Dinsdag 28/06/2022

AchtergrondDuurzaam wonen

Een recycleerbaar rijhuis of inschuifhuis? Zo wordt een eigen huis wél haalbaar

Het eerste 'inschuifhuis' kwam er in Ledeberg. Beeld rv
Het eerste 'inschuifhuis' kwam er in Ledeberg.Beeld rv

Vervuilend, traag en duur: bouwen is een complexe aangelegenheid. Dat kan anders. Deze vijf vondsten verduurzamen, versnellen en vereenvoudigen het proces, zodat een eigen plek voor velen wél een haalbare kaart wordt.

Iris De Feijter

Sociale woondoos

Wat is het? WoonBox is een Brussels initiatief gericht op tijdelijk sociaal wonen. De modulaire en mobiele woonunits worden in leegstaande gebouwen geplaatst als tijdelijk onderdak voor wie op een sociale woning wacht. In Brussel staan bijna vijftigduizend mensen op de wachtlijst voor een sociale woning, gemiddeld gedurende zo’n tien jaar. Tegelijkertijd staat er meer dan één miljoen vierkante meter aan kantoor- en bedrijfsgebouwen leeg. WoonBox koppelt die twee aan elkaar. “We hebben een patent op het systeem en werken aan een businessplan om het commercieel uit te rollen”, vertelt Stijn Beeckman van de vzw Samenlevingsopbouw Brussel die het project leidt. “We ontwikkelden ook al WoonBoxen die buiten kunnen staan.”

Anderhalf jaar lang stonden er acht woonboxen in de Cinoco-site in Molenbeek. De overgebleven ruimte diende als dorpsplein. Beeld Kristof Vadino
Anderhalf jaar lang stonden er acht woonboxen in de Cinoco-site in Molenbeek. De overgebleven ruimte diende als dorpsplein.Beeld Kristof Vadino

In de praktijk? Eind 2020 werden de eerste WoonBoxen in een oude wijnhandel in Molenbeek geplaatst. Die acht ‘indoor chalets’ vormden samen een soort minidorpje, inclusief dorpsplein met speeltuin, picknick­tafels en groen. Beeckman: “Om een divers publiek samen te brengen, maakten we verschillende formaten: een studio van 40, een tweeslaapkamerwoonst van 70 en eentje van 100 vier­kante meter met vier slaapkamers. Het systeem is volledig moduleerbaar, dus die variatie is eenvoudig toe te passen. Na anderhalf jaar zijn de bewoners hier alweer vertrokken. In dit pand komt een school, dus zijn we de boxen aan het demonteren. Daarna bouwen we ze elders weer op, want ze gaan vijftien jaar mee en we kunnen ze vijf keer heropbouwen. Momenteel lopen er verschillende gesprekken over een nieuwe plek. Het pilootproject helpt als visitekaartje, al blijft het moeilijk om eigenaren die bereid zijn te vinden.” Samenlevingsopbouw Antwerpen en Gent willen ook een WoonBox-project opzetten.

Meer van dat? Naast WoonBox heeft Samen­levingsopbouw Brussel een ander vergelijkbaar project lopen: Solidair Mobiel Wonen. Ook dat zijn modulaire mobiele woonunits, maar ze staan op een braakliggend terrein en zijn bedoeld voor thuislozen, die ook meehelpen met de bouw. Op een site in Jette staan nu vier modules, maar die zijn nog niet helemaal af. “Corona speelde ons parten, maar ook de samenwerking met de aannemer liep niet zo vlot. Momenteel ontwikkelen we een nieuw prototype samen met een professio­neel bedrijf”, zegt architect Aurelie De Smet (KU Leuven), die een doctoraat schreef over het project. “Juridisch is het een kluwen, want bewoners moeten zich hier kunnen domiciliëren. In Wallonië staan ze op dat vlak al een stap verder.”

De oude wijnhandel Cinoco bood tijdelijk onderdak aan 35 mensen die wachtten op een sociale woonst. Beeld Kristof Vadino
De oude wijnhandel Cinoco bood tijdelijk onderdak aan 35 mensen die wachtten op een sociale woonst.Beeld Kristof Vadino

Hoeveel kost het? Omdat de WoonBoxen gesubsidieerd zijn, is de huur laag: van 150 euro voor een studio tot 450 euro voor een vierslaapkamerwoning. Daarin zitten ook de kosten voor water en energie, en een spaarbedrag dat bewoners aan het einde van hun verblijf meekrijgen.

In enkele weken tijd bouwde een groep studenten van de KU Leuven deze kijkwoning. Beeld Tine Desodt
In enkele weken tijd bouwde een groep studenten van de KU Leuven deze kijkwoning.Beeld Tine Desodt

Recycleerbaar rijhuis

Wat is het? Een rij­woning die volledig herbruikbaar is, opgetrokken uit hout, staal, gerecycleerd krantenpapier en andere biogebaseerde materialen. Er komt geen baksteen aan te pas. Het huis is ontwikkeld met het oog op de klimaatdoelstellingen van 2050: zowel de bouwmaterialen als het huis zelf verbruiken weinig energie. En het belangrijkste: als je het afbreekt, heb je geen afval. “Een heel grote stap voorwaarts, want nu zijn bouwmaterialen goed voor meer dan een derde van het Europese afval”, weet architect Alexis Versele (KU Leuven). Hij leidt de onderzoeksgroep Duurzaam Bouwen en werkte mee aan dit project. “Deze techniek is niet alleen geschikt voor nieuwbouw. Ook bij een renovatie kan je werken met op industriële schaal geprefabriceerde elementen om bijvoorbeeld je dak te ­vernieuwen.” De woning zelf is opgebouwd uit industriële modules die je stapelt als legostenen, waardoor je het huis ook makkelijk kan aanpassen, uitbreiden en demonteren.

Bedenker? Bouwgroep Vanhout, samen met de KU Leuven. “Op grote werven primeert efficiëntie op duurzaamheid. Dat frustreerde ons, dus startten we binnen de groep een nieuw project. Het doel: op grote schaal duurzame en betaalbare huizen ontwikkelen. Op termijn willen we die knowhow gebruiken voor onze grote projecten”, vertelt Wim Pieters van de daartoe opgerichte startup CIRCL, dat onderdeel is van de bouwgroep.

In de praktijk? Op de Gentse Technologiecampus van de KU Leuven staat sinds vorige maand een voorbeeldwoning, gebouwd door studenten. Die wordt de komende vijf jaar gebruikt als kantoor en nadien heropgebouwd in een van de Gentse stadsvernieuwingsprojecten. Vanhout Projects, de projectontwikkelaar uit de bouwgroep, plant binnenkort een project met zes Circl-­huizen in Averbode. “Naast eigen projecten staan we ook open voor aanvragen van particulieren. Nu lopen er drie. Onze ambitie voor de komende jaren is een honderdtal Circl-huizen per jaar te bouwen”, zegt Pieters. “Momenteel zijn we het prototype nog verder aan het uitwerken, maar uiteindelijk zullen er een vijftal stijlen zijn waaruit mensen kunnen kiezen om ze daarna nog te personaliseren. Wij willen de Tesla van de woningbouw zijn: niet goedkoop, maar wel betaalbaar. Zeer betrouwbaar en met oog voor design.”

Hoeveel kost het? 1.700 à 1.900 euro per vierkante meter voor een volledig afgewerkt huis.

circl.be

In de oude Werkspoorfabriek in Utrecht bracht Respace 3.000 vierkante meter aan kantoren onder met hun box-in-a-boxconcept. Beeld Stijnstijl Foto
In de oude Werkspoorfabriek in Utrecht bracht Respace 3.000 vierkante meter aan kantoren onder met hun box-in-a-boxconcept.Beeld Stijnstijl Foto

Nieuw leven voor leegstand

Wat is het? Hoe gek het ook mag klinken, er is tegelijkertijd een grote woningnood én een enorme leegstand. Daarom probeert het Nederlandse Respace, net als WoonBox, het woonprobleem te verhelpen door de leegstand aan te pakken. Ze bouwen huizen (en werkplekken) in leegstaande gebouwen zoals fabrieken, loodsen en kantoorgebouwen, maar ook in zwembaden, kerken en scholen. “In Nederland staat 30 miljoen vierkante meter aan vastgoed leeg”, aldus Respace-­oprichter Sebastiaan Hameleers. “Genoeg om de woningnood op te lossen.” Bijzonder is dat Respace zijn modules ontwerpt én produceert met de computer. Ze ontwikkelden een software die het meest optimale design uittekent. Ook Circl ontwikkelde zo’n zelfontwerpende softwaretool. De productie gebeurt met een gerobotiseerde freestechniek. Met die efficiënte aanpak willen ze de bouwsector veranderen en verduurzamen. De huizen zet je als een bouwpakket in elkaar, alle onderdelen hebben een QR-code. “Het ontwerpen, produceren en bouwen gaat heel snel. Het is vooral de regelgeving die ons afremt. Daarom lobbyen we om het te vereenvoudigen. Hoognodig in deze tijden.”

In de praktijk? Respace bestaat nu één jaar en realiseerde al verschillende kantoren in leegstaande gebouwen. “Dat gaat redelijk vlot, omdat je het bestemmingsplan niet moet wijzigen. Voor woningen moet dat wel en dat kan jaren duren”, zegt Mark Beuving van Respace. Maar het is toch gelukt: momenteel realiseren ze hun eerste woonproject, een magazijn dat wordt omgebouwd tot appartementen.

Hoeveel kost het? Vanaf 750 euro per vierkante meter voor woningen.

respace.nl

De vakantiewoonst van Jan De Reys wordt binnenkort afgewerkt. Beeld rv
De vakantiewoonst van Jan De Reys wordt binnenkort afgewerkt.Beeld rv

De container als huis

Wat is het? Zeecontainers zijn het summum van modulariteit: extra large legoblokjes die je kan blijven schakelen en stapelen. Bovendien kan je ze kant-en-klaar ergens droppen. Echt verwonderlijk is het idee van de containerwoning dus niet. Over de hele wereld vind je talloze voorbeelden. Meestal als volwaardige woonst, maar soms ook als uitbreiding. Die vorm is ook bij ons populair, vertelt Basiel Van Cauwenberge, medeoprichter van Addhome, dat containerwoningen ontwerpt, produceert en plaatst. “We begonnen in 2019. Corona gaf ons echt een vliegende start. Huizen bleken te krap om fulltime met z’n allen thuis te zijn, te studeren en te werken. Zeecontainers boden daarop een antwoord.” Zo is er iemand die er eentje in zijn tuin liet zetten als kamer voor de tienerdochter, maar ook thuiskantoren zijn heel populair, net als kangoeroewoningen of zorgunits. De containers van Addhome voldoen aan alle normen, hebben isolatie, ventilatie, regenwaterrecuperatie en een warmtepomp. De binnenafwerking doet je haast vergeten dat je in een container zit. Van Cauwenberge: “De mogelijkheden zijn eindeloos. Volgende maand zetten we aan de Belgische kust een containertoren met vier verdiepingen, goed voor vijf appartementen.”

In de praktijk? Toen Jan De Reys en zijn vrouw in de bossen van Essen een lapje vakantiegrond kochten, opteerden ze al gauw voor een container. “Qua prijs-kwaliteit is dat veel aantrekkelijker dan een klassieke nieuwbouw. Bovendien houden we wel van die industriële esthetiek”, vertelt De Reys. “Ik ontwierp ons vakantiehuis zelf, door letterlijk met legoblokjes te spelen. We mochten maximaal 60 vierkante meter bebouwen, vier zeecontainers die ik schrankte tot een S-vorm.” De geprefabriceerde containers werden ter plekke aan elkaar gelast en aangesloten op de nutsvoorzieningen: een klus van ongeveer een week.”

Hoeveel kost het? Het kleinste model van 15 vierkante meter heb je vanaf 16.000 euro.

add-home.be

In drie uur tijd werd het Inschuifhuis geïnstalleerd, volledig instapklaar.
 Beeld Fotive
In drie uur tijd werd het Inschuifhuis geïnstalleerd, volledig instapklaar.Beeld Fotive

Inschuifhuis

Wat is het? Een energieneutraal geprefabriceerd huis dat je letterlijk tussen twee andere rijhuizen inschuift, geknipt om oude woningen te vervangen die te slecht zijn om nog te renoveren. Zo’n Inschuifhuis staat er in vier à zes weken, inclusief sloop. “Het wordt instapklaar geleverd, alles zit erin: van technieken en isolatie tot keuken, badkamer, groendak en zonnepanelen. Dankzij die prefabricage is er op de werf nog amper montagewerk. Een groot voordeel, zowel praktisch als financieel”, zegt medebedenker Jan Van Loo. “Het Inschuifhuis is heel modulair: wanden toevoegen of weghalen is gemakkelijk, ideaal voor gezinsuitbreiding of plots thuiswerk. Bovendien kunnen de gevels eenvoudig losgekoppeld worden van de binnenruimtes, waardoor je extra modules kan toevoegen als je meer plaatsgebrek hebt. Tot slot is de woning bijna klimaatneutraal.”

null Beeld Fotive
Beeld Fotive
null Beeld Fotive
Beeld Fotive

In de praktijk? Het idee ontstond in 2019 en in juni vorig jaar werd in Ledeberg bij Gent het allereerste exemplaar ingeschoven, in amper drie uur tijd. Bewoonster Klara Malschaert zag het niet zitten om haar verouderde rijwoning te verbouwen en jarenlang in het stof te wonen. Het Inschuifhuis was voor haar de ideale oplossing. Architect Nikolaj De Meulder ontwierp een huis naar haar wensen: beneden slapen en boven wonen. De woning is gebouwd met het modulair houtbouwsysteem Mobble, ontwikkeld door de Universiteit Gent en intussen commercieel verkrijgbaar. Van Loo: “In het najaar realiseren we een tweede inschuifhuis en er lopen verschillende voorstudies.”

Bedenker? Labland, een denktankcollectief van onder meer architecten, ingenieurs en stedebouwkundigen. Labland ontwikkelt en promoot alternatieve woonvormen.

Hoeveel kost het? Het eerste inschuifhuis, met een bewoonbare oppervlakte van 61 vierkante meter, kostte 175.000 euro all-in.

inschuifhuis.be

Dit artikel verscheen in De Morgen op 9 april 2022.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234