectief de mond.

Het meest omstreden was zijn bloedige ‘war on drugs’ die aan vele duizenden inwoners het leven heeft gekost. Die oorlog zag hij als zijn belangrijkste taak; bij zijn aantreden telde het land drie miljoen drugsverslaafden. Duterte, die vaak bewonderend sprak over Hitler, zou hen het liefst allemaal “uitroeien”.

Lees ook

Zij bleven achter in het puin na de drugsoorlog van Duterte: ‘Het shirt van mijn zoon was rood van het bloed’

Doodseskaders

Het volk is desondanks blijven houden van de schietgrage man, die trots was op bijnamen als ‘The Punisher’ en ‘Dirty (Harry) Duterte’ die de media hem gaven. Hij is bij zijn aftreden nog steeds de populairste president uit de recente geschiedenis.

Duterte ontwikkelde zijn nietsontziende stijl van leidinggeven in Davao, een grote kuststad in het zuiden. Vanaf 1988 was hij daar met tussenpozen 23 jaar burgemeester. Hij zette er het eerste doodseskader op dat verslaafden en straatschuimers begon te vermoorden. Onder zijn persoonlijke leiding werd Davao de enige rustige stad in een omgeving die nog het meest aan het Wilde Westen deed denken. En Duterte’s doodseskader zorgde ervoor dat dat zo bleef.

Jennilyn Olayres rouwt bij het lichaam van haar partner Michael Siaron, naast een bordje met ‘Ik ben een dealer’. Hij werd in 2016 door een anonieme schutter vermoord.  Beeld Noel Celis / AFP
Jennilyn Olayres rouwt bij het lichaam van haar partner Michael Siaron, naast een bordje met ‘Ik ben een dealer’. Hij werd in 2016 door een anonieme schutter vermoord.Beeld Noel Celis / AFP

Bij de presidentsverkiezingen van 2016 beloofde Duterte met de rest van de Filipijnen hetzelfde te zullen doen als met Davao, en dat leverde hem een klaterende overwinning op. Kort na zijn aantreden lanceerde hij zijn landelijke ‘war on drugs’. Drugsgebruikers en -handelaren mochten voortaan zonder pardon worden doodgeschoten, want wie zijn land verpestte verdiende alleen maar de kogel, vond hij: “Je verwoest mijn land en onze kinderen, dan zal ik je doden”, zei Duterte, die voorspelde dat “de begrafenisondernemers het druk gaan krijgen”.

Een golf van moorden overspoelde al snel vooral de arme stadswijken van hoofdstad Manilla, waar kinderen lijm snuiven en volwassenen ‘shabu’ gebruiken, chrystal meth. Doodseskaders doken overal op en anonieme moordenaars op brommers liquideerden mensen op straat. De politie deed invallen bij verdachten en schoot ze doorgaans dood zonder vragen te stellen. Volgens de politie werden in de oorlog tegen drugs tot dusver ruim zesduizend mensen gedood, volgens mensenrechtenorganisaties zijn het er al bijna 30.000.

Leila de Lima

De critici van Duterte’s onwettelijke oorlog kregen het steeds moeilijker. De beroemdste is senator Leila de Lima. Zij leidde een Senaatscommissie om schendingen van mensenrechten in de drugsoorlog te onderzoeken, maar dat onderzoek duurde niet lang. Begin 2017 werd De Lima op vage verdenkingen gearresteerd en sindsdien zit ze, zonder proces, gevangen. Ze geldt als de bekendste ‘gewetensgevangene’ van de Filipijnen.

Een kleine groep (ex-)senatoren heeft De Lima’s strijd naar het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag gebracht. Ze hebben een aanklacht ingediend, die voldoende materiaal zou bevatten voor een veroordeling van Duterte. Cruciaal in de 77 pagina’s tellende aanklacht is de bekentenis van politieman Arturo Lascañas, een van de leden van Duterte’s doodseskader in Davao. Lascañas vertelde aan de Volkskrant dat het moorden steeds meer een kwestie van geld werd, en allengs minder te maken had met drugs. De slachtoffers waren vaak politieke tegenstanders van Duterte.

Het onderzoek van het ICC naar vooral deze Davao-moorden werd in november 2021 stilgelegd, op verzoek van de Filipijnse regering. De Filipijnen beloofden een eigen onafhankelijk onderzoek, maar daar is tot nu toe nog niets van terechtgekomen. Aanklager Karim Khan heeft daarom gevraagd het ICC-onderzoek “zo snel mogelijk te hervatten”.

Ferdinand ‘Bongbong’ Marcos jr.

De kans dat Duterte als verdachte in Den Haag zal belanden, wordt in de Filipijnen niet hoog geacht. Nu hij geen president meer is, verliest Duterte wel zijn onschendbaarheid, maar hij houdt de steun van de nieuwe president, Ferdinand ‘Bongbong’ Marcos jr. Die is hem wat verschuldigd; zonder de enorme populariteit van Duterte zou hij nooit president zijn geworden. En zonder Duterte zou ook Marcos’ vader nooit zijn omstreden heldenbegrafenis hebben gekregen.

Bovendien is dochter Sara Duterte de nieuwe vice-president. Dat maakt het voor Marcos jr. extra moeilijk om zich tegen Duterte te keren en mee te werken aan een berechting door het ICC.

In terugblikken toont Rodrigo Duterte spijt over slechts één ding: dat hij de drugsoorlog niet heeft kunnen afmaken. Het drugsprobleem is nog net zo groot als toen hij begon, het aantal verslaafden is nog steeds meer dan drie miljoen. Daarin heeft hij gefaald, zegt Duterte: “Toen ik president werd, zei ik dat ik het land in zes maanden zou zuiveren. Misschien was het overmoed. Het was campagnetijd, we waren allemaal vol opschepperij.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234