Donderdag 27/01/2022

Astronomie

De jacht op buitenaards leven is geopend

null Beeld AFP
Beeld AFP

Het is vier eeuwen reizen en een signaal heen en terug doet er tachtig jaar over. Toch maken astronomen zich op voor een ongeziene zoektocht naar buitenaards leven. ‘Het antwoord op de vraag of we hier alleen zijn, wordt steeds tastbaarder.’

Barbara Debusschere

Overal ter wereld maken specialisten zich op voor een speurtocht naar buitenaards leven waar ze tot nu toe niet over durfden dromen.

Nochtans is het niet de eerste keer dat er aardachtige planeten zijn ontdekt. Buiten ons zonnestelsel zijn tot nu toe ruim 3.500 planeten gevonden, waarvan er 44 mogelijk gunstig zijn voor leven. Maar de ontdekking van de rode en koude dwergster Trappist-1 en de zeven planeten er rond is veelbelovender.

Niet alleen ligt de ster op 39 lichtjaar, wat in ruimtevaarttermen om de hoek is en wat een cruciaal verschil is met eerder ontdekte kandidaten. Ook blijkt de ster niet zo heel lichtgevend, wat onderzoek met telescopen vergemakkelijkt.

Bovendien zorgt ook de samenstelling van het systeem voor opwinding. “Vergelijk het met ons eigen zonnestelsel”, zegt professor astronomie Leen Decin (KU Leuven). “Wij hebben acht planeten, waarvan vier rotsachtig en vier gasreuzen. Op die laatsten is sowieso geen leven mogelijk. Slechts twee van de rotsplaneten bevinden zich in de ‘leefbare zone’: de aarde en Mars. In dit nieuw ontdekte stelsel bevinden drie van de zeven planeten zich in die zone.”

Vlammen

Die leefbare zone is waar de planeten dicht genoeg bij de ster staan om vloeibaar water te kunnen hebben, wat wij mensen toch nog altijd als een voorwaarde voor leven beschouwen. “Het is dus een unieke ontdekking omdat er veel levensvatbare planeten rond één ster zijn gevonden”, vat Decin samen.

Ook mooi meegenomen is dat Trappist-1 een ster is die langer kan bestaan dan onze zon. Decin: “Onze zon is middelmatig van omvang, kleur en warmte. Deze ster is kleiner, kouder en roder. Hoe kleiner je bent als ster, hoe langer je leeft. En daarmee verhoogt de kans dat er op een bepaald moment leven ontstaat.”

Door de nabijheid en kleine omvang van Trappist-1 is het een erg veelbelovende plek om naar leven te gaan zoeken.

Een nadeel is wel dat Trappist-1 een stuk meer ontvlambaar is dan onze zon. Af en toe geeft onze eigen ster zogenaamde zonnevlammen af, en die zijn zo heftig dat het luchtruim verstoord kan raken. Trappist-1 braakt veel vaker dan onze zon van die vlammen uit. “Daarbij komen hoog energetische deeltjes vrij waarvan we weten dat ze moleculen die leven opbouwen, afbreken”, zegt Decin. Dat tempert de verwachtingen over aliens een beetje.

Maar toch is dat niet heel erg. Want de wetenschap en ook de natuur op aarde leren dat ‘leven’, en dus misschien ook moleculen op 39 lichtjaar van hier, zich kunnen aanpassen aan moeilijke omstandigheden. “Minder gunstige omgevingen zijn niet per se een tegenindicator, zeker niet wanneer eventueel leven erg lang de tijd heeft om pogingen te doen zich te ontwikkelen. En dat lijkt hier wel degelijk het geval”, zegt Decin.

Via robots zelf gaan kijken wat zich op de nog naamloze planeten afspeelt, zoals we dat op Mars doen, zal wel niet lukken. “Met de huidige technologie duurt het zowat 100.000 jaar om er te geraken. We beschikken echter over steeds betere telescopen”, zegt Decin.

Supertelescoop

Net volgend jaar brengen we een nieuw technologisch wonder in stelling dat ons al heel wat kan leren: de James Webb-telescoop, een van dé paradepaardjes van de NASA. In oktober 2018 wordt die infraroodtelescoop opgevouwen in een raket en zo in een baan om de zon gelanceerd. Het toestel capteert met een enorme spiegel verschillende soorten infraroodstraling, en dat op de meest nauwkeurige manier tot nu.

Door die voor het menselijk oog onzichtbare stralen te registeren, kan de ruimtetelescoop preciezer dan ooit doorheen stofwolken en andere ‘obstakels’ kijken en met een tot nu toe ongekende helderheid ‘objecten’ laten zien die hier heel erg ver vandaan liggen. Omdat de planeten bij Trappist-1 dicht rond hun ster draaien, wordt dat niet zo eenvoudig. Maar wetenschappers zijn er zeker van dat ze binnen afzienbare tijd een schat aan informatie zullen verzamelen.

Decin: “De James Webb-telescoop kan ook de samenstelling van de dampkring en de vegetatie daar in kaart brengen en het klimaat op de planeten helpen inschatten. Zoals altijd gaan we op zoek naar zuurstof, methaan, koolstof, water en andere elementen die voor ons op leven wijzen.”

Al heeft de experte daar wel een bedenking bij. “Die optie is de klassieke natuurlijk, maar het lijkt er steeds meer op dat we onze aardse manier van kijken naar wat ‘leven’ is best wat verbreden en herschrijven. Het kan namelijk goed zijn dat andere chemische samenstellingen ook leven betekenen. Die zoektocht naar andere opties is nu aan de gang, parallel met de zoektochten in de ruimte”, zegt Decin.

Communicatie met ander leven

De ontdekking zal zeker een boost geven aan nog meer futuristische technologie om de vraag te helpen beantwoorden of we hier alleen zijn. De Europese Extremey Large Telescope staat al in de steigers en volgens Decin is het nu zeker dat er nog meer van dat moois komt.

Er is ook tijd. Omdat rode dwergsterren miljarden jaren kunnen leven, heeft de mens in theorie veel kans om ooit buitenaards leven te vinden. Al is er een specifiek aandachtspunt. Decin: “Wij bestaan nog niet lang en communiceren nog maar zestig jaar met radiogolven die we uitsturen. Maar de kans lijkt groot dat veel oudere levende wezens toch met andere middelen communiceren.” Ook dat zal de wetenschap nu met nog meer ijver proberen oplossen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234