Woensdag 18/05/2022

AchtergrondSport in Saudi-Arabië

Met de GP van Jeddah legt Saudi-Arabië zijn critici het zwijgen op

Max Verstappen oefent op het Jeddah Corniche Circuit in Saudi-Arabië. Beeld AFP
Max Verstappen oefent op het Jeddah Corniche Circuit in Saudi-Arabië.Beeld AFP

Zondag wordt de eerste grand prix van Saudi-Arabië verreden, met titelkansen voor Max Verstappen. Wat hoopt het bewind van kroonprins Mohammed bin Salman met de race te bereiken?

Redactie

Flitsreclame op wolkenkrabbers, billboards langs de opgeknapte boulevard, voor een doorsnee-inwoner van Jeddah is er geen ontsnappen aan. Het circus van de formule 1 strijkt dit weekend neer in de tweede stad van Saudi-Arabië. Het is een primeur. Niet alleen omdat Max Verstappen er mogelijk de eerste Nederlandse wereldkampioen wordt, ook omdat het de eerste keer is dat de Saudiërs een grand prix organiseren.

Volgens de staatsmedia is er in acht maanden “zonder grote ongelukken” niet alleen een splinternieuw circuit gebouwd, verfraaid met tweeduizend bomen, maar ook een enorme ontvangstlounge op het vliegveld plus tal van restaurants, speeltuinen en ander vermaak. Prins Saud bin Abdullah bin Jalawi, plaatsvervangend gouverneur van de regio, legde in september het eerste legosteentje voor een F1-wagen op schaal. Wereldsterren David Guetta, Tiësto, A$AP Rocky en Justin Bieber werden ingevlogen voor concerten voor en na de race.

Cultuurverandering

De kosten van dit alles zijn niet bekendgemaakt, maar het contract dat de Saudische regering tekende met de F1-organisatie is een indicator: 570 miljoen euro voor de komende tien jaar. Volgens F1-baas Stefano Domenicali kan het evenement de ‘cultuurverandering’ in het land versnellen, al zei hij er niet precies bij hoe.

Een dwaling, aldus kritische Saudiërs in ballingschap. Zij denken dat het evenement in de eerste plaats voor buitenlandse consumptie is. Een pr-stunt, kortom, bedoeld om internationale investeerders te verzekeren dat je in Saudi-Arabië prima zaken kunt doen. Helemaal gelukt is die opzet niet: donderdag gooide Lewis Hamilton roet in het eten door te zeggen dat hij zich er niet op zijn gemak voelde.

In Jeddah wordt gebouwd aan het nieuwe F1-circuit. Beeld Hassan Ammar / AP
In Jeddah wordt gebouwd aan het nieuwe F1-circuit.Beeld Hassan Ammar / AP

Gemarteld in de cel

De mensenrechtensituatie is sinds het aan de macht komen van kroonprins Mohammed bin Salman (MBS) in 2017 verslechterd. Een enkel kritisch bericht op sociale media kan burgers op een jarenlange celstraf komen te staan. De veiligheidswetgeving is aangescherpt, met als gevolg dat iedereen die de ongedefinieerde ‘openbare orde’ of ‘nationale eenheid’ bedreigt verkettering riskeert, en arrestatie als terrorist.

“MBS weet dat zijn imago een kras heeft opgelopen met de moord op journalist Jamal Khashoggi”, zegt Lina al Hathloul (26), een in Brussel woonachtige mensenrechtenactivist. “Dus wil hij dat zijn naam internationaal wordt gekoppeld aan prettigere dingen, zoals sport.”

Al Hathloul weet waarover ze het heeft. Haar 32-jarige zus Loujain kroop achter het stuur toen het voor vrouwen nog verboden was om te rijden en postte daarvan een filmpje. Bin Salman kreeg in 2018 de handen op elkaar door dat verbod op te heffen, maar gaf tegelijk de opdracht tot een golf van arrestaties, onder wie van rechtenvoorvechters als Loujain al Hathloul.

De gevangenis waar ze werd vastgehouden en gemarteld ligt op een halfuur rijden van het formule 1-circuit. Na drie jaar kwam ze vrij, zij het met een spreek- en reisverbod. Haar zus: “Toen ze een nieuw e-mailadres aanmaakte, kreeg ze onmiddellijk een melding van een hackpoging door de regering.”

Mercedes-coureur Lewis Hamilton in Jeddah. Beeld Reuters
Mercedes-coureur Lewis Hamilton in Jeddah.Beeld Reuters

In eigen land lijkt de harde aanpak te werken. Met buitenlandse journalisten praten blijkt voor veel mensen een brug te ver, interviewverzoeken blijven onbeantwoord. “Sommige Saudiërs zullen zeggen dat ik hun een pleziertje wil afnemen door dit soort evenementen te bekritiseren”, zegt Al Hathloul, “maar mijn punt is dat het bewind hiermee zijn stilzwijgen probeert te kopen.” In totaal heeft het regime sinds 2017 1,7 miljard euro in sport gepompt, met als recentste aankoop de voetbalclub Newcastle United.

Willekeur

Denk niet dat iedere grandprixtoeschouwer het regime aanhangt, benadrukt de 37-jarige activist Abdullah Alaoudh, die vorig jaar met andere ballingen aan de basis stond van de hervormerspartij Naas (Het volk). “Veel Saudiërs zijn dol op dit soort feestjes, tegelijkertijd hebben ze een hartgrondige hekel aan het systeem en aan MBS.”

Tot een paar jaar geleden konden burgers nog vrij goed inschatten waar de rode lijnen waren getrokken, zegt Alaoudh vanuit zijn woonplaats Washington. Oproepen tot hervormen kon, oproepen tot verzet of geweld niet. Onder kroonprins Bin Salman is daar willekeur voor in de plaats gekomen. “Iedereen is bang. Ik ken ministers en rechters die bang zijn, zelfs loyalisten uit zijn eigen kring. Om een voorbeeld te geven: de nationale veiligheidschef is onlangs onder huisarrest geplaatst.”

Alaoudhs vader, een van ’s lands invloedrijkste islamwetenschappers, zit sinds 2017 gevangen vanwege een tweet. In betere tijden konden de kroonprins en hij nog urenlang met elkaar praten, onder andere over Macchiavelli’s vijfhonderd jaar oude traktaat De heerser, vertelt Alaoudh. Bekend is diens stelling dat het veiliger is voor een heerser om gevreesd te worden dan geliefd. En: vermaak burgers met festiviteiten en spektakels. Bin Salman heeft er goed naar geluisterd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234