Donderdag 29/09/2022

NieuwsWetenschap

Hersenen Nederlandse profvoetballer onderzocht op ‘dementie door koppen’

Wout Holverda in 2014. De aan alzheimer leidende oud-voetballer van Sparta werd bij elke wedstrijd van de club opgehaald door de supportersvereniging.  Beeld Jiri Buller
Wout Holverda in 2014. De aan alzheimer leidende oud-voetballer van Sparta werd bij elke wedstrijd van de club opgehaald door de supportersvereniging.Beeld Jiri Buller

Voor het eerst onderzochten neurologen de hersenen van een overleden profvoetballer op schade die kan zijn ontstaan door veelvuldig koppen. Het betreft het brein van de voormalige Nederlandse voetballer Wout Holverda, die op 55-jarige leeftijd de diagnose Alzheimer kreeg.

Tonie Mudde

Wat maakt deze zaak bijzonder?

Het is zeldzaam dat hersenwetenschappers bij oud-voetballers toestemming krijgen om na hun overlijden onderzoek te verrichten. Bij Holverda, die onder meer bij Sparta Rotterdam en Fortuna Sittard speelde, gaven de nabestaanden die wel. Dat blijkt uit een reconstructie van de Nederlandse krant NRC. Bij Alzheimer of dementie krimpen de hersenen. Dat zagen de onderzoekers van Amsterdam UMC ook direct bij het brein van de vorig jaar overleden Holverda. Ook ontdekten de wetenschappers eiwitten die wijzen op zogeheten chronische traumatische encefalopathie, een neurologische aandoening die voorkomt bij herhaaldelijk hoofdletsel. Dit gaat gepaard met denkproblemen en stemmingsstoornissen en kan uiteindelijk overgaan in dementie.

Toont dit onderzoek met zekerheid aan dat Holverda dementie kreeg door veelvuldig koppen?

Nee. Het geeft hoogstens ‘aanwijzingen in die richting’, zegt Jort Vijverberg van Amsterdam UMC, die het hersenonderzoek bij de voetballer leidde. Bij dementie spelen tal van factoren een rol, zegt ook Marcel Olde Rikkert, Nederlands hoogleraar en coördinator van het Radboudumc Alzheimer Centrum. ‘Denk aan genetische aanleg, maar ook risicofactoren zoals een ongezonde levensstijl, zoals roken of drinken.’

Vijverberg heeft zijn onderzoek niet gepubliceerd, maar ziet het meer als ‘een diagnose voor de nabestaanden’. Wel verwacht hij dat het onderzoek naar de hersenen van Holverda bijdraagt aan een groter onderzoek dat hij verricht naar hersenschade bij sporters. ‘We werken nu met 35 ex-sporters bij wie we bijvoorbeeld regelmatig testjes doen of bloed afnemen, om zo het verloop van hun klachten in kaart te brengen. Niet alleen voetballers, maar bijvoorbeeld ook boksers.’

Lopen voetballers een verhoogd risico op dementie?

Er zijn miljoenen voetballers die géén dementie krijgen. Toch zijn er wel zorgen dat veelvuldig koppen het risico op neurologische problemen vergroot. Zo blijkt uit een grote studie in New England Journal of Medicine dat profvoetballers een 3,5 keer zo groot risico lopen op dementie als mensen met een vergelijkbare achtergrond die geen profvoetballer zijn.

Ook opvallend: bij keepers, die vrijwel nooit koppen, zagen de wetenschappers geen verhoogd risico op dementie. De profsporters leefden gemiddeld overigens wel drie jaar langer dan de controlegroep, en stierven minder vaak aan longkanker en hartaanvallen.

Kunnen voetballers maar beter stoppen met koppen?

De Europese voetbalbond Uefa adviseert om met name bij jongere spelers zo min mogelijk kopoefeningen te doen. Neuroloog Vijverberg wijst erop dat er een groot verschil is tussen amateurvoetballers die af en toe een bal koppen, of profvoetballers die er veelvuldig op trainen. Olde Rikkert van Radboud UMC voegt daaraan toe: ‘Hoofden die tegen elkaar botsen heeft bovendien een veel grotere impact dan het koppen van een bal. Daarom is het risico op dementie en neurologische problemen bij American Football-spelers, die regelmatig met de hoofden tegen elkaar knallen, ook veel sterker dan bij voetballers.’

Wout Holverda op 57-jarige leeftijd. Hij speelde meer dan 150 duels voor Sparta.  Beeld Jiri Buller
Wout Holverda op 57-jarige leeftijd. Hij speelde meer dan 150 duels voor Sparta.Beeld Jiri Buller
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234