Zondag 29/05/2022

ReportageArab Cup

Van voetbal houden ze in Qatar niet echt, van het WK voetbal wel

Supporters van Palestina vieren een doelpunt in het duel met Saudi-Arabië tijdens de Arab Cup. Beeld AFP
Supporters van Palestina vieren een doelpunt in het duel met Saudi-Arabië tijdens de Arab Cup.Beeld AFP

Alle kritiek ten spijt vormt Qatar volgend jaar het futuristische decor van het eerste winterse WK voetbal. De komende weken vindt de generale repetitie plaats: de Arab Cup. Een uitgelezen kans om alvast eens rond te kijken.

Redactie

‘Qatar verdient het beste’, staat op schuttingen die bouwwerkzaamheden aan het zicht onttrekken aan de kustlijn van de Corniche, de boulevard van rijkdom langs de Perzische Golf in Doha. Waar de schutting ophoudt, is het uitzicht adembenemend. Kabbelend water met een betoverend spel van kleuren aan de ene kant, feeëriek verlichte hoogbouw van onder meer het internationale zakenleven aan de andere. Het is de skyline van het aanstaande WK voetbal.

Inwoners uit Arabischtalige landen flaneren over de voedselmarkt: Qatari, Egyptenaren, Algerijnen, Saudi’s. Het bruist. Vuurwerk verlicht het zwerk boven kraampjes met dampende lekkernijen. Een enkeling trapt een bal tussen de kluwen door. Menig vrouw is gekleed in traditioneel zwart, met soms alleen de ogen zichtbaar. Mannen zijn gestoken in hagelwit. Anderen dragen juist moderne kledij. Een dj trekt rijen bekijks met liederen waarin Allah voorkomt.

Qatar verdient dus het beste volgens de tekst op de schuttingen. Wat is trouwens Qatar? Wie is Qatar? En voor wie verdient Qatar het beste? Voor de pakweg 300.000 oorspronkelijke Qatari? Die kleine minderheid van de totale bevolking past met zijn allen in de zes stadions voor het toernooi om de Arab Cup, het door de FIFA omarmde oefentoernooi voor het WK dat tot 18 december wordt afgewerkt.

Liever op tv

De stadions zijn bij bepaalde duels vrijwel leeg: Irak-Bahrein, Palestina-Saudi-Arabië. Qatari houden best van voetbal, maar ze hoeven niet per se naar het stadion. Te heet. Te druk. Onderuit voor de tv is ook fijn. Als ze al gaan willen ze naar hun nationale ploeg, of liever nog naar het WK van 2022, de hoofdprijs die de FIFA heeft vergeven aan het landje in de steeds voller gebouwde woestijn. De miljardenbusiness voetbal vlijt zich neer aan de hete kust van de rijkdom.

En hoe zit het dan met de pakweg twee miljoen immigranten die al het werk doen dat Qatari, vrijwel allemaal in overheidsdienst, niet willen of kunnen, in vaak goede en soms erbarmelijke omstandigheden? Zij komen uit landen die best van voetbal houden, zoals Nepal, Bangladesh en India, doch geen grote voetbalcultuur koesteren.

Een heel WK dus in een land dat niet overdreven van voetbal houdt. Sterker nog: een WK in Doha en omstreken, een ontiegelijk moderne stad in de rijke gedeelten, luxueus en overdadig. Extreem veilig ook. Tenminste, voor wie in de pas loopt van wat betamelijk is in de ogen van de emir, Zijne Koninklijke Hoogheid Tamim bin Hamad al-Thani. Want hand in hand lopen als homoseksuele man, dat is niet de bedoeling.

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Maar zie al die handtassen liggen aan de kustlijn. Onbewaakt. Niemand steelt in deze parade van pracht en praal, in het landje dat miljarden betaalt om topsport te ontvangen. Steeds meer en steeds grotere sportfestijnen, met een uitgekiend tweesporenbeleid; het geld haast als een olievlek over de sport buiten de landsgrenzen laten vloeien en zo sport binnenhalen en opbieden tegen buurlanden, om op zakelijk en sportief gebied een spilfunctie te blijven vervullen in de wereld – ook als de rijkmakers olie en gas op zijn.

Arabische muziek

Het vliegtuig naar Doha zit halfvol met Nederlanders op weg naar Jeddah, voor de formule 1, voor Max Verstappen. Daar, in het grote buurland van Qatar, is ook een racebaan aangelegd. Hier in Qatar zijn acht stadions gebouwd, bijna allemaal nieuw. Zes zijn in gebruik voor de Arab Cup. Geweldige stadions. Futuristisch.

Het oogt onwezenlijk, zo leeg als Education City zaterdag is tijdens Palestina-Saudi-Arabië. Uit de speakers klinkt voortdurend Arabische muziek. Zo lijkt het nog wat, na ‘Seven Nations Army’ van The White Stripes voor de aftrap, het door het voetbal geadopteerde volkslied in bassende rock. Euforisch is de uitbarsting van vreugde bij supporters en voetballers als Palestina op 1-0 komt door een heerlijk schot van Mohammed Rashid, speler van Persib Bandung in Indonesië.

“Qatar is mijn favoriete land in het Midden-Oosten, op Palestina na natuurlijk”, zegt Rashid. “Het betekent ontzettend veel voor me om mee te doen aan deze generale repetitie voor het WK, in al die geweldige stadions. Het is een eer om juist hier te spelen in de nationale ploeg van Palestina, een symbool voor onze vrijheid. In Qatar voel ik me altijd op mijn gemak. Het is als klein schiereiland omringd door water. De levensstijl hier bevalt me het best.”

Doha is straks de hoofdstad van de voetbalwereld. Aan elk uiteinde van drie sublieme metrolijnen ligt een stadion, bij wijze van spreken. Overal zijn honderden vrijwilligers, ook immigranten, zelfs bij wedstrijden waar bijna geen publiek is. De lach en de vriendelijkheid zijn overal. De verplaatsing naar de winter zal het voetbal goed doen. In de avond een frisse bries, overdag een graad of 27.

Het bouwen gaat intussen door. Overal klinken hamers, tot diep in de avond. WK-infrastructuur? Ook, maar niet alleen. Want vrijwel alles is relatief nieuw. Het vliegveld, hotels, winkelcentra, ziekenhuizen, brede wegen, minder rotondes. Sommige arbeiders doen op de grond een dutje, in de schaduw van gebouwen.

Stadion 974, vernoemd naar het landennummer van Qatar, is deels opgetrokken uit zeecontainers. Beeld Getty
Stadion 974, vernoemd naar het landennummer van Qatar, is deels opgetrokken uit zeecontainers.Beeld Getty

In Lusail, ten noorden van Doha, verschijnt zelfs een geheel nieuwe stad, met een stadion voor de finale. Qatar pocht met de toekomst. Eén stadion is deels opgetrokken uit zeecontainers, Stadion 974, vernoemd naar het landennummer van Qatar. Het zal weer verdwijnen. Andere stadions krijgen na het WK een lagere capaciteit, want Qatar wil ook accommodaties behouden, als beoogd sportparadijs.

Doden in de bouw

Voormalig voetbaltrainer Danny Hoekman en atletiektrainer Gerard Lenting waren jarenlang werkzaam in Qatar. Hoekman stuurt een foto van een man die buiten voor zijn raam hing, op de 22ste verdieping. “Het was misschien 60 graden voor hem.” Het was de glazenwasser. Lenting: “In vijftien jaar is een wereldstad neergezet.” Ze zijn totaal niet verbaasd, over wat dan ook. Hoekman, over de omstreden toewijzing van het WK in 2010: “Ik werkte toen in Doha. Overal waren al souvenirs te koop van het WK in Qatar. Het was allemaal beklonken volgens mij.”

Pas door de komst van het voetbal is de storm over de misstanden in de bouw opgestoken, met 6.500 doden bij de bouw van WK-infrastructuur sinds de toewijzing in 2010, zoals The Guardian begin dit jaar meldde over vijf landen: India, Pakistan, Bangladesh, Sri Lanka en Nepal. Dat is de slagschaduw boven het WK die nooit zal verdwijnen.

Qatar heeft zich laten verrassen door de mate van kritiek, juist omdat het decennialang precies zo ging met torenflats en andere gebouwen. Alleen: de wereld kijkt niet naar de directeur in zijn torenflat aan de Corniche. De wereld kijkt naar Lionel Messi en Neymar. Als zij komen voetballen in een omstreden land is dat nieuws.

Bouwers zijn overal. Ook zij kijken veel op hun telefoon terwijl ze slenteren door de stad als het werk is gedaan. Ze zeggen gedag. Ze vertellen waar ze vandaan komen. Ze praten alleen niet zomaar over hun situatie. Ze weten ook niet wat The Guardian heeft geschreven. Taxichauffeurs uit Nepal, Bangladesh en India vooral wonen alleen of met collega’s. Ze verdienen te weinig om familie te laten overkomen. Ze gaan eens per jaar of elke twee jaar naar huis.

Palestijnse supporters in het Education City Stadium. Beeld AFP
Palestijnse supporters in het Education City Stadium.Beeld AFP

De chauffeurs geven hetzelfde antwoord op de vraag waar ze liever zijn. In Qatar, want daar hebben ze werk, daar verdienen ze geld. In Qatar zijn de verbeteringen in arbeidsvoorwaarden het grootst van de hele Golfregio, zegt Max Tuñón, directeur Qatar van de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO).

Zo verschijnt door al dat gebouw een soort fantasiewereld van futurisme. De oude wereld was een woestijn. Qatari waren oorspronkelijk parelvissers. Vandaar dat nog zo’n luxueus stadsdeel The Pearl heet, met opgespoten eilanden, inclusief een klein Venetië.

Stilte bij FIFA

Qatar strijdt tegen de kritiek op zijn WK. Zeljko Petrovic, de bondscoach van Irak, licht de strenge veiligheidsmaatregelen rond zijn hotel toe, waarin ook Palestina en Mauritanië logeren. “De Qatari kunnen zich niet één fout permitteren voor het oog van de wereld.” De wereld loert op Qatar vanwege de behandeling van lgbtq+’ers, of omdat twee Noorse verslaggevers het land zijn uitgezet omdat ze waren waar ze niet mochten zijn. Een voormalig medewerker van de WK-organisatie zit in de gevangenis in hongerstaking. Alles staat groot in de buitenlandse kranten. Telkens kraakt de cultuurclash tussen de continenten.

De FIFA onthoudt zich van werkelijke oordelen. President Gianni Infantino benadrukt dat veranderingen sneller gaan dankzij het voetbal. Misschien is dat waar, ondanks het blijvende ongemak dat telkens opwelt, elke dag weer.

Metro en bus brengen je bijvoorbeeld tot ruim een kilometer van het Al Thumama-stadion, ook al zo’n schitterende accommodatie, gemodelleerd naar het geweven hoofddeksel van jonge mannen in de regio. Het is na de bus nog een stuk lopen, midden op de hete dag. Maar klagen? Kan niet. Mag niet. De wandeling stelt niets voor, vergeleken bij het werk van de gastarbeiders aan de stadions. “Hangt er een plaquette met de namen van arbeiders die van het dak zijn gevallen?”, appt iemand. Niet gezien.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234