Dinsdag 09/08/2022

Patiëntencharter

Gij zult respect hebben voor dokters

Jan Stroobants van Middelheimziekenhuis Antwerpen merkt op dat er steeds meer klachten ingediend worden voor de meest futiele zaken. Beeld PHOTO_NEWS
Jan Stroobants van Middelheimziekenhuis Antwerpen merkt op dat er steeds meer klachten ingediend worden voor de meest futiele zaken.Beeld PHOTO_NEWS

Sinds zaterdag bestaat er naast 'goed burgerschap' ook zoiets als 'goed patiëntschap'. In een acht pagina's tellende adviestekst hierover wil de Koninklijke Academie voor Geneeskunde de steeds mondiger wordende Belgische patiënt op zijn verantwoordelijkheden wijzen. Patiëntenverenigingen noemen het charter 'eenzijdig en onnodig'.

FEMKE VAN GARDEREN

Bibliotheken zijn volgeschreven over de rechten van patiënten en de plichten van zorgverleners. Maar als het gaat over de verantwoordelijkheden van de patiënt ten opzichte van de zorgverlener, dan blijkt er opvallend minder inkt gevloeid. "Een delicaat onderwerp", noemt professor medisch recht Thierry Vansweevelt het. "Maar daarom moeten we het niet uit de weg gaan."

De hoogleraar is een van de leden van de Koninklijke Academie voor Geneeskunde van België, een adviesorgaan van de overheid, die meeschreef aan het 'charter voor goed patiëntschap'. In dat charter worden zeven verantwoordelijkheden die patiënten hebben, opgelijst en uitgediept. Dat gaat om verantwoordelijkheden als "de fysieke en psychische integriteit van de zorgverlener eerbiedigen", "op de afspraak opdagen of de zorgverlener tijdig verwittigen", "hem of haar een correct honorarium betalen" en "het naleven van de adviezen en instructies".

Het charter, dat zaterdag werd voorgesteld, moet voor meer evenwicht zorgen in de discussies over wat goede gezondheidszorg is, stelt Vansweevelt. "De tijd dat alleen meneer doktoor het bij het rechte eind had, ligt onder meer dankzij de Wet Patiëntenrechten achter ons. We moeten ervoor zorgen dat de slinger niet volledig de andere kant uitgaat. Patiënten mogen mondiger en geëmancipeerder zijn, maar ze moeten de zorgverleners wel blijven respecteren."

De prof benadrukt dat het leeuwendeel van de relaties goed zitten. "Maar dat betekent niet dat er geen gevallen van agressie, van claimend gedrag of van afdreiging zijn."

Hij haalt er ter illustratie een krantenknipsel van vorige week bij. 'MUG- en ambulanceteams krijgen kogelvrije vesten' luidt de titel. Het personeel van het Jan Ypermanziekenhuis zou maar liefst om de twee weken met agressie geconfronteerd worden. "De tijd dat alle medische hulpverleners een beetje als redders in nood gezien werd, dat is toch veranderd", getuigt de directeur in het artikel.

Verhaal in twee richtingen

Ook het Vlaams Patiëntenplatform woonde de voorstelling van het charter voor goed patiëntschap bij. Dat betekent evenwel niet dat het platform voorstander is, zegt directeur Ilse Weeghmans. "Wij kunnen ons niet vinden in het advies zoals het nu opgesteld is", klinkt het. Weeghmans benadrukt dat het advies te eenzijdig vanuit de artsen vertrekt. "Dit is een verhaal dat in twee richtingen geldt. Zo'n tekst zou op zijn minst opgesteld moeten worden door patiënten en zorgverleners samen."

Weeghmans gelooft ook niet dat zo'n charter nodig is. "Het gaat over algemene fatsoensplichten. Een afspraak nakomen of betalen: dat lijken mij heel normale zaken. Je doet dat toch ook als je naar de kapper, de bakker of de slager gaat? Die beroepsgroepen stellen toch ook geen charter om mensen op hun verantwoordelijkheden te wijzen?" Weeghmans wil niet ontkennen dat er patiënten zijn die zich niet fatsoenlijk gedragen. "Maar het gaat echt om een minderheid. Moeten we daar onze tijd in stoppen?"

Daarbij gelooft de patiëntenvereniging niet dat deze uitzonderlijke gevallen zich door zo'n charter anders gaan gedragen. Dat erkent ook de Orde van Geneesheren, die nochtans wel enthousiast is over het initiatief. "Het mag niet bij dit document blijven. Dit moet het begin zijn van een veel grotere sensibiliseringscampagne."

Bij de Academie benadrukken ze dat het charter constructief bedoeld is. "Voor patiënten moet het een wake-upcall zijn, voor professionals een voorzet voor een groot maatschappelijk debat." Het is helemaal niet de bedoeling om dit charter te juridiseren, zegt Vansweevelt nog.

Minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld) liet weten akte te nemen van het charter.

''Klant is koning'-houding zal niet wijzigen'

Dat er nood is aan een mentaliteitswijziging bij sommige patiënten, dat vindt ook Jan Stroobants. 'Maar een charter zal weinig uitmaken. De patiënt wordt al over zoveel ingelicht.'

Stroobants is voorzitter van de Belgische vereniging van urgentie-artsen en staat sinds 1997 aan het hoofd van de dienst spoed in het Antwerpse Middelheimziekenhuis. Daar ziet hij hoe een deel van zijn patiënten zich door de jaren steeds meer als klanten zijn gaan gedragen. Dat betekent dat er niet gevraagd wordt om hulp, maar om een voorschrift voor twee weken werkonbekwaamheid, om een doosje van dat ene medicijn, om een scan onder dat andere apparaat.

"Voor alle duidelijkheid: het gaat om een minderheid. Meestal krijg je die mensen wel duidelijk gemaakt dat het zo niet werkt. Het kan zijn dat ze dat aanvaarden. Het kan evengoed zijn dat ze tumult maken, en vervolgens naar een andere arts trekken." Soms wordt er ook nagetrapt: "dan krijg je een brief met de boodschap dat ze die twee weken wél elders gekregen hebben."

Stroobants merkt ook op hoe er steeds meer klachten ingediend worden voor de meest futiele zaken. Hij haalt een voorbeeld aan van een patiënt die na een ongeval in kritieke toestand binnenkomt. "Je probeert met een heel team die man zijn leven te redden. Wanneer dat gelukt is, komt de familie van haar oren maken omdat we het plastic zakje met boodschappen niet hebben bijgehouden."

De vraag is of een charter in dezen soelaas biedt. Stroobants denkt van niet. "De patiënt wordt al over zoveel zaken ingelicht. Door het ziekenhuispersoneel, door brochures, door posters. Over dat dringende gevallen op een spoeddienst voorrang krijgen bijvoorbeeld. Maar voor sommigen haalt dat niets uit."

Amerika-situaties

Desalniettemin is het belangrijk om de discussie over de verantwoordelijkheden van patiënten te voeren. "Toch als we willen voorkomen dat scenario's als die in Amerika, waar advocaten aan de uitgang van het ziekenhuis staan om patiënten te vragen of alles wel naar wens is verlopen, naar hier overwaaien. Dat kan niet de bedoeling zijn van ons gezondheidszorgsysteem."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234