Dinsdag 04/10/2022

AnalyseLopende zaken

Waarom Belgische politici aan mikado doen en niet met lego spelen

De ironie van het lot: premier Alexander De Croo (Open Vld) speelt noodgedwongen mikado. De oppositie, met Bart De Wever (N-VA) op kop, dringt aan op een spelletje lego. Beeld VTM NIEUWS
De ironie van het lot: premier Alexander De Croo (Open Vld) speelt noodgedwongen mikado. De oppositie, met Bart De Wever (N-VA) op kop, dringt aan op een spelletje lego.Beeld VTM NIEUWS

België biedt een bewegingloze aanblik. Alles lijkt vast te zitten, grote deals zijn lastig. Het schouwspel is niet fraai, maar in de discussies die het losmaakt, kan men wel een boeiende politieke tegenstelling ontwaren.

Joël De Ceulaer

Commentatoren vergelijken het politieke bedrijf soms met een kleuterschool en dat is erg oneerbiedig – politiek is een lastige stiel waarin de meeste critici het er zelf niet beter van zouden afbrengen. Een blik in eigen boezem volstaat voor sommigen: er zijn politicologen die nooit een academisch artikel van enige betekenis hebben gepubliceerd. Dan past het niet om hoog van de toren te blazen.

Bovendien is de speelgoedwinkel een betere metafoor dan de kleuterschool. Die metafoor is niet denigrerend, maar verhelderend en eerbiedig bedoeld. Iedereen kent ze, deze twee spelletjes, die model kunnen staan voor twee politieke strategieën: mikado en lego. Het contrast tussen de twee wordt zichtbaar in het debat over de stilstand die nu zo irriteert. Vivaldi doet aan mikado, terwijl oppositie en pers liever met lego spelen.

Bij mikado wordt de inhoud van een doos stokjes geheel willekeurig op de grond gegooid en komt het er voor elke deelnemer op aan telkens een stokje weg te nemen zonder dat de rest van de constructie beweegt. Bij lego is voorzichtigheid overbodig en kan iedereen met een doos vol blokjes naar hartenlust bouwen, afbreken en bouwen. Bij mikado luistert elke beweging erg nauw. Een drieste greep is uit den boze, omdat je delicate evenwichten verstoort. Bij lego kun je gulzig je gang gaan en is het al maakbaarheid wat de klok slaat – van een boot kun je een vliegtuig maken, van een kerk een discotheek, van een huis met koterijen een kloeke wolkenkrabber.

Sloophamer en truweel

Stokjes of blokjes. De stokjes passen bij de conservatieve denker, die van oudsher beseft dat er wijsheid en waarde is opgeslagen in maatschappelijke instituten en sociaal weefsel – dat niet zo random tot stand kwam als bij mikado, maar toch: een conservatief vertrekt van wat hij aantreft en gaat na hoe hij de wereld via piecemeal engineering kan verbeteren: zachtjesaan, zonder brokken te maken of verhoudingen te verstoren. Progressieven gaan er graag met sloophamer en truweel tegenaan. Vooruit met de geit. Bij hen telt niet de wereld zoals hij is. Wel de wereld zoals hij moet worden.

Daarom is de Franse Revolutie het kantelpunt in de recente geschiedenis, dat definiërend was voor het onderscheid tussen vooruitstrevend en behoudend. De welbekende Edmund Burke, aartsvader van het filosofische conservatisme, voorspelde dat de revolutionaire geestdrift zou uitmonden in massamoord en terreur. Hij kreeg gelijk. Het sloopwerk dat de vrijheidsstrijders eind achttiende eeuw aanrichtten, was iets té grondig. Tegelijk is het de maakbaarheidsgedachte van progressieve pioniers die ons veel welvaart en voorspoed heeft gebracht. Deze wereld is er gekomen doordat de mens met lego speelt.

Joël De Ceulaer. Beeld DM
Joël De Ceulaer.Beeld DM

Ook in 1968 stonden twee wereldbeelden tegenover elkaar. De cultuuroorlogen die nu nog worden uitgevochten, vinden daar hun oorsprong. Sansculotten en soixantehuitards bouwen een nieuwe wereld. Conservatieven en reactionairen benaderen de samenleving met de omzichtigheid van een prostaatchirurg. Als een minister onheil kan voorkomen, is dat al knap, zei Herman Van Rompuy ooit in Knack. Hij is de mikadospeler bij uitstek. Als voorzitter van de Europese Raad van staatshoofden en regeringsleiders moest hij bij elke beweging opletten dat er niets kraakte – een kunstje dat hij had geleerd in België.

In de porseleinwinkel

België is, zeker in Europa, bij uitstek het land van de mikadopolitiek. Het sociaal overleg, het gelobby, de pacten, staatshervormingen en coalities met steeds meer partijen hebben een constructie opgeleverd die erg gevoelig is voor schokken. Het vergt zelfbeheersing en rustige vastheid om in dit land nog akkoorden te smeden. Iets grondig vertimmeren lijkt niet meer mogelijk. Of het nu de pensioenen zijn, de fiscaliteit, de arbeidsmarkt of de staat zélf: elke stap is een ministapje. België is een porseleinwinkel. En zowel de oppositie als het commentariaat zou daar eens graag een olifant doorheen jagen. Om dan alles opnieuw in te richten. En er, pakweg, een supermarkt van te maken. Starten met een wit blad.

Nu is dit de ironie van het lot. De rolverdeling past niet bij de politieke plot. Op federaal niveau hebben de twee progressieve partijen bij uitstek – liberalen en socialisten – elkaar gevonden. Zij zijn altijd van de lego geweest, maar premier Alexander De Croo (Open Vld) speelt noodgedwongen mikado. De oppositie daarentegen – vooral de N-VA, uiteraard – is ideologisch gezien van de mikado, maar dringt aan op een spelletje lego. In alle dossiers, maar ook qua staatshervorming. Men pleegt het soms te vergeten: als Vlaanderen armer was dan Wallonië, zou N-VA ook onafhankelijkheid nastreven. De economische toestand is irrelevant, maar electoraal wervend. Bart De Wever (N-VA) wil in 2024 een Grote Deal. Hij wil met Paul Magnette (PS) het gebouw slopen, de blokken verdelen en dán kijken wat noord en zuid nog samen doen. Confederalisme is een progressieve droom: het Belgische ancien régime moet onder de spreekwoordelijke guillotine.

Maar zo werkt het niet in dit land. Het is iets om over na te denken tijdens de politieke vakantie – die min of meer samenvalt met die in het kleuteronderwijs: zoals je beter geen mes meeneemt naar een vuurgevecht, zo kom je voor een spel mikado niet aanzetten met een doos lego. Tenzij je alle partijen ervan kunt overtuigen om van wapens dan wel spel te veranderen. Maar dat kan alleen met empathie, respect en veel vertrouwen, dat moet worden gesmeed ver áchter de schermen en lang vóór de verkiezingen. Wie pas nadien begint te praten, heeft geen keuze: dan is het sowieso weer mikado.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234