Dinsdag 09/08/2022

Vogelgriep

Gezocht: welke pechvogel stak Nederlandse vogelgriep aan?

null Beeld RV
Beeld RV

In Nederland krijgen trekvogels de schuld voor de uitbraak van de vogelgriep. Zij zouden het virus meegenomen hebben op hun lange reis vanuit Azië. Onderzoekers breken zich nu het hoofd over de vraag of dat wel klopt en wie dan de boosdoener is.

GERBEN VAN 'T HOF

Vogelgriep of H5N8 is de nachtmerrie van iedere pluimveehouder. Het virus werd eerder dit jaar vastgesteld op een pluimveebedrijf in Zuid-Korea en mogelijk van daaruit verspreid door trekvogels.

Omdat geen enkele trekvogel in één ruk van Zuid-Korea naar Nederland vliegt, denken de onderzoekers dat het virus er alleen kan zijn terechtgekomen na een tussenstop in het hoge noorden van Rusland.

Trekvogels uit zowel Azië als Europa treffen elkaar daar. In de zomer leggen ze er hun eieren en brengen ze de jongen groot. Daarna vliegen ze duizenden kilometers naar Europa, waar het 's winters beter uit te houden is dan in het stervenskoude Siberië.

null Beeld RV
Beeld RV

Uitstrijkje

De besmetting gebeurde in elk geval niet via de ganzen die Bart Nolet van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) afgelopen zomer in Siberië heeft onderzocht.

Daarvoor wachtte hij het ideale tijdstip af. Na het broeden wisselen de vogels hun verenkleed. Daarbij hebben ze tijdelijk geen vleugelpennen en kunnen ze moeilijk of niet vliegen. "Dat is hét moment om toe te slaan", zegt Nolet.

De vogelonderzoeker dreef de vleugellamme ganzen bijeen en stopte bij honderden vogels een wattenstaafje in hun cloaca. "Zie het als een soort uitstrijkje," verduidelijkt hij.

De gekoelde stalen werden nadien naar een laboratorium gebracht. Daar onderzochten virologen het slijm en de ontlasting op de aanwezigheid van het vogelgriepvirus. "Ze kunnen zelfs zien of de vogel het virus al eerder heeft gehad", weet Nolet. Bij geen enkele van de honderden vogels die hij onderzocht werd H5N8 gevonden.

null Beeld RV
Beeld RV

Eenden

Nu de ganzen een alibi hebben, richten de onderzoekers zich op eenden zoals de pijlstaarteend, smient of wintertaling. Deze soorten broeden ook in Rusland, maar op andere plekken dan de ganzen.

"Bij eendensoorten is in Rusland door ons nog niet onderzocht of ze het vogelgriepvirus met zich meedragen," zegt Nolet. "Dat is zeker aangewezen, want in Duitsland is pas een wintertaling neergeschoten die H5N8 bleek te hebben."

Bij een eventuele besmetting steken de zwemvogels elkaar aan. Ze slobberen water op en krijgen zo naast voedsel ook resten van uitwerpselen van hun soortgenoten naar binnen. Als die het vogelgriepvirus bevatten, is het hek van de dam.

Een zieke wilde eend is niet volledig van de kaart, zegt Nolet. "Het dier is hooguit een paar dagen wat slomer dan anders. De vogels zijn het virus snel weer kwijt."

Maar voor een kip, eend of kalkoen op een Nederlandse boerderij betekent H5N8 doffe ellende. Hun weerstand is veel lager dan die van wilde vogels. De dieren worden doodziek en snel afgemaakt om verdere besmetting te voorkomen.

null Beeld RV
Beeld RV

Voorbarig

Het is echter nog te vroeg om de trekvogels de schuld te geven, zegt Nolet. "Zelfs al zouden zij het virus naar hier hebben gebracht, hoe komt het dan in afgesloten stallen terecht? Misschien is het virus wel verplaatst via vogeltransporten vanuit Azië. We weten het gewoonweg niet."

Om meer duidelijkheid te krijgen, laat Nederlands staatssecretaris van Economische Zaken Sharon Dijksma de in het wild levende eenden, zwanen en ganzen in Nederland onderzoeken op vogelgriep. "Zodra we groen licht krijgen van het ministerie kunnen we in vrij korte tijd honderden dieren onderzoeken," zegt Albert de Jong van SOVON Vogelonderzoek.

Daar is ook Marieke Dijksman van Vogelbescherming Nederland erg blij mee. "De trekvogels krijgen nu al de zwartepiet toegespeeld. Maar het lijkt me beter om eerst vast te stellen of zij wel echt de besmettingsbron zijn."

Zowel de smient, wintertaling, pijlstaarteend, wilde zwaan of wilde eend zouden H5N8 naar Nederland hebben kunnen gebracht. Maar zeker is dat dus allerminst.

null Beeld RV
Beeld RV
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234