Maandag 04/07/2022

NieuwsRuimtevaart

Goed nieuws voor zoektocht naar buitenaards leven: richels in ijskappen Jupitermaan

De Jupitermaan Europa lijkt onder een laag ijs een gigantische, mogelijk levensvatbare oceaan van vloeibaar water te bevatten. Beeld NASA
De Jupitermaan Europa lijkt onder een laag ijs een gigantische, mogelijk levensvatbare oceaan van vloeibaar water te bevatten.Beeld NASA

De oppervlakte van Jupitermaan Europa blijkt opvallende overeenkomsten te vertonen met de ijskap op Groenland. Dat doet vermoeden dat het vloeibaar water op de maan minder diep onder het oppervlak zit dan aangenomen, wat het zoeken naar leven hierin gemakkelijker zou maken.

Dennis Vaendel

Astronomen zien in Europa, een van de tientallen manen rond Jupiter, een veelbelovende kandidaat in de zoektocht naar buitenaards leven. De maan lijkt een gigantische, mogelijk levensvatbare oceaan van vloeibaar water te bevatten. Erachterkomen of hierin levende wezens rondzwemmen is echter nog niet zo makkelijk: de oceaan bevindt zich onder een kilometers dikke laag ijs, wat het nemen van monsters zeer uitdagend maakt.

Een nieuwe studie door wetenschappers van de Universiteit van Stanford in de Verenigde Staten werpt echter een nieuw licht op de zaak. Mogelijk zijn er in de ijslaag zelf ook vele reservoirs van vloeibaar water te vinden, die op zichzelf een leefbare omgeving vormen. Dat zou de opdracht voor toekomstige ruimtemissie minder complex maken: in plaats van kilometers diep in het ijs te moeten boren, kan er ook dichter onder het oppervlak naar tekenen van leven worden gezocht.

Zeespiegelstijging

Dat de onderzoekers tot deze conclusie komen, is overigens een toevalstreffer. Oorspronkelijk hielden ze zich niet bezig met de Jupitermaan, maar met klimaatonderzoek op Groenland. Hier bestudeerden ze de groei en terugtrekking van ijskappen, en de invloed daarvan op de zeespiegelstijging. Via onder meer radarbeelden zag het team de vorming van een ‘dubbele ijsrichel’, die ontstond doordat vloeibaar water in reservoirs onder het oppervlak opnieuw bevroor. Dit stuwde de bovenliggende ijslaag omhoog, met twee pieken in de vorm van de letter M als resultaat

Tot hun eigen verrassing zagen de onderzoekers diezelfde kenmerkende vorm terug op afbeeldingen van het oppervlak van de maan Europa, toen ze een presentatie over de Jupitermaan bijwoonden. Astronomen merkten deze structuren al in de jaren negentig op satellietbeelden op, maar een sluitende verklaring voor hun ontstaan was er nog niet. Hoewel de dubbele ijsrichels op Europa veel groter zijn dan die op Groenland – kammen van zo’n 300 meter hoog, met dalen van bijna een kilometer breed ertussen – wijst de vrijwel identieke vorm er volgens het team op dat ze mogelijk op eenzelfde manier zijn ontstaan.

Dat zou betekenen dat de ijskorst van Europa geen starre barrière is, maar een dynamisch systeem. “Als de ijsrichels op Europa ontstaan via hetzelfde mechanisme als we op Groenland zien, dan suggereert dat dat er daar overal water is,” zegt geofysicus Dustin Schroeder, lid van het onderzoeksteam. Waar waterreservoirs in het Groenlandse ijs gevuld worden door onder meer stroompjes van smeltwater, zou het water op Europa vanuit de diepe, ondergrondse oceaan door scheuren in de ijskorst omhoog worden geperst. Dit sluit aan bij de eerdere ontdekking dat de maan geregeld pluimen van waterdamp de ruimte in spuit.

Kans op leven

Toekomstige ruimtemissies naar de Jupitermaan, waaronder Nasa’s Europa Clipper waarvan de lancering in 2024 gepland staat, moeten uitsluitsel brengen. Via radarbeelden kunnen ze de ijskorst op een vergelijkbare manier onderzoeken als op Groenland. Als de metingen overeenkomen, is dat een sterke aanwijzing dat hier hetzelfde proces plaatsvindt.

Mocht Europa inderdaad waterreservoirs in de ijskorst bevatten, dan is dat dubbel goed nieuws voor astronomen. Niet alleen maakt het de zoektocht naar leven gemakkelijker, het vergroot mogelijk ook de kans dat leven er überhaupt bestaat. “Omdat het water zich dichter bij het oppervlak bevindt, waar interessante voedingsstoffen uit de ruimte en van naburige manen neerdwarrelen, maakt leven hier wellicht een kans,” zegt Schroeder.

Lees ook

Ruimtetelescoop James Webb jaagt op bewijs: de oerknal was wellicht een zwartegatenfabriek

Superaardes diep in het heelal hebben een magneetveld – en daarmee een kans op leven

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234