Zondag 22/05/2022

AnalyseVoorverkiezingen Frankrijk

Waarom links de kiezer helemaal kwijt is in Frankrijk

Anne Hidalgo, sinds 2014 burgemeester van Parijs, is een van de linkse kandidaten voor het presidentschap. Beeld Photo News
Anne Hidalgo, sinds 2014 burgemeester van Parijs, is een van de linkse kandidaten voor het presidentschap.Beeld Photo News

Vandaag beginnen in Frankrijk de linkse voorverkiezingen, bedoeld om een gezamenlijke kandidaat te nomineren voor de presidentsverkiezingen in april. Maar de belangrijkste linkse uitdagers boycotten die voorverkiezing en geen van hen maakt een kans tegen Emmanuel Macron.

Eline Huisman

Krap tweeënhalve maand voor het begin van de Franse presidentsverkiezingen probeert links alsnog een gezamenlijke kandidaat te kiezen. Een poging tegen wil en dank, want van de vier grootste kanshebbers heeft er slechts één beloofd de uitslag te respecteren: de partijloze Christiane Taubira, oud-minister van Justitie onder president François Hollande.

Dat zit zo: de stemming is een initiatief van linkse burgers en activisten. Zij proberen te doen waar politieke partijen zelf niet in slaagden, namelijk samenwerken. De verdeeldheid op links is zo groot dat geen van de presidentskandidaten afzonderlijk een schijn van kans maakt om de tweede ronde te halen. Koploper Jean-Luc Mélenchon van het radicaal-linkse La France Insoumise blijft steken op zo’n 13 procent van de stemmen, de anderen halen nog niet de helft daarvan.

Met een linkse, gekozen voorkeurskandidaat hopen de initiatiefnemers de impasse te doorbreken. Tot zondag kan iedereen die zich heeft opgegeven voor de stemming online zijn voorkeur doorgeven.

Maar Anne Hidalgo van de ooit vooraanstaande Parti Socialiste, Yannick Jadot van de groene EELV en de radicaal-linkse Mélenchon voeren allang hun eigen campagne en blijven daarmee doorgaan. Zelfs als ze zich zouden verenigen, komen de vier volgens de laatste peilingen samen uit op 23 procent van de stemmen. Vergelijk dat met president Emmanuel Macron die in zijn eentje op 24 procent staat. En de extreem-rechtse Eric Zemmour en Marine Le Pen van Rassemblement National scoren samen ruim 30 procent. Hoe kan het toch dat links Frankrijk er zo slecht voor staat?

Verrader Hollande

“Links heeft een groot deel van zijn geloofwaardigheid verloren door Hollande, de socialistische voorganger van president Macron”, zegt socioloog Roger Sue van de Parijse Sorbonne Universiteit. “Hollande werd met een sterk links verhaal verkozen, maar zijn beleid was in de praktijk niet te onderscheiden van dat van Sarkozy. Goed voor bedrijven, maar de werkloosheid bleef stijgen. Dat maakt hem in de ogen van linkse kiezers een verrader.”

Die erfenis weegt nog altijd zwaar op linkse partijen, zegt Sue, maar dat betekent volgens hem niet dat Fransen per definitie rechtser zijn geworden. Frankrijk is een links land dat rechts stemt, schreef hij onlangs in een opiniestuk in Le Monde. “Kijk maar naar de lhbti-beweging die vorm heeft gekregen, het hoge aantal huwelijken tussen mensen van verschillende etnische achtergronden, en de gevoeligheid voor ongelijkheid en rechtvaardigheid.”

De partijloze Christiane Taubira is de enige die de uitslag van de voorverkiezing wil respecteren. Beeld Photo News
De partijloze Christiane Taubira is de enige die de uitslag van de voorverkiezing wil respecteren.Beeld Photo News

Niet de vraag naar linkse politiek is het probleem maar het aanbod, zegt ook Vincent Tiberj. Als onderzoeker aan de universiteit van Bordeaux is hij gespecialiseerd in kiezersgedrag en politieke psychologie. “Als je kijkt naar de waarden van Franse kiezers scoort tolerantie hoog, net als herverdeling en meer sociale gelijkheid. Ook klimaatverandering en koopkracht houden veel kiezers bezig.”

Toch is daar in de media beduidend minder aandacht voor en worden presidentskandidaten er minder op bevraagd dan op thema's als migratie en veiligheid, favoriet bij rechts en extreemrechts. Linkse kandidaten weten op hun beurt de aandacht er ook niet op te vestigen.

Onthouding

Belangrijker nog is volgens zowel Tiberj als Sue het ongekend grote aantal kiezers dat zich zegt te onthouden van stemmen, omdat ze het vertrouwen in de politiek zijn verloren. Tiberj wijst ook daarvoor naar Hollande. “Onder zijn presidentschap is het homohuwelijk ingevoerd, maar dat was het min of meer. Niets op sociale rechten, het economische beleid was vooral gericht op belastingverlaging.”

Bovendien is onder zowel Hollande als Macron de invloed van het maatschappelijke middenveld gemarginaliseerd, benadrukt Sue. “Burgers willen gehoord worden maar zien de mogelijkheid niet en dat leidt tot deceptie. Dat zie je deels terug in een stem op extreemrechts, maar zeker ook in het toegenomen aantal niet-stemmers.”

Nu lijkt vooral links politiek Frankrijk daardoor te worden gemarginaliseerd, maar op lange termijn moeten alle partijen zich dat probleem aantrekken, beklemtonen beide wetenschappers. “Rechtse partijen hebben hier op korte termijn minder last van, omdat hun kiezersbasis ouder is en meer geneigd te gaan stemmen', zegt Tiberj. ‘Maar dat is weinig hoopvol voor de toekomst. Dit heeft voor alle partijen gevolgen voor hun legitimiteit.’

Wat dat betreft is de verwachte opkomst voor de voorverkiezingen veelzeggend. Ruim 467.000 mensen hebben zich geregistreerd om de komende dagen hun favoriete linkse kandidaat te kunnen kiezen. Dat is grofweg drie keer zoveel als bij de voorverkiezingen voor de rechtse partij Les Républicains, maar een fractie in vergelijking met de vorige presidentsverkiezingen. Toen konden vergelijkbare voorverkiezingen van links tot rechts nog rekenen op enkele miljoenen kiezers.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234