Dinsdag 04/10/2022

Wetenschap

Aardse microben kunnen - in theorie - overleven op maan van Saturnus

Een beeld van Enceladus, gemaakt door de ruimtesonde Cassini. Beeld AFP
Een beeld van Enceladus, gemaakt door de ruimtesonde Cassini.Beeld AFP

Is Saturnus' maan Enceladus dé plek om te zoeken naar buitenaards leven? Onderzoekers zetten de ijzige maan met stip op de eerste plaats, nu een nieuwe studie in Nature Communications uitwijst dat sommige aardse bacteriën in gelijkaardige omstandigheden leven, althans in theorie.

JC

Dat op Enceladus alle nodige elementen voor leven aanwezig zijn, weten we al een tijdje. De zesde maan van Saturnus heeft een stevige bevroren oppervlakte, waaronder een oceaan met vloeibaar water schuilgaat. De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA deed vorig jaar een intrigerende ontdekking. De ruimtesonde Cassini vond scheuren in de ijslaag, waaruit een soort damp komt die vooral uit waterstofmoleculen bestaat. Dat wijst op het bestaan van actieve energiebronnen op de oceaanbodem, vergelijkbaar met de geisers die op aarde krioelen van het leven.

De micro-organismen die daar voorkomen, gebruiken koolstofdioxide en waterstof als brandstof en geven als bijproduct methaan af - ze worden daarom methanogenen genoemd. Cassini vond op Enceladus ook sporen van methaan. Het is echter onmogelijk te zeggen of dat gas afkomstig is van biologische reacties.

Simulaties

Wetenschappers zijn nu nagegaan of aardse microben op Enceladus zouden kunnen overleven. Ze kweekten drie soorten methanogenen en stelden die bloot aan de omstandigheden die we op de maan van Saturnus verwachten.

De beperkte informatie over de maan stelde de onderzoekers voor een uitdaging. Cassini's observaties tonen aan dat er vloeibaar zout water is, maar details zoals de temperatuur en de diepte van de oceaan, die de druk bepaalt, zijn niet gekend. Daarom werd een breed scala aan omstandigheden gesimuleerd. De druk varieerde bijvoorbeeld van 3 bar (ondiep water) tot 90 bar (bijna 1 kilometer diepte).

Een van de geteste organismen, met de naam Methanothermococcus okinawensis, bleek prima te overleven en methaan te produceren ongeacht de druk en de temperatuur. Of de microbe al dan niet vitamines kreeg toegediend of werd blootgesteld aan giftige stoffen, maakte geen enkel verschil.

In de meest extreme omstandigheden gingen de bacteriën in een soort slaaptoestand, om weer actief te worden eens ze zich in een gunstigere omgeving bevonden.

Lees ook: Zeldzame regenbui legt beestjes bloot die erop kunnen wijzen dat er leven is op Mars

Robuust

"Ze zijn zeer robuust", zegt bioloog Simon Rittmann van de universiteit van Wenen, die aan de studie meewerkte. "Op aarde bestaat er leven onder zoveel verschillende omstandigheden, en onderzoekers blijven de grenzen verleggen van de omgevingen waar organismen kunnen overleven."

Zo vonden wetenschappers recent nog microben in het droogste deel van de Zuid-Amerikaanse woestijn Atacama, die decennialang in slaapstand in de grond hebben overleefd. Een zeldzame regenbui wekte de beestjes weer tot leven. Volgens de onderzoekers zou hetzelfde principe ook mogelijk zijn op Mars.

Toekomstige missies

Cassini is in september vorig jaar na een missie van dertien jaar te pletter gestort op Saturnus. Voorlopig zijn er geen nieuwe missies naar de planeet gepland. Het zal dus minstens tien jaar duren voor een volgende passage bij Enceladus mogelijk antwoorden oplevert op de vele vragen die zich nog stellen.

Volgens de onderzoekers is hun studie alvast een goede reden om terug te gaan naar de intrigerende planeet met zijn manen en de chemische samenstelling van Enceladus' oceaan op te meten met gesofisticeerde instrumenten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234