Zaterdag 08/10/2022

Creatieve economie

Basisinkomen crowdfunden? Het kan

Archiefbeeld Beeld Thinkstock
ArchiefbeeldBeeld Thinkstock

De Amerikaan Scott Santens (37) verzamelt met succes een maandelijks basisinkomen via crowdfunding, wat hem de ruimte geeft om zijn creatieve carrière te ontplooien. Ook in Nederland en Duitsland zijn al gelijkaardige initiatieven gelanceerd.

MAARTEN RABAEY

"Onvoorwaardelijk basisinkomen is niet links of rechts. Het is vooruitstrevend." Met dat motto verzamelde Scott Santens (37) deze maand via zijn webpagina al 437 dollar (400 euro). Het geld is geschonken door 70 vrijwillige donoren uit het wereldwijde web. Allemaal doen ze via crowdfunding een duit in het zakje om hem een basisinkomen te geven van 1.111 dollar (1.017 euro), zijn maandelijks streefdoel. Alles wat Santens daarboven verzamelt, schenkt hij aan andere mensen die een basisinkomen willen gebruiken om een activiteit te ontplooien, zonder dat ze slecht betaalde baantjes moeten aannemen onder hun niveau, of voor steun moeten aankloppen bij de overheid.

De crowdfunding helpt Santens in zijn thuisstad New Orleans nu op weg om zijn droom waar te maken: zijn leven wijden aan het schrijven. Maar de inkt van zijn pennenvruchten is nu nog vooral doordrenkt met de basisinkomen-gedachte, waarmee hij in de VS snel een grote aanhang wint.

Net zoals geestesgenoten in Europa ziet Santens een universeel basisinkomen als beste wapen tegen de globale armoede en sociale ongelijkheid, in de VS veel omvangrijker door het beperkte sociale vangnet. Scott Santens maakt in zijn lezingen graag de vergelijking tussen het basisinkomen en vaccins die in de tweede helft van vorige eeuw dodelijke ziektes als de pokken uitroeiden. "Tien jaar lang gaven we 32 miljoen dollar (29 miljoen euro) uit om uiteindelijk in 1977 wereldwijd de pokken uit te roeien. Door deze investering bespaarde de VS (aan zorgkosten) al 17 miljard dollar (15 miljard euro)", schrijft hij op zijn blog. "Wat als we armoede aanpakken zoals de pokken? Wat als we de realiteit van honger en daklozen niet aanvaarden als feiten van het leven, maar als voorbeelden van dure kosten die we kunnen vermijden door te investeren in een vaccin. Een vaccin zoals het basisinkomen, bijvoorbeeld?"

Cijfers die Santens aanhaalt spreken boekdelen. Armoede treft nu 50 miljoen Amerikanen, onder wie 18 miljoen kinderen. Alleen al de kinderarmoede kost de VS jaarlijks een fabelachtige 500 miljard dollar (458 miljard euro) per jaar, liefst 4 procent van het bbp. Voorts zorgt armoede ook voor meer misdaad en in de bestrijding daarvan pompen de VS jaarlijks 14.000 miljard dollar (12.828 miljard euro).

Een maandelijks basisinkomen 'injecteren' in het leven van de armen betaalt zich volgens Santens snel terug. Maandelijks 1.000 dollar (916 euro) investeren per arme volwassene en 300 dollar (275 euro) per arm kind kunnen torenhoge zorg- en misdaadkosten zo drastisch terugschroeven dat de samenleving een 'return on investment' krijgt. De bedragen zijn bewust hoger dan de armoede-uitkeringen waarmee mensen net de eindjes aan elkaar kunnen knopen. Zo wordt vermeden dat ze in de armoedeval verstrikt blijven. Een basisinkomen katapulteert ze als van passieve naar actieve deelnemers van economie en samenleving.

Het basisinkomen zal volgens Santens zelfs een noodzaak worden voor de overleving van ons economisch model, dat gericht is op consumptie en koopkracht, nu de automatisering op korte termijn grootschalige werkloosheid (en armoede) dreigt in te luiden. Het garanderen van een inkomen kan mensen die vervangen worden door robots een bestaanszekerheid geven, waarmee ze hun leven en job kunnen heroriënteren. De overheid bespaart zorg-, armoede- en misdaadkosten.

Scott Santens. Beeld rv
Scott Santens.Beeld rv

Vrijheid teruggekregen

Scott Santens gelooft in (tijdelijke) crowdfunding onder medeburgers als financieringsmechanisme. Utopisch? Het lijkt zo, maar niet in Duitsland waar 19.000 voorstanders van het basisinkomen via één crowdfundingwebsite sinds september vorig jaar al 12 mensen financieren met 1.000 euro per maand.

Jason Burke Murphy, filosofieprofessor uit het Elms College in Massachusetts, volgde dit project op de voet. "Het werkte beter dan ik dacht", vertelde hij in The Atlantic. "Het aantal deelnemers was indrukwekkend." De verhalen van de gesteunde mensen, voor dit experiment aangeduid door een loterij, werkte ook inspirerend. Zo gebruikte één deelnemer het inkomen om de thesis te schrijven waarvoor hij vroeger geen tijd had. Een andere gaf zijn job in een callcenter op om onderwijzer te worden. Nog iemand anders vertelde hoe het basisinkomen "zijn vrijheid teruggaf".

Ook Belgisch econoom, filosoof en basisinkomen-adept Philippe Van Parijs (UCL) is de experimenten met crowdfunding genegen, al wijst hij op de beperkingen. "Basisinkomen door loterij of door crowdfunding kan voor een klein onderdeel van de bevolking, niet voor de hele bevolking", zegt hij. "Het universele basisinkomen zou uiteraard een taak voor de overheid moeten zijn."

Om dat te financieren heb je niet alleen een tax-shift nodig maar een totale mentaliteitswijziging.

Ook bij onze noorderburen leeft het fenomeen van crowdfunding. De Groningse copywriter Frans Kerver (53) krijgt een jaar lang 1.000 euro per maand. Het maakt van hem de eerste Nederlander met een basisinkomen. Kerver verdient zijn geld met jubileumboeken maken en artikels schrijven. Hij is ook gangmaker achter 'Tuin in de stad', een ongesubsidieerde stadstuin waar hij samen met vrijwilligers onder meer moestuincursussen organiseert. "Ik ben blij dat ik me een jaar lang niet druk hoef te maken over geld", vertelt hij in de Volkskrant.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234