Dinsdag 25/01/2022

InterviewZuhal Demir

‘Zij hebben te laat beslist, gegokt op Vlaanderen en nu zetten ze mij het mes op de keel’

Vlaams minister van Energie en Omgeving Zuhal Demir (N-VA). “Hoe moeilijk en hoe technisch het ook is, ik hou wel van dit departement. Er is nog heel veel werk.” Beeld Wannes Nimmegeers
Vlaams minister van Energie en Omgeving Zuhal Demir (N-VA). “Hoe moeilijk en hoe technisch het ook is, ik hou wel van dit departement. Er is nog heel veel werk.”Beeld Wannes Nimmegeers

Vlaams minister van Energie en Omgeving Zuhal Demir (N-VA) krijgt lof voor haar optreden tegen grondvervuiler 3M, maar in het energiedossier wordt haar sabotage verweten, zelfs door haar Vlaamse coalitiepartners. ‘Ik pik dat niet. Zij hebben te laat beslist, gegokt op Vlaanderen en nu zetten ze mij het mes op de keel. Moet ik daar schaapachtig in meegaan?’

Astrid Roelandt

“Seg, ik las dat ze bij de federale regering beweren dat wij hen beloofd hadden om die vergunning voor de gascentrale van Vilvoorde af te leveren”, steekt Demir van wal. “No way dat Jan (Jambon, Vlaams minister-president, red.) dat heeft beloofd. Anders zou hij mij daar wel over aangesproken hebben. Dat men dat durft te suggereren, dat toont toch hoe sommigen ervan uitgaan dat alles nog te regelen valt in achterkamertjes? (windt zich op) Ik ga mij daar nooit, maar dan ook nooit toe lenen. En het feit (slaat na elke twee woorden op tafel) dat iemand, dat suggeréért! Alsof het de normaalste zaak ter wereld is! Dat vind ik echt de wereld op zijn kop!”

Misschien heeft Jambon gezegd: als het dossier in orde is — en het had uiteindelijk een positief advies van uw administratie — dan gaan we dat niet tegenhouden.

“Een dossier dat in orde is, hou ik ook niet tegen. Maar de nieuwe gascentrale die men wil bouwen in Vilvoorde stoot veel stikstof en meer bepaald ammoniak uit: 100.000 kilo per jaar. Engie heeft niet nagegaan wat die uitstoot voor de omgeving betekent. Ze hebben wel op 8 oktober gezegd: ‘We weten dat er te veel uitstoot is en we gaan die verlagen’. Maar ze zeggen niet hoé ze dat gaan doen. In het milieu-effectenrapport staat dat je echt fundamentele aanpassingen moet doen aan de installatie als je dat wil verlagen en die zie ik niet. Als ik 3M een vergunning zou geven op basis van een vage belofte om geen PFAS meer uit te stoten, het kot zou te klein zijn!”

Heeft u dan aan Engie gezegd dat zij dat moesten specifiëren?

“Dat moeten ze toch gewoon uit zichzelf doen?”

Ja, maar ze kregen wel een gunstig advies van uw administratie. Dan is het ook toch logisch dat zij denken dat het zo wel zal volstaan?

“Euh ja… een positief advies is ook maar een advies hé. Dat is niet zaligmakend. Men vergeet dat we in Vlaanderen met een groot stikstofprobleem zitten. Er kan eigenlijk niks meer bij, luidt het arrest van februari. En wat was de aanleiding voor dat arrest? Een veeteeltdossier van mijn voorganger (Koen Van den Heuvel, CD&V, red.) dat een vergunning had gekregen, ook op basis van een positief advies van de administratie. Ik heb daarna strenge regels moeten maken en nu wil ik dat die ook worden nageleefd. Engie wist dat hun project te veel stikstof zou uitstoten volgens de regels en ze hebben gezegd dat ze het zouden verlagen. Maar als ze niet zeggen hoé ze het gaan doen, dan is dat een blanco cheque tekenen, hé. Moet ik daar dan gewoon schaapachtig in meegaan?”

Is dat wat uw administratie doet, meegaan? U lijkt hen niet te vertrouwen.

“De administratie geeft ook goede adviezen hé, maar het blijven adviezen. Als ze de stikstofinstructie niet juist toepassen, is het ook wel aan de minister om dat vanuit de politiek recht te zetten. Men kan mij toch niet verwijten dat ik de milieuregels naleef?”

Zuhal Demir. “Ik heb soms de indruk dat zowel de politici als de media niet beseffen in wat voor een situatie wij vandaag zitten. Dat stikstofarrest zegt: Vlaanderen zit vol! Er kan amper nog iets bij! Ja, dan moet je wel voorzichtig zijn als minister.” Beeld Wannes Nimmegeers
Zuhal Demir. “Ik heb soms de indruk dat zowel de politici als de media niet beseffen in wat voor een situatie wij vandaag zitten. Dat stikstofarrest zegt: Vlaanderen zit vol! Er kan amper nog iets bij! Ja, dan moet je wel voorzichtig zijn als minister.”Beeld Wannes Nimmegeers

Dus u moet de administratie corrigeren? Dan doet die toch haar werk niet goed?

“(ontwijkt) De administratie interpreteerde die stikstofregels in dit dossier anders, terwijl daar volgens mij geen ruimte voor is. Dat zeg ik niet, dat zegt het arrest. Ik ga geen risico’s nemen. Als ik nu te veel vergun, dan is de kans reëel dat we op een bepaald ogenblik naar een vergunningsstop gaan in dit land, waardoor alle vergunningen die er zijn opgeschort worden.”

Zijn hun adviezen dan te slaafs gevolgd in het verleden?

“Er is heel veel vergund zonder rekening te houden met de neerslag van stikstof op de natuur. Dat zeg ík niet hé, dat zegt het arrest. En als je daar niks aan doet, dan gaan wij hier in Vlaanderen grauwe grijze natuur krijgen. De purperen heide zal niet meer purper zijn, maar grijs. Ik wil wel een gezonde omgeving nalaten. Ik heb soms de indruk dat zowel de politici als de media niet beseffen in wat voor een situatie wij vandaag zitten. Dat stikstofarrest zegt: Vlaanderen zit vol! Er kan amper nog iets bij! Ja, dan moet je wel voorzichtig zijn als minister. Je wil niet op je geweten hebben dat een gegeven vergunning uiteindelijk sneuvelt.”

Als er amper nog iets bij kan, dan moet u misschien gewoon eens grondig schrappen in plaats van nog amper vergunningen af te leveren?

“Dat zal ook gebeuren. We zijn veel scenario’s aan het doorrekenen en binnenkort komt dat op de regeringstafel. De ammoniakneerslag zit vooral in de veeteelt en daarom heb ik de afgelopen maanden ook veel landbouwdossiers moeten weigeren. Ik vind dat persoonlijk verschrikkelijk hé, want dat gaat om mensen met heel veel liefde voor hun vak. Toen ik hun vergunning weigerde, hoorde ik niemand! Nul verontwaardiging! Alleen applaus van Groen. Ik probeer nu diezelfde lijn door te trekken met die gascentrale, want die van Vilvoorde komt overeen met 20 grote stallen. Dan mag u van mij toch verwachten dat ik daar even streng voor ben. Komaan seg!”

Als Engie in beroep gaat tegen de weigering, duurt dat 15 maanden. De bouw zelf duurt ook nog 2,5 jaar. Zelfs als zij in beroep gaan, kan die centrale nooit meer operationeel zijn tegen dat de kerncentrales moeten sluiten, toch?

“Ze kunnen ook een nieuw dossier indienen, hé. Tessenderlo gaat dat bijvoorbeeld doen.”

Dus als zij kunnen aantonen hoe zij hun ammoniakuitstoot gaan verminderen, kunnen ze wel nog een vergunning krijgen?

“Tuurlijk, dan bekijken we dat opnieuw. Ik oordeel op basis van de inhoud.”

Zuhal Demir. “Als de kiezer het toelaat zou ik wel graag op Leefmilieu blijven.” Beeld Wannes Nimmegeers
Zuhal Demir. “Als de kiezer het toelaat zou ik wel graag op Leefmilieu blijven.”Beeld Wannes Nimmegeers

Het was toch niet echt netjes dat het bedrijf én de federale regering, voor wie veel van dit dossier afhangt, via de pers moesten vernemen dat die vergunning geweigerd werd.

“Het bedrijf wist het wel op voorhand. De federale regering niet. Ieder zijn bevoegdheid zeker? Ik heb vorig jaar ook via de pers moeten vernemen dat zij de kernuitstap zouden doorzetten. Denkt u dat ze mij eens hebben gebeld tijdens de regeringsonderhandelingen?”

Dat waren regeringsonderhandelingen. Dit is een specifiek dossier, cruciaal voor hen en waarvan u al een week wist dat het niet doorging. Maar u liet hen eerst de resultaten van de energieveiling presenteren, met Vilvoorde als paradepaardje. Echt collegiaal is dat toch niet.

“Ik heb in gesprekken die ik met de federale regering heb gevoerd uitgelegd dat wij in Vlaanderen de regels zouden volgen en dat ik geen uitzondering zou maken voor gascentrales. Het is niet omdat zij beslissen dat er gascentrales moeten komen, dat Vlaanderen dat moet uitvoeren hé. Dat is dictaatfederalisme, maar zo werkt het niet.”

Was u even consequent geweest als uw N-VA-collega Bert Wollants federaal minister van Energie was geweest?

“Absoluut.”

Dan had uw partij toch ook gezegd: ‘Demir, maak dat maar in orde hé.’

“Euh, ik denk nu wel dat Bert Wollants verstandig genoeg zou zijn om eerst te beslissen om die twee jongste kerncentrales open te houden en dan te zien hoe we de rest verder opvullen. Maar de federale regering is omgekeerd te werk gegaan. Bij de regeringsvorming waren ze er eigenlijk nog niet uit. Men heeft dan gezegd: we beslissen in november 2021. Maar Engie heeft toen duidelijk gezegd: ‘Nee jongens, ik moet het nu weten’. Nu is het volgens Engie te laat om de kerncentrales nog open te houden. De facto is de beslissing dus al genomen, door hun getreuzel. Dat men dat dan ook eens durft toe te geven, in plaats van Vlaanderen het mes op de keel te zetten en te zeggen dat ik moét vergunnen. Maar wat hebben ze gedaan? Ruzie gemaakt. En dan noemen ze mij een saboteur. Dat pik ik echt niet.”

U botste de laatste weken enorm met federaal energieminister Tinne Vanderstraeten (Groen). Wat een triest schouwspel was dat toch.

“Ik vind dat nogal overroepen eigenlijk. We hebben beslissingen genomen in Vlaanderen waar we geen populariteitsprijs voor zullen krijgen, maar we moesten gewoon eens vooruitgaan. 40 procent broeikasreductie, dat is niet niks. Maar de inkt is nog niet droog, of onmiddellijk halen Zakia Khattabi (federaal minister van Klimaat, Ecolo) en Tinne hun scudraketten boven, met de boodschap dat het allemaal niet ambitieus is. Ik heb dat niet laten passeren en heb ons plan verdedigd. Mag het? Maar we hebben elke ochtend met hen vergaderd en proberen wel degelijk overeen te komen. Onze meningen en agenda’s liggen alleen ver uit elkaar. Bij hen staat daar een volledige kernuitstap in.”

En u liet een jaar geleden al regelmatig verstaan dat u hen niet zomaar zou helpen via de vergunningen.

“Ik heb van de daken geschreeuwd hoe moeilijk de stikstofsituatie was, maar ik heb nooit gezegd dat ik niet zou vergunnen. Dat is een leugen. De gascentrale in Gent is wel vergund en die is ook goed voor 600 megawatt. Maar daar had je geen stikstofprobleem. Ik ben dus niet dogmatisch, ook al ben ik écht geen fan van die gascentrales en al zeker niet van het feit dat de federale regering die miljoenen subsidies wil geven.”

Uw partij was daar ook wel mee akkoord in de vorige regering, om gascentrales te bouwen mét subsidies.

“Ja, maar één van de voorwaarden was wel de bevoorradingszekerheid. Bij ons besefte men bij de regeringsvorming wel dat die knoop snel moest doorgehakt worden en dat we meteen moesten beslissen om die 2 jongste kerncentrales - goed voor bijna 20 procent van onze elektriciteitsproductie - open te houden. Als ik echt de kernuitstap had willen hypothekeren had ik Gent gewoon geweigerd. Maar dat dossier was in orde en dus heb ik het goedgekeurd: zo simpel was het. Men is het precies niet meer gewoon dat een dossier op de inhoud beoordeeld wordt. Ik heb soms het gevoel dat ik Alice in Wonderland ben, waarbij iedereen mij zit af te schieten. Niet alleen de politici reageren verwonderd op mijn beslissing, maar ook sommige commentatoren. Terwijl ik eigenlijk denk van: hallo? Ik doe hier eigenlijk wat ik moet doen hé.”

Zuhal Demir. “Ik heb soms het gevoel dat ik Alice in Wonderland ben, waarbij iedereen mij zit af te schieten. Niet alleen de politici reageren verwonderd op mijn beslissing, maar ook sommige commentatoren. Terwijl ik eigenlijk denk van: hallo? Ik doe hier eigenlijk wat ik moet doen hé.” Beeld Wannes Nimmegeers
Zuhal Demir. “Ik heb soms het gevoel dat ik Alice in Wonderland ben, waarbij iedereen mij zit af te schieten. Niet alleen de politici reageren verwonderd op mijn beslissing, maar ook sommige commentatoren. Terwijl ik eigenlijk denk van: hallo? Ik doe hier eigenlijk wat ik moet doen hé.”Beeld Wannes Nimmegeers

In de herfstvakantie kwam de Vlaamse regering tot een klimaatakkoord, maar al snel volgde de kritiek dat het een slap en geïmproviseerd plan was. U moest zelfs vanop uw vakantieadres verder onderhandelen en haalde de deadline niet.

“Euh, daar ben ik het niet mee eens. Ik heb voor de zomervakantie aan alle collega’s gezegd: ik wil bijkomende maatregelen, want zo gaan we er niet komen. Drie weken geleden zijn de kabinetten dan beginnen vergaderen en we hebben de knoop doorgehakt tijdens de herfstvakantie. Maar dat was mijn eigen deadline hé. We waren niet te laat. Wallonië en Brussel gaan hun plan pas in 2023 afronden. Wij zijn zowel qua timing als qua doelstellingen voorzichtig ambitieus.”

U had uw collega’s vooraf opgeroepen tot veel ambitie, maar uiteindelijk vond uw partij hun voorstellen - rond de kilometerheffing of de nieuwe elektrische wagens vanaf 2027 - dan weer te ambitieus.

“Ofwel kies je voor de elektrificatie via nieuwe wagens - wat ook goed is voor de luchtkwaliteit en de klimaatdoelstellingen. Ofwel voor een slimme kilometerheffing, maar dat is meer om uw fileprobleem te regelen. We hebben daarover gediscussieerd binnen de regering en er is heel duidelijk gekozen voor die nieuwe technologie. En daar zijn we heel ambitieus in ook. Europa verwacht elektrificatie in 2035. Nederland en ook enkele Scandinavische landen hebben 2030 vooropgesteld. Wij zeggen 2029, mits voorwaarden. Die ballonnetjes in de kranten in de dagen ervoor - ‘nieuwe wagens alleen nog elektrische vanaf 2027’ of ‘aardgasverbod vanaf 2023’ - vond ik echt niet aangenaam. Dat heeft mensen nodeloos ongerust gemaakt. Mijn pa is 72 jaar en kwam hier ineens binnen. (lacht) Die rijdt - zoals het een goede Turk betaamt - met een Mercedes van de jaren 2000. Die komt hier binnen en zegt: ‘jommowa? Moet ik een elektrische wagen kopen? En hoe werkt dat? Ik weet niet hoe ik dat moet opladen. Waar zijn er laadpalen? Dus ik vind het goed dat er nu een ruimer tijdspad is, dat ook gekoppeld is aan voorwaarden: voldoende laadinfrastructuur, voldoende aanbod en betaalbaar. Als dat in orde is, dan gaan we die switch maken in 2029. Dat aardgasverbod hebben we in plaats van 2023 op 2026 gezet en alleen voor nieuwbouw. En waarom 2026? Omdat we tegen dan een voordelig distributienettarief willen voor warmtepompen, want nu is dat nog erg duur. Het is daarom dat veel mensen bij hun nieuwbouw nog kiezen voor gas omdat dat goedkoper is. Als we de switch naar duurzaam willen maken, hebben we wel de taak om ervoor te zorgen dat het niet duurder is hé. Dus voilà, het tarief voor de warmtepompen moet eerst goedkoper worden.

U gaat door al die maatregelen rond elektrificatie wel weer meer elektriciteit nodig hebben, zonder dat u dan zelf veel vergunt.

“Euh ja, maar de bevoorradingszekerheid is een zaak van de federale collega’s, hé.”

Met al dat extra verbruik zet u hen toch ook het mes op de keel?

“Iedereen die met klimaat bezig is, weet wel dat we weg moeten van fossiele brandstoffen. Ik heb in Vlaanderen al voor 400 megawatt windmolens en we gaan onze jaardoelstelling halen. Dit jaar is er 100 megawatt bijgeplaatst qua wind. We gaan verder op dat elan. Ik vergun daar enorm, ook tegen de adviezen van mijn administratie in. Maar naast die hernieuwbare energie hebben we wel een basiselement nodig waar de federale regering verantwoordelijk voor is.”

Nog even over uzelf dan. De Wever bracht deze week nog eens in herinnering hoe razend u was toen u vernam welke bevoegdheden u als minister kreeg. Bent u hem vandaag al dankbaar?

“Euh ja, ik was toen echt kwaad omdat ik die materie totaal niet kende. Omgeving, natuur, milieu, vergunningen… Pff. (lacht) Maar ik heb mij goed omringd en nadat ik mij had ingewerkt heb ik ook wel aan Bart laten weten dat ik eigenlijk heel blij ben met dit pakket.”

Ondertussen bent u volgens onze peiling de populairste minister in de Vlaamse regering. Jambon liet onlangs verstaan dat hij zichzelf niet denkt op te volgen als minister-president. Is het iets voor u, denkt u?

“Neen! (lacht) Het is al moeilijk genoeg met de bevoegdheden die ik heb. Ze zijn nu al zo kwaad op mij! Men moet ook niet denken dat mij dat allemaal niet raakt hé, die verwijten. Ik heb daarvan wakker gelegen, maar mijn vader heeft mij geleerd om elke avond in de spiegel te kijken en mij af te vragen: ‘Heb ik het juiste gedaan? Heb ik weerstaan aan de druk?’ En uiteindelijk: het is niet altijd gezellig in de Wetstraat, maar als ik mijn mailbox of Messenger open, dan krijg ik ook veel steun. Dus hoe moeilijk en hoe technisch het ook is, ik hou wel van dit departement. Er is nog heel veel werk. Dus als de kiezer het toelaat zou ik wel graag op Leefmilieu blijven.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234