Zondag 22/05/2022

AchtergrondNatuurfotografie

Dieren opjagen of lokken voor de perfecte natuurfoto: het levert dubieuze plaatjes op

De dwergmangoest voor de camera. Beeld Shannon Benson
De dwergmangoest voor de camera.Beeld Shannon Benson

Getrainde eekhoorns, opgezette dieren,of zwermen vogels waar met een drone doorheen wordt geknald; op jacht naar het perfecte groene plaatje lijkt alles geoorloofd in de natuur. Maar steeds meer natuurliefhebbers slaan alarm.

Rob Buiter

Het is zonder meer een intrigerend beeld: een vliegende groep rietganzen in een sneeuwbui. De foto is van héél dichtbij gemaakt. Ook omdat de vogels op de grond er diep onder nog scherp zijn, is het duidelijk dat het beeld met een drone met groothoeklens is geschoten, en niet met een telelens van grote afstand. De rondrazende sneeuwvlokken maken het beeld helemaal af.

Na de eerste fascinatie voor dit prijswinnende beeld van de Noorse natuurfotograaf Terje Kolaas, kwam de twijfel bij natuurfotograaf Jan Vermeer. “Vooral de vogels op de grond vallen op. Die staan bijna allemaal gealarmeerd met de kop omhoog. Dat suggereert dat ze verstoord worden door de drone waar deze foto mee is geschoten. Als je dat weet, vraag ik mij echt af waarom deze foto onlangs de eerste prijs heeft gekregen in een grote Duitse natuurfotowedstrijd”, aldus Vermeer.

Die scepsis van Vermeer wordt gedeeld door verschillende vogelonderzoekers. Ganzenonderzoeker Bart Ebbinge bijvoorbeeld, ziet ook duidelijk gealarmeerde ganzen.

Geen stress

De jury die deze foto verkoos als beste van 2021, zag de bezwaren aanvankelijk ook, schrijft ze in haar juryrapport. “Ons enthousiasme voor dit beeld werd in eerste instantie geremd door de vraag of een drone niet te veel verstoring zou veroorzaken.” Maar anders dan Ebbinge zag de jury uiteindelijk geen stress onder de ganzen op de grond. Ze zagen er dan ook geen probleem in om Kolaas Nature Photographer of the Year 2021 te maken.

Met 'Winter Migration' won Terje Kolaas de titel Natuurfotograaf van 2021. Beeld  Terje Kolaas
Met 'Winter Migration' won Terje Kolaas de titel Natuurfotograaf van 2021.Beeld Terje Kolaas

Het is bepaald niet voor het eerst dat een prijswinnende natuurfoto discussie veroorzaakt. Meer dan tien jaar terug haalde de BBC voor de ‘Wildlife Photographer of the Year’ de prestigieuze hoofdprijs terug bij de Spaanse natuurfotograaf José Luis Rodriguez. Met zijn foto van een wolf die ’s nachts over een hek sprong, won Rodriquez de hoogste internationale eer in natuurfotografie, maar de daaropvolgende verdenkingen dat hij een tamme, getrainde wolf had geschoten, kon hij niet overtuigend weerleggen. Exit prijs.

Vier jaar terug moest de BBC wéér door het stof. De prijswinnende miereneter van de Braziliaanse fotograaf Marcio Cabral, ‘snoepend’ van insecten op een termietenheuvel, bleek wel heel erg te lijken op een opgezet exemplaar dat al jaren in het museum bij de ingang van het park stond waar de foto was gemaakt.

Eerlijkheid

De Nederlandse natuurfotograaf Bart Siebelink maakt zich al jaren sterk voor eerlijkheid in natuurfotografie. “Die foto’s van de wolf en de miereneter, dat was gewoon fraude”, zegt Siebelink. “Deze fotografen hebben zich niet aan de regels gehouden van de wedstrijd en logen daar vervolgens ook nog over.” In die gevallen kon het ook worden aangetoond, hoewel de betreffende fotografen hun bedrog tot op de dag van vandaag in alle toonaarden blijven ontkennen.

“Zelf heb ik me als jurylid bij diverse wedstrijden regelmatig verbaasd over de schaamteloosheid van sommige inzendingen. Een portret van een waterral die tweemaal werd ingezonden met als enige verschil dat op een van beide foto’s het lokvoer, een meelworm, was ‘weggeshopt’ uit de snavel. Een havik die met een levende prooi tot voor een schuilhut is gelokt. Of slangen die in een krampachtige houding zijn neergelegd voor de foto. Ik blijf mij hardmaken voor het eerlijke verhaal achter een natuurfoto. Nog los van of er dierenleed of verstoring van de natuur bij komt kijken: wees gewoon eerlijk over hoe je een foto hebt gemaakt.”

Grondeekhoorn. Beeld Dick van Duijn
Grondeekhoorn.Beeld Dick van Duijn

Ook over de foto van de ganzen in de sneeuwbui is Siebelink kritisch. “Wat je met een prijs voor zo’n foto stimuleert, is dat meer fotografen gaan denken: zo’n foto wil ik ook. In de natuurfotografie barst het van de copycats. Die willen dan ook met een drone rond groepen vogels vliegen. Daar spreekt niet alleen creatieve armoede uit, je moet het in het geval van zo’n drone in de natuur gewoon niet willen.”

Natuurfotograaf Vermeer pleit voor het standaard opnemen van biologen in jury’s voor fotowedstrijden. “Er komen steeds meer natuurfotografen, waardoor de druk om ertussenuit te springen hoog is geworden. Te hoog, zoals soms blijkt. Onder fotografen gaat de term ‘contest-hunters’ al rond: jagen op prijswinnende plaatjes. Zowel redacties van kranten en tijdschriften als jury’s moeten dus extra alert zijn op foto’s waarvoor grenzen worden overschreden.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234